Ngành Giáo dục đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, đạt kết quả thực chất

Sau hai phiên làm việc, Hội nghị Giám đốc Sở GD&ĐT năm 2026 đã hoàn thành chương trình đề ra. Hội nghị đã tập trung đánh giá toàn diện kết quả năm học 2025-2026, thảo luận sâu về những vấn đề lớn của ngành và thống nhất các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027.

Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn trân trọng cảm ơn các đại biểu đã phát huy tinh thần trách nhiệm, đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết và sát thực tiễn. Những ý kiến tại Hội nghị không chỉ phản ánh đúng tình hình của địa phương mà còn thể hiện quyết tâm đổi mới, khát vọng phát triển và trách nhiệm cao đối với sự nghiệp giáo dục.

Nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng cho năm học mới và giai đoạn tiếp theo

Năm học 2025-2026 diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và yêu cầu mới. Đặc biệt, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển GD-ĐT tạo nền tảng chính trị quan trọng để toàn ngành chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị phát triển, lấy chất lượng, hiệu quả và người học làm trung tâm.

Trong bối cảnh đó, theo Bộ trưởng, toàn ngành Giáo dục đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn, đoàn kết, chủ động và sáng tạo trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Với một khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu cao, thời gian thực hiện ngắn, nhưng những kết quả đạt được là rất đáng ghi nhận, tạo nền tảng quan trọng cho năm học mới và cho giai đoạn tiếp theo.

Một số kết quả quan trọng được Bộ trưởng nhấn mạnh, gồm:

Công tác tham mưu thể chế, cơ chế, chính sách tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho đổi mới giáo dục. Nhiều chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã được cụ thể hóa kịp thời, tạo điều kiện để các địa phương chủ động hơn trong quản trị và phát triển giáo dục.

Chất lượng giáo dục tiếp tục có chuyển biến tích cực. Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cơ bản bảo đảm tiến độ; phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá tiếp tục đổi mới theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học; giáo dục mũi nhọn, giáo dục đại trà và giáo dục vùng khó khăn đều có những kết quả đáng khích lệ.

Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục tiếp tục là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục, được củng cố tăng cường cả về số lượng và chất lượng. Mặc dù còn nhiều khó khăn về biên chế và điều kiện làm việc, đội ngũ đã nỗ lực vượt khó, tận tâm với nghề, tích cực đổi mới phương pháp dạy học và đóng góp quan trọng vào thành tựu chung của ngành.

Công tác chuyển đổi số và đổi mới quản trị giáo dục được triển khai mạnh mẽ hơn. Cơ sở dữ liệu ngành Giáo dục tiếp tục được hoàn thiện; việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành và trong dạy học ngày càng đi vào thực chất, từng bước hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, phương pháp dạy và học cá thể hóa học tập.

Đặc biệt, sự phối hợp giữa Bộ GD&ĐT với các bộ, ngành, địa phương ngày càng chặt chẽ, hiệu quả hơn. Nhiều khó khăn, vướng mắc đã được tháo gỡ ngay từ cơ sở. Từ sáng kiến của các địa phương, các Giám đốc Sở GD&ĐT, hiệu trưởng trường phổ thông góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu lực quản lý nhà nước và tạo sự đồng thuận trong toàn ngành.

Bộ trưởng khẳng định, những kết quả đạt được có được là sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; sự quan tâm của Quốc hội, Chính phủ; đặc biệt là sự quan tâm của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đồng chí Thủ tướng, Phó Thủ tướng Chính phủ; sự phối hợp của các ban, bộ, ngành Trung ương; sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền các địa phương và đặc biệt là sự nỗ lực, cống hiến của đội ngũ cán bộ quản lý, nhà giáo và người lao động trong toàn ngành.

Nhìn thẳng hạn chế, điểm nghẽn để có giải pháp quyết liệt hơn

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng cho rằng, chúng ta cũng cần nhìn nhận thẳng thắn những kết quả đạt được chưa đồng đều giữa các địa phương, một số mục tiêu chưa đạt được như kỳ vọng, một số hạn chế kéo dài nhiều năm vẫn chưa được khắc phục triệt để. Đây là những vấn đề cần được phân tích nghiêm túc để có giải pháp quyết liệt hơn trong năm học tới.

Bộ trưởng nhấn mạnh một số tồn tại, hạn chế:

Trước hết, chất lượng giáo dục giữa các địa phương và giữa các vùng, miền vẫn còn chênh lệch; việc bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng cho mọi học sinh vẫn còn nhiều thách thức, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo.

Công tác quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục, phát triển đội ngũ nhà giáo và đầu tư cơ sở vật chất ở một số nơi còn thiếu tính chủ động, chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, quá tải học sinh ở khu vực đô thị và khu công nghiệp, trong khi một số nơi chưa khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, vẫn chưa được giải quyết căn cơ với vấn đề thừa thiếu giáo viên cục bộ.

Đổi mới quản trị giáo dục và chuyển đổi số tuy đã có chuyển biến nhưng chưa đồng đều. Ở một số địa phương, việc ứng dụng dữ liệu trong quản lý còn hình thức; cải cách thủ tục hành chính chưa đạt yêu cầu; hồ sơ, sổ sách vẫn còn tạo áp lực đối với nhà giáo. Đây là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ để chuyển đổi số thực sự tạo ra thay đổi trong phương thức quản trị, chứ không chỉ dừng ở việc số hóa quy trình.

Chất lượng giáo dục toàn diện, nhất là giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, hướng nghiệp, giáo dục STEM, ngoại ngữ và năng lực số ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Đặc biệt, một số hiện tượng như bạo lực học đường, vi phạm đạo đức nhà giáo, gian lận, tiêu cực trong thi cử - trong thời gian vừa qua, toàn ngành cơ bản đã làm tốt công tác tổ chức thi tốt nghiệp THPT năm 2026, nhưng xảy ra hiện tượng tiêu cực ở một số địa phương, đây là vấn đề nhức nhối trong ngành và chúng ta cần phải quyết tâm đẩy lùi.

Việc lạm thu, dạy thêm học thêm không đúng quy định về hình thức, bệnh thành tích vẫn còn xảy ra. Những điều đó ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội đối với ngành.

Những hạn chế nêu trên có nguyên nhân khách quan, nhưng cũng có nguyên nhân chủ quan. Theo Bộ trưởng, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở tư duy, nhận thức và việc tổ chức triển khai thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước.

Ở một số nơi, công tác lãnh đạo, chỉ đạo chưa thật quyết liệt; năng lực tổ chức thực hiện còn hạn chế; sự phối hợp giữa các cấp, các ngành có lúc, có việc chưa chặt chẽ. Đây là những vấn đề cần được khắc phục bằng tinh thần đổi mới, trách nhiệm và hành động quyết liệt hơn trong năm học mới.

Thước đo về kết quả thực chất mà toàn ngành phải hoàn thành

Để thực hiện thắng lợi toàn bộ năm học 2026 - 2027, Bộ trưởng nhấn mạnh một số điểm như sau:

Về tinh thần quán triệt, cần hướng tới sản phẩm, kết quả; xác định rõ đích đến của năm học tới, thống nhất cách làm và cụ thể hóa thành chương trình hành động.

Mục tiêu cao nhất là quyết tâm xây dựng một nền giáo dục công bằng, chất lượng và trung thực. Đối với giáo dục phổ thông và giáo dục mầm non, cần tập trung mở rộng cơ hội học tập công bằng, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, tạo cơ hội học tập cho mọi người dân.

Kết quả thực chất phải là đích đến và thước đo giá trị cao nhất. Thành công của ngành chính là thành công của từng địa phương, từng Sở GD&ĐT, của mỗi Giám đốc Sở, qua đó tạo nên thành công chung của Bộ GD&ĐT và lãnh đạo Bộ.

Trong năm học 2026-2027, Bộ trưởng yêu cầu cần xác định những thước đo cụ thể. Tôi muốn cụ thể 4 thước đo về kết quả thực chất mà toàn ngành phải hoàn thành.

Thứ nhất, trả lại chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh, xây dựng một hệ thống học thật, thi thật, nhân tài thật và giá trị thật. Chúng ta cần chấm dứt triệt để tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ, chạy theo thành tích và kết quả thi đua. Trong hệ thống giáo dục, cần hình thành và giáo dục tinh thần liêm chính học thuật cho học sinh ngay từ trên bục giảng, từ mầm non và các cấp học tiếp theo. Mỗi học sinh cần biết mình đang ở đâu để nỗ lực vươn lên vì sự tiến bộ của bản thân, chứ không chỉ chạy theo điểm số để so sánh với người khác.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh: “Đã học thì phải thi, phải có kiểm tra đánh giá, nhưng thi là để đánh giá kết quả học tập, đánh giá việc dạy và học, xem học sinh đạt chuẩn hay chưa, chứ không phải tổ chức thi để loại nhau”.

Nội dung thứ hai là giải phóng thực chất sức lao động của người thầy. Chúng ta lấy học sinh làm trung tâm, sinh viên làm trung tâm, vì sự tiến bộ của học sinh, sinh viên; nhưng đồng thời, phải đề cao giá trị và những đóng góp của người thầy, bởi người thầy chính là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục.

Bộ trưởng nhấn mạnh, muốn nâng cao chất lượng giáo dục, chúng ta phải giải phóng thực chất sức lao động của người thầy. Đo lường sự thành công của một Giám đốc Sở GD&ĐT không chỉ dựa vào số lượng học sinh giỏi, mà còn phải xem giáo viên của tỉnh, thành phố mình có bớt vất vả vì thủ tục hành chính, vì những công việc không thuộc lĩnh vực chuyên môn dạy học hay không. Vì vậy, chúng ta phải giảm sổ sách, giảm thủ tục hành chính, giảm những công việc khác, những phong trào, hội thi và danh hiệu mang tính hình thức.

Chúng ta cần cam kết xóa bỏ 100% hồ sơ, sổ sách giấy trùng lặp, chuyển sang đo lường trên dữ liệu; cắt giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào, danh hiệu mang tính hình thức. Làm sao để thầy cô có thêm thời gian nghiên cứu, xây dựng bài giảng, chăm sóc và nâng đỡ từng học sinh còn yếu kém.

Thứ ba, tập trung tối ưu hóa nguồn lực và kiên quyết chống lãng phí. Theo Bộ trưởng, chúng ta nói về thiếu giáo viên, đó là một thực tế. Chúng ta nói về thừa biên chế, cũng là một thực tế. Nhưng ở nhiều địa phương, tỷ lệ giáo viên trên lớp còn thấp hơn nhiều so với mức quy định của Bộ GD&ĐT. Vấn đề nằm ở chỗ thời gian qua chúng ta chưa mạnh dạn trong việc điều chuyển, sắp xếp, dẫn đến tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ.

Bộ trưởng cho biết, thực hiện chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ, tiến tới sắp xếp các cơ sở giáo dục theo quan điểm “giảm để tăng”, giảm đầu mối cơ sở giáo dục để tăng cường đội ngũ nhà giáo trực tiếp làm công tác giảng dạy. Đây là một giải pháp để tối ưu hóa nguồn lực.

Chúng ta cũng phải xem lại toàn bộ cơ sở vật chất, các phòng học, phòng thí nghiệm, phòng lab đã được đầu tư và sử dụng hiệu quả hay chưa.

Đối với việc đầu tư các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới với sự quan tâm, đầu tư của Trung ương, trong thời gian tới, phải tính toán việc đưa các công trình này vào sử dụng như thế nào để khai thác một cách hiệu quả. Nơi nào mua sắm xong, xây dựng xong mà để bỏ trống thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về việc này. Đây là yêu cầu đặt ra để sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ Trung ương và địa phương, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

Thứ tư, tập trung nâng cao, cải thiện các chỉ số phát triển giáo dục. Bộ trưởng thông tin, Bộ GD&ĐT đang xây dựng một bộ chỉ số. Những bộ chỉ số này không mang tính hình thức, mà hết sức thiết thực, đánh giá mức độ tiếp cận giáo dục có chất lượng, mức độ tiếp cận công bằng tại các địa phương và chất lượng giáo dục thực chất của các địa phương, các xã trong một tỉnh, thành phố. Chúng ta cũng sẽ đánh giá việc chuẩn bị nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực cho tương lai. Những chỉ số này sắp tới Bộ GD&ĐT sẽ lấy ý kiến, đề ra để cùng phấn đấu đạt được và cải thiện. Chỉ có những chỉ số thực chất thì mới tạo ra những thay đổi thực chất.

Bộ trưởng đồng thời lưu ý, muốn đo được các chỉ số thực chất thì phải thường xuyên cập nhật đầy đủ, hiệu quả dữ liệu của ngành: dữ liệu về đội ngũ giáo viên, phòng học, cơ sở vật chất, trang thiết bị tối thiểu và người học ở tất cả các địa bàn. Trên cơ sở dữ liệu mới có thể tính toán, đánh giá các chỉ số. Dựa trên dữ liệu và các chỉ số, các Giám đốc Sở mới có căn cứ để tham mưu cho lãnh đạo địa phương, cũng như trực tiếp đưa ra những quyết định trong ngành.

Thứ năm, củng cố và tăng cường niềm tin thực chất của nhân dân đối với ngành Giáo dục. Theo Bộ trưởng, đó là sự an tâm của từng phụ huynh, của toàn xã hội mỗi khi năm học mới bắt đầu. Làm sao để mỗi phụ huynh đều tin tưởng khi gửi con mình đến trường; để các em được sống và học tập trong một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thực chất, trung thực. Để toàn xã hội có thể tin tưởng vào công tác đánh giá, kiểm tra, thi cử trong những năm tới.

Đây là quyết tâm mà với lòng tự trọng của những người làm giáo dục, các nhà giáo trong toàn ngành phải cùng phấn đấu, từng bước xóa bỏ những tiêu cực, gian lận trong thi cử, tình trạng lạm thu trong các nhà trường; minh bạch tất cả các khoản thu, minh bạch dữ liệu hoạt động và xử lý nghiêm các hiện tượng tiêu cực, gian lận trong nhà trường. Chỉ có như vậy, chúng ta mới từng bước xây dựng được một nền giáo dục chất lượng, công bằng và trung thực.

Bộ trưởng chia sẻ, tại Hội nghị Trung ương vừa rồi, có một đại biểu trong ngành góp ý, đề nghị bổ sung thêm một chữ là “trung thực” vào nội hàm phát triển giáo dục. Ngay tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng chỉ đạo cần đưa vào nội dung này.

Đây không phải là một nội dung mới, nhưng chúng ta đã để tồn tại trong nhiều năm. Và đây cũng không chỉ là vấn đề của riêng ngành Giáo dục, mà là vấn đề chung của xã hội. Tuy nhiên, trước hết, trong ngành Giáo dục phải làm thật tốt, với sự tận tụy và lòng tự trọng của các nhà giáo. Chúng ta cần quyết tâm đưa nội dung này vào chương trình hành động.

Bộ GD&ĐT sẽ xây dựng chương trình hành động để toàn ngành thực hiện tốt chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Nghị quyết của Trung ương.

Để chuyển biến mạnh mẽ, đạt kết quả thực chất, phải bắt đầu từ đổi mới tư duy

Để tạo chuyển biến mạnh mẽ và đạt được những kết quả thực chất, chúng ta phải bắt đầu từ đổi mới tư duy. Nội dung này đã được Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng, Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh nhấn mạnh trong bài phát biểu.

Bộ trưởng nhấn mạnh thêm hai nội dung.

Thứ nhất là tư duy trong đội ngũ quản lý. Từ lãnh đạo Bộ đến lãnh đạo các cục, vụ; từ các đồng chí lãnh đạo Sở đến lãnh đạo các phòng, chúng ta cần phải thay đổi.

Khi nói đến những vấn đề của ngành, chúng ta thường nhìn vấn đề đó trong phạm vi ngành Giáo dục. Giáo dục và sự phát triển giáo dục là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị; bởi vậy, chúng ta phải nhìn từ góc độ của người dân, của xã hội đối với ngành Giáo dục; từ góc nhìn của lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo địa phương; từ góc nhìn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Vừa qua, Trung ương bàn nhiều đề án khác nhau, nhưng hầu như đề án, nghị quyết, kết luận nào cũng có nội dung về phát triển giáo dục, đào tạo và phát triển con người. Có thể thấy, ngành Giáo dục nhận được sự quan tâm đặc biệt của Trung ương, của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Vì vậy, rất cần có góc nhìn không chỉ từ bên trong mà cả từ bên ngoài; nhìn từ trên xuống dưới và từ dưới lên trên; nhìn từ góc độ của người học, phụ huynh; từ góc độ của các bộ, ngành khác và của lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Tại Nghị quyết số 180/NQ-CP, Chính phủ đã đặt ra yêu cầu các đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy, lãnh đạo địa phương làm việc với ngành Giáo dục. Bộ trưởng đề nghị các Giám đốc Sở quan tâm tham mưu; nơi nào đã làm thì tiếp tục thực hiện, nơi nào chưa làm thì tham mưu để các đồng chí Bí thư làm việc với ngành Giáo dục. Trên cơ sở đó, cần có kết luận rất rõ để tổ chức thực hiện các nhiệm vụ đã đề ra.

Khi nhìn ngành Giáo dục từ bên ngoài vào, Bộ trưởng cũng cho rằng, chúng ta cần thấy rõ sự tham gia của toàn xã hội. Vai trò của xã hội như thế nào? Vai trò của gia đình như thế nào? Đây là những vấn đề cần nhìn nhận đầy đủ trong quá trình phát triển giáo dục.

Về tư duy đột phá, Bộ trưởng nhắc lại quan điểm “giảm để tăng”, giảm hình thức để tăng chất lượng, hiệu quả; giảm khối lượng, giảm thời lượng một số môn học để tăng các môn học thiết thực hơn trong bối cảnh mới.

Cần trả lời câu hỏi “Những điểm nghẽn hiện nay trong thể chế, nguồn lực và quản trị là gì?”, từ đó đưa ra những giải pháp hết sức thiết thực.

Trở lại với vấn đề thực chất, trung thực trong ngành Giáo dục, Bộ trưởng nhắc đến Kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua. Nhìn lại quá trình dài đổi mới về thi cử, qua mỗi giai đoạn, chúng ta đều phấn đấu, cải tiến kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học ngày càng tốt hơn.

Hình thức tổ chức kỳ thi hiện nay có nhiều ưu điểm: tổ chức bài bản, nhẹ nhàng, giảm áp lực đối với học sinh và toàn xã hội. Các cơ quan Nhà nước, lãnh đạo, các sở, ngành và các thầy cô nhận phần khó về mình để tổ chức kỳ thi thật tốt, tạo cơ hội thuận lợi nhất cho học sinh.

Yêu cầu đặt ra là làm sao để kết quả kỳ thi có đủ độ tin cậy, độ phân hóa, bảo đảm tính thực chất, làm căn cứ để các cơ sở giáo dục đại học xét tuyển. Nhưng quan trọng hơn, phải có kết quả thực chất để đánh giá chất lượng dạy học, giáo dục trong toàn ngành.

Thế nhưng, ở một số nơi đã xảy ra những hiện tượng sai phạm. Nói về nguyên nhân chủ quan, Bộ trưởng đặt câu hỏi: Những người làm giáo dục đã nhận diện được động cơ tạo ra tiêu cực này chưa? Chúng ta đã làm hết sức mình và đã thể hiện đầy đủ sự tự trọng của mình chưa?

Bộ trưởng cho biết, Bộ GD&ĐT rất mong muốn và đang phối hợp với lãnh đạo các địa phương, các cơ quan chức năng để xử lý thật nghiêm sai phạm. Với những vấn đề liên quan đến đạo đức, chỉ có xử lý thật nghiêm bằng các quy định pháp luật mới có thể lấy lại sự công bằng, sự trung thực và độ tin cậy của kỳ thi.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, vấn đề ở đây không chỉ là qua một kỳ thi mà cần xem xét trong từng công việc giảng dạy hàng ngày, trong từng công việc quản lý hàng ngày, những gì chúng ta chưa làm đúng thực chất; những gì chúng ta còn xuề xòa, chưa nghiêm túc, chưa thực hiện nghiêm kỷ cương.

Đây là một vấn đề hết sức cấp bách, dù không mới, nhưng trong năm học này, toàn ngành cần quyết tâm. “Tôi nhắc lại, bằng tất cả sự tự trọng của những người làm giáo dục, các nhà giáo, chúng ta cần từng bước đẩy lùi vấn đề này từ những việc nhỏ nhất: trong công việc dạy học học sinh, kiểm tra bài tập, trong công tác báo cáo kết quả, phải thực chất, trung thực”.

Bộ trưởng nhấn mạnh đây là một trong những vấn đề trọng tâm cần quyết tâm thực hiện trong năm học mới. Đương nhiên, việc này không thể chỉ thực hiện trong một năm mà có thể cần nhiều năm và phải kiên trì thực hiện.