Từ “học để biết” sang “học để làm”
Ngành Giáo dục Tuyên Quang triển khai các lớp tập huấn chuyên môn cho cán bộ quản lý, giáo viên theo cách làm mới, giảm truyền đạt một chiều, tăng tương tác, thực hành và giải quyết vấn đề thực tiễn.
Mỗi lớp tập huấn không dừng ở việc cung cấp kiến thức. Giáo viên được phân tích tình huống, thiết kế hoạt động, xây dựng học liệu, trao đổi, phản biện và hoàn thiện sản phẩm ngay tại lớp. Những sản phẩm như kế hoạch bài dạy, bộ câu hỏi, công cụ đánh giá, học liệu số hay sản phẩm ứng dụng AI được hướng tới khả năng sử dụng trực tiếp tại nhà trường.
Cách làm này tạo ra sự thay đổi từ “nghe - ghi” sang “trải nghiệm - thực hành”. Giáo viên không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn phải trả lời câu hỏi quan trọng hơn là kiến thức ấy có thể giải quyết vấn đề gì trong lớp học, tổ chuyên môn và công tác quản lý nhà trường?
Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng năm học 2026-2027 của Tuyên Quang. Tỉnh xác định chuyển mạnh từ “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”, đồng thời chú trọng bồi dưỡng năng lực chuyên môn, quản trị, chuyển đổi số, ứng dụng AI và ngoại ngữ cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý.
Từ thực tế các lớp tập huấn, giáo viên tham gia có thêm cơ hội trao đổi kinh nghiệm, trình bày và phản biện sản phẩm. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh đội ngũ đang phải thích ứng với những thay đổi lớn về chương trình, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và tổ chức nhà trường sau sắp xếp.
Theo nội dung tập huấn của ngành, AI được đưa vào theo hướng thiết thực, hỗ trợ giáo viên thiết kế tình huống, xây dựng học liệu, phân tích yêu cầu cần đạt, xây dựng câu hỏi và nhiệm vụ học tập. Quan trọng hơn, giáo viên được trực tiếp trải nghiệm và thực hành thay vì chỉ nghe giới thiệu về công nghệ.
Từ góc độ người dạy, năng lực số vì thế không còn là kỹ năng “cộng thêm”, mà đang trở thành một phần trong năng lực nghề nghiệp. Giáo viên cần biết sử dụng công nghệ nhưng đồng thời phải biết lựa chọn công cụ phù hợp, kiểm chứng thông tin, bảo đảm an toàn dữ liệu và đặt mục tiêu giáo dục lên trên công nghệ.
Một ví dụ ở bậc mầm non cho thấy hướng đi này đang được triển khai từ cơ sở. Tháng 1/2026, Trường Mầm non Kim Quan phối hợp với Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tổ chức bồi dưỡng chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin cho cán bộ, giáo viên, nhân viên. Nội dung có thực hành AI, Veo3 và Canva để thiết kế bài giảng điện tử, đổi mới hoạt động giáo dục.
Không chỉ giáo viên, cán bộ quản lý cũng đứng trước yêu cầu thay đổi phương thức làm việc. Khi dữ liệu, nền tảng số và AI ngày càng tham gia sâu vào quản trị, người đứng đầu nhà trường cần có năng lực đọc dữ liệu, tổ chức công việc trên môi trường số, điều hành đội ngũ và ra quyết định dựa trên thông tin.
Đây chính là lý do Tuyên Quang đặt yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực quản trị đáp ứng mô hình trường học mới. Sau quá trình sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, yêu cầu này càng rõ nét khi các nhà trường phải vận hành tinh gọn, hiệu quả, tăng tính tự chủ và trách nhiệm giải trình.
Năng lực số gắn với năng lực hội nhập
Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện về máy tính, phần mềm hay AI. Với giáo dục, đó còn là bước chuẩn bị để thầy và trò tiếp cận môi trường học tập rộng mở hơn.
Trong năm học 2026-2027, Tuyên Quang xác định đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng AI, nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ, phát triển giáo dục khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Đây là những thành tố quan trọng để nâng cao năng lực hội nhập cho học sinh và đội ngũ giáo dục.
Nếu trước đây giáo viên chủ yếu khai thác nguồn học liệu trong sách giáo khoa và thư viện truyền thống, thì nay không gian chuyên môn đã mở rộng đáng kể. Một bài học có thể được thiết kế với học liệu số, hình ảnh trực quan, dữ liệu, mô phỏng, video, công cụ tương tác và các nguồn tài liệu quốc tế.
Điều đó đòi hỏi giáo viên phải liên tục học tập. Năng lực ngoại ngữ, kỹ năng số, khả năng khai thác học liệu mở và tư duy phản biện trở thành những yếu tố ngày càng quan trọng.
Tuyên Quang cũng đã hình thành hệ sinh thái giáo dục số với nhiều nền tảng phục vụ quản lý, dạy học và kết nối nhà trường - gia đình như cơ sở dữ liệu ngành, quản lý trường học, tuyển sinh đầu cấp, học và thi trực tuyến, thư viện điện tử, học bạ điện tử và trung tâm điều hành giáo dục thông minh.
Trong môi trường ấy, người giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn trở thành người tổ chức, định hướng và kiểm chứng nguồn tri thức cho học sinh.
Một thách thức khác là sự chênh lệch điều kiện giữa các khu vực. Tuyên Quang có địa bàn rộng, nhiều xã miền núi, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, việc tổ chức bồi dưỡng theo vùng được ngành Giáo dục chú trọng, đưa hoạt động tập huấn đến gần cơ sở, giảm thời gian và chi phí đi lại, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên ở các trường chia sẻ kinh nghiệm.
Cách làm này giúp hoạt động bồi dưỡng sát thực tế hơn. Những khó khăn của giáo viên miền núi, vùng biên hay trường có nhiều học sinh dân tộc thiểu số có thể được đưa trực tiếp vào nội dung trao đổi, thay vì áp dụng một mô hình tập huấn giống nhau cho mọi địa bàn.
Đặc biệt, yêu cầu nâng cao năng lực đội ngũ đang được đặt trong tổng thể quá trình đổi mới giáo dục của tỉnh. Chỉ thị về nhiệm vụ năm học 2026-2027 yêu cầu tiếp tục rà soát, bố trí nhà giáo, cán bộ quản lý theo vị trí việc làm; khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ; giảm áp lực hành chính và tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực quản trị, năng lực số, AI và ngoại ngữ.
