Bài toán đặt ra với các địa phương là phải tháo gỡ những rào cản về chi phí, chỗ học, biến động dân cư, đồng thời chuyển trọng tâm từ bảo đảm số lượng sang nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ.
Không chỉ là bài toán 100% trẻ đến trường
Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm quyền được học tập, chăm sóc và phát triển toàn diện của trẻ em trước khi bước vào lớp 1. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này một cách thực chất và bền vững, nhiều địa phương vẫn phải đối mặt với không ít thách thức, nhất là tại các đô thị lớn có dân số cơ học tăng nhanh, nhiều khu công nghiệp và khu vực tập trung đông lao động nhập cư.
Theo Sở GD&ĐT TPHCM, tính đến ngày 19/6/2025, thành phố có 404.758 trẻ mầm non, trong đó có 43.653 trẻ nhà trẻ và 361.105 trẻ mẫu giáo. Toàn thành phố có 1.228 trường mầm non và hơn 2.000 cơ sở giáo dục mầm non độc lập.
Sau 5 năm triển khai Đề án phát triển giáo dục mầm non giai đoạn 2019-2025, TPHCM ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ trẻ 5 tuổi được học 2 buổi/ngày đạt 100%, tỷ lệ phổ cập giáo dục trẻ 5 tuổi đạt 99,1%. Tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn nghề nghiệp loại khá trở lên đạt 86,8%. Quy mô nhóm, lớp tăng thêm hơn 3.000 so với năm học 2018-2019.
TS. Nguyễn Kim Dung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Giáo dục Nam Việt, cho rằng muốn duy trì bền vững phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi, các địa phương cần triển khai đồng bộ nhiều chính sách, trước hết là làm tốt công tác rà soát, thống kê chính xác trẻ trong độ tuổi. Theo bà Dung, việc quản lý đối tượng phổ cập không thể chỉ dựa trên danh sách hộ khẩu hay dữ liệu dân cư cố định mà cần thường xuyên cập nhật tình hình cư trú thực tế. Đặc biệt, tại những địa bàn có đông người nhập cư, khu công nghiệp, khu nhà trọ, cần có phương thức quản lý linh hoạt để không bỏ sót trẻ.
Một trong những nguyên nhân khiến trẻ chưa được đến trường hoặc không duy trì việc học thường xuyên là gánh nặng chi phí đối với gia đình, nhất là nhóm lao động có thu nhập thấp.
Đảm bảo trường lớp, giáo viên, điều kiện chăm sóc và hỗ trợ trẻ
TS. Nguyễn Kim Dung đánh giá, chính sách miễn, giảm học phí là cần thiết nhưng chưa đủ. Đối với nhiều gia đình công nhân, người lao động nhập cư, những khoản chi ngoài học phí như tiền ăn, tiền bán trú, chăm sóc ngoài giờ và các chi phí sinh hoạt liên quan mới là áp lực đáng kể.
Do đó, chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo hướng đúng đối tượng, đủ mức và kịp thời. Thay vì hỗ trợ dàn trải với mức giảm nhỏ, địa phương cần ưu tiên nguồn lực cho trẻ em thuộc gia đình có thu nhập thấp, con em công nhân, người lao động tại khu công nghiệp, khu vực vùng ven và những địa bàn còn nhiều khó khăn.
Đặc biệt, cần xem xét hỗ trợ thêm tiền ăn, chi phí bán trú và các điều kiện chăm sóc thiết yếu để phụ huynh có thể yên tâm gửi con đến trường. Bởi trên thực tế, với những gia đình phải chật vật cân đối từng khoản chi tiêu, việc giảm một phần học phí chưa chắc đã đủ để giải quyết khó khăn trong việc cho trẻ đi học.
Bên cạnh hỗ trợ tài chính, việc bảo đảm đủ trường lớp, giáo viên và các điều kiện chăm sóc cũng là yêu cầu cấp thiết. Tại những địa bàn tập trung đông công nhân, dân nhập cư, nhu cầu gửi trẻ thường biến động theo quy mô dân số và tình hình việc làm. Vì vậy, quy hoạch mạng lưới trường mầm non cần gắn với dự báo dân số, tốc độ đô thị hóa và phân bố lao động, tránh tình trạng nơi thừa, nơi thiếu chỗ học.
Một vấn đề khác cần được quan tâm là không nên đồng nhất tỷ lệ huy động trẻ đến lớp với chất lượng phổ cập. TS. Nguyễn Kim Dung cho rằng, đối với những đô thị lớn như TPHCM, cần chuyển dần trọng tâm từ việc chỉ quan tâm có bao nhiêu trẻ được đưa đến trường sang việc có bao nhiêu trẻ duy trì việc học ổn định và thực sự được thụ hưởng chất lượng giáo dục phù hợp.
Trẻ 5-6 tuổi đang ở giai đoạn quan trọng trong quá trình phát triển nhận thức, ngôn ngữ, cảm xúc và kỹ năng xã hội. Việc đến trường không đơn thuần là được chăm sóc, nuôi dưỡng mà còn giúp trẻ hình thành khả năng giao tiếp, hòa nhập cộng đồng, phát triển tư duy và chuẩn bị tâm thế bước vào môi trường tiểu học.
Nghị định 353/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1/11/2026, tiêu chuẩn công nhận xã đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi được quy định cụ thể: tỷ lệ huy động trẻ trong độ tuổi đến lớp phải đạt ít nhất 95%; đối với xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn là ít nhất 90%.
Tỷ lệ trẻ hoàn thành Chương trình giáo dục mầm non hằng năm phải đạt ít nhất 85%, riêng các xã đặc biệt khó khăn là ít nhất 80%. Đối với tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, phải có ít nhất 90% số xã đạt chuẩn phổ cập. Những quy định này đặt ra yêu cầu không chỉ đối với ngành giáo dục mà còn đối với chính quyền địa phương trong việc tổ chức thực hiện, bảo đảm nguồn lực và quản lý đối tượng phổ cập.
Theo TS. Nguyễn Kim Dung, trách nhiệm phổ cập không thể chỉ giao cho các trường mầm non hay riêng ngành giáo dục. Chính quyền phường, xã cần chủ động rà soát trẻ trong độ tuổi, nắm bắt hoàn cảnh từng gia đình, xác định nguyên nhân trẻ chưa đến trường để có biện pháp vận động, hỗ trợ phù hợp.