Khoảng cách lớn giữa cung và cầu đang tạo ra cả cơ hội phát triển lẫn những rủi ro dài hạn cho thị trường lao động công nghệ cao.
Theo Báo cáo “Giáo dục Đại học và Việc làm liên quan đến bán dẫn” (SHEE) do tổ chức giáo dục Studyportals công bố, từ năm 2019 đến 2025, nhu cầu của sinh viên đối với ngành bán dẫn tăng gấp đôi, trong khi số lượng chương trình đào tạo không thay đổi.
Khoảng cách cung - cầu thể hiện rõ nhất ở bậc thạc sĩ. Trong giai đoạn từ tháng 11/2023 đến tháng 10/2025, hơn 650 nghìn lượt truy cập vào trang Studyportals để tìm hiểu thông tin đào tạo ngành bán dẫn. Hơn một nửa số chương trình được quan tâm tại Mỹ và Anh.
Đáng chú ý, các chương trình thạc sĩ thu hút tới 60% tổng nhu cầu của sinh viên, nhưng chỉ chiếm 30% tổng số chương trình sẵn có. Trong khi đó, ở bậc cử nhân, sinh viên có nhiều lựa chọn hơn trong các ngành nền tảng như kỹ thuật điện.
Phân tích theo quốc gia cho thấy xu hướng rất khác biệt. Gần 40% sinh viên Tunisia quan tâm đến thạc sĩ bán dẫn muốn ra nước ngoài học tập, một phần do trong nước thiếu chương trình phù hợp. Sự quan tâm đến Italy tăng 20% trong bối cảnh nước này có thỏa thuận lao động với Tunisia.
Sinh viên Mỹ ghi nhận mức tăng 21% về quan tâm đến thiết kế chip, trong khi Bangladesh và Thổ Nhĩ Kỳ tăng lần lượt 12% và 8%. Ngược lại, sự quan tâm của sinh viên Ấn Độ đến việc du học ngành này giảm 17%, kéo theo mức sụt giảm du học tại Mỹ và Canada lần lượt là 21% và 23%.
Nguyên nhân tại Canada được cho là do chính sách hạn chế visa sinh viên. Còn tại Mỹ, yếu tố chính sách nhập cư và môi trường chính trị được đánh giá là tác động đến nhận thức của sinh viên quốc tế.
Báo cáo SHEE cũng chỉ ra ba rào cản lớn khiến nhiều trường đại học chưa mặn mà mở rộng đào tạo chip. Thứ nhất là chi phí thiết bị khổng lồ. Đơn cử, máy móc phục vụ đào tạo kỹ sư bán dẫn có thể lên tới hàng trăm triệu USD.
Thứ hai là yêu cầu về cơ sở hạ tầng chuyên dụng và đội ngũ vận hành được đào tạo bài bản. Thứ ba là mô hình bằng cấp truyền thống chưa theo kịp tính liên ngành của ngành bán dẫn, vốn đòi hỏi kết hợp giữa khoa học vật liệu, kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và cả các yếu tố bền vững.
Tuy vậy, một số trường đã tìm cách đổi mới. Đại học Purdue, Mỹ, đang phát triển mô hình ảo quy trình sản xuất chip để sinh viên thực hành trước khi tiếp cận máy móc thật. Đại học Quốc gia Đài Loan, Trung Quốc, triển khai chương trình ba tháng dành cho cả người không có nền tảng khoa học, với 70% học viên tìm được việc làm công nghệ. Tại Hàn Quốc, Đại học Quốc gia Seoul hợp tác với Samsung, cấp học bổng toàn phần và đảm bảo việc làm sau tốt nghiệp.
Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng khốc liệt, khoảng cách cung - cầu hiện tại không chỉ là thách thức cho sinh viên, mà còn là tín hiệu đổi mới cho các trường đại học và chính phủ.
28% sinh viên tốt nghiệp ngành thiết kế chip làm việc tại các công ty sản xuất thiết bị gia dụng và điện tử, 24% trong năng lượng tái tạo và 20% trực tiếp trong lĩnh vực sản xuất bán dẫn. Các tập đoàn lớn như Apple, Intel, ASML hay Dell thu hút tỷ lệ đáng kể sinh viên từ nhiều quốc gia.
