Lực lượng Houthi áp sát cửa ngõ Biển Đỏ
Theo nguồn tin từ Reuters và AP, phong trào vũ trang Ansar Allah ở Yemen (thường được gọi là lực lượng Houthi) đã giành quyền kiểm soát đảo Mayyun (Perim) tại eo biển Bab el-Mandeb và thành phố cảng Al-Mokha trên bờ biển phía Tây Yemen.
Những bước tiến này giúp nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn gia tăng đáng kể khả năng kiểm soát hoàn toàn khu vực duyên hải trên một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, nối Ấn Độ Dương với Địa Trung Hải thông qua vịnh Aden, Biển Đỏ và kênh đào Suez.
Bab el-Mandeb nằm giữa Yemen và khu vực Sừng châu Phi, nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, đồng thời là tuyến đường biển quan trọng trên hành trình từ châu Á tới châu Âu qua kênh đào Suez. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 29km, với đảo Mayyun chia tuyến hàng hải thành các luồng tàu ra vào.
Reuters cho biết, khoảng 7% sản lượng dầu thế giới đi qua khu vực này, trong khi AP ước tính khoảng 12% lượng hàng hóa toàn cầu thường được vận chuyển qua Bab el-Mandeb.
Với việc nắm giữ các vị trí ven biển như Al-Mokha, Dhubab và Mayyun, Houthi đang có điều kiện thuận lợi hơn để gây sức ép lên tàu thuyền đi qua phía Nam Biển Đỏ.
Hai “yết hầu” hàng hải cùng chịu sức ép
Điểm đáng chú ý nhất của diễn biến này nằm ở vị trí địa lý. Bab el-Mandeb nằm ở phía Tây Nam bán đảo Arab, trong khi eo Hormuz nằm ở phía Đông Nam.
Hai tuyến hàng hải này kiểm soát hai cửa ngõ khác nhau của mạng lưới vận chuyển năng lượng và hàng hóa qua Trung Đông. Trong khi Hormuz kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Ấn Độ Dương thì Bab el-Mandeb nối Biển Đỏ với Vịnh Aden.
Việc cả hai cùng bị đe dọa khiến các nhà vận tải phải đối mặt với một bài toán đặc biệt nghiêm trọng: Ngay cả khi một tuyến có thể được thay thế, tuyến còn lại cũng có thể tiếp tục tạo ra nút thắt mới.
Reuters cho biết, lưu lượng hàng hóa, đặc biệt là lượng dầu thô xuất khẩu qua Hormuz đã giảm mạnh trong bối cảnh xung đột Mỹ-Iran. Trong khi đó, Houthi đã tuyên bố phong tỏa hoạt động vận tải của Saudi Arabia tại Bab el-Mandeb.
AP nhận định, Bab el-Mandeb từng đóng vai trò như một tuyến thay thế cho dầu Saudi Arabia trong trường hợp Hormuz gặp vấn đề. Tuy nhiên, các cuộc tấn công của Houthi trước đây đã khiến phần lớn hoạt động vận tải phải tránh khu vực Biển Đỏ, làm lượng hàng hải qua đây giảm khoảng 60%.
Saudi Arabia đối mặt “sức ép kép”
Diễn biến tại Bab el-Mandeb đặc biệt đáng ngại đối với Saudi Arabia vì vương quốc này phụ thuộc vào nhiều tuyến biển để xuất khẩu dầu ra thị trường quốc tế.
Trong những ngày gần đây, một đường ống dầu chiến lược của Saudi Arabia được coi là “phương án tránh Hormuz” cũng phải tạm dừng hoạt động sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) xuất phát từ Iraq.
Reuters cho biết, đường ống East-West (đường ống Đông-Tây), dài khoảng 1.200km, có khả năng vận chuyển khoảng 4-5 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 4-5% nguồn cung dầu toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, nếu Houthi tiếp tục gây sức ép tại Bab el-Mandeb trong khi Hormuz vẫn bất ổn, khả năng điều chuyển dầu của các nước vùng Vịnh sẽ bị thu hẹp hơn nữa và ngay tại thời điểm này, tác động xấu đã bắt đầu xuất hiện trên thị trường.
Reuters cho biết, sản lượng dầu thô được Saudi Arabia cung ứng trong tháng 8 giảm xuống khoảng 6 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất trong hơn 3 thập niên qua, khiến Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) có thể sẽ phải tiếp tục hạ dự báo nguồn cung của Saudi Arabia trong năm 2026 xuống thấp hơn nữa.
“Mặt trận thứ hai” của cuộc chiến Mỹ-Iran?
Sự trỗi dậy của Houthi tại Bab el-Mandeb cũng tạo ra một chiều kích mới cho cuộc đối đầu Mỹ-Iran.
Mỹ hiện tập trung nhiều nguồn lực để bảo vệ hoạt động hàng hải và nới lỏng sự kiểm soát của Iran tại Hormuz, nhưng ở phía bên kia bán đảo Arab, đồng minh Houthi của Iran lại đang mở rộng khả năng gây sức ép lên một tuyến hàng hải chiến lược khác.
Reuters nhận định, nếu Houthi kiểm soát được Bab el-Mandeb, Iran có thể giành thêm một lợi thế quan trọng trong cuộc đối đầu với Mỹ, bằng cách gây sức ép lên một hành lang vận tải thứ hai.
Điều này không có nghĩa Iran trực tiếp kiểm soát Bab el-Mandeb, nhưng sự phối hợp về mặt địa-chính trị giữa Hormuz và Bab el-Mandeb có thể khiến Mỹ và các đồng minh phải phân tán nguồn lực để bảo vệ hai khu vực cách nhau hàng nghìn km.
Và đó chính là điều khiến diễn biến xung đột tại Yemen trở nên đáng chú ý: Một cuộc khủng hoảng bắt đầu từ Hormuz đang có nguy cơ lan sang Bab el-Mandeb, biến mạng lưới hàng hải quanh bán đảo Arab thành một hệ thống các điểm nghẽn liên kết với nhau.
Reuters nhận định, giá dầu Brent hiện đã vượt qua mốc 100 USD/thùng, còn giá thuê tàu chở dầu cũng tăng lên mức kỷ lục mới, nên nếu tình trạng này kéo dài, chi phí vận tải, bảo hiểm hàng hải và giá năng lượng có thể tiếp tục chịu áp lực, khiến thị trường thế giới tiếp tục chao đảo.
