Theo quan sát của Bộ Y tế Singapore, nếu chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index, BMI) của trẻ tiếp tục tăng, có thể làm tăng nguy cơ béo phì và các bệnh mãn tính liên quan sau này.
Trong giai đoạn phát triển của con người, thời kỳ sơ sinh và tuổi dậy thì là giai đoạn tế bào cơ thể phân chia và tăng trưởng mạnh nhất. Nếu trong thời gian này nạp quá nhiều năng lượng, cơ thể sẽ tạo ra nhiều tế bào mỡ hơn để dự trữ năng lượng.
Những tế bào mỡ này dù kích thước có nhỏ đi cũng không hoàn toàn biến mất, do đó khi trưởng thành cơ thể dễ tích tụ mỡ hơn, hình thành cơ địa béo phì.
Để phòng ngừa béo phì ở trẻ em, cha mẹ nên giúp trẻ xây dựng thói quen ăn uống và vận động lành mạnh từ khi còn nhỏ. Dưới đây là một số phương pháp hiệu quả để phòng ngừa và cải thiện béo phì ở trẻ em, giúp trẻ duy trì cân nặng lý tưởng và phát triển khỏe mạnh.
Phòng ngừa béo phì ở trẻ từ sớm
Béo phì ở trẻ em có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính trong tương lai, bao gồm tiểu đường (Diabetes), bệnh tim (Heart Disease), hen suyễn (Asthma), thậm chí một số loại ung thư (Cancer). Do đó, cha mẹ nên bắt đầu từ giai đoạn sơ sinh, hình thành cho trẻ thói quen ăn uống cân bằng và lành mạnh.
Một số cha mẹ sau khi trẻ cai sữa, do trẻ không thích uống nước, thường thay nước bằng nước ép trái cây hoặc sữa có hương vị, cho rằng như vậy cũng cung cấp đủ dinh dưỡng; cũng có cha, thường dùng đồ ăn vặt hoặc đồ ngọt làm phần thưởng hoặc để trấn an con.
Những hành vi này nếu kéo dài dễ khiến trẻ tiêu thụ quá nhiều đường và calo, hình thành thói quen ăn uống không kiểm soát, đồng thời cân nặng tăng dần. Để phòng ngừa béo phì hiệu quả, chìa khóa là xây dựng quan niệm ăn uống đúng đắn từ nhỏ và giúp trẻ học cách phân biệt sự khác nhau giữa “muốn ăn” và “cần ăn”.
Tiêu chuẩn đánh giá béo phì ở trẻ em
Để đánh giá trẻ có bị béo phì hay không, bác sĩ thường tham khảo chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index, viết tắt BMI). Công thức tính như sau: cân nặng (kg) ÷ chiều cao bình phương (m²).
Ví dụ: nếu trẻ cao 160 cm (1,6 m), cân nặng 55 kg, thì chỉ số BMI sẽ là: 55 ÷ (1,6 × 1,6) = 21,5. Thông thường, nếu chỉ số BMI dưới 18,5 là thiếu cân, từ 18,5 đến 24 là phạm vi bình thường, từ 24 đến 27 là thừa cân, vượt quá 27 được xem là béo phì, và vượt quá 35 là béo phì nặng.
Phương pháp giải quyết béo phì ở trẻ em
Khi phụ huynh phát hiện trẻ có cân nặng dần vượt mức hoặc có xu hướng thừa cân, có thể tham khảo 4 phương pháp sau đây để giúp trẻ duy trì cân nặng khỏe mạnh và phát triển cân đối.
Nhất định phải uống nhiều nước: Uống nước rất quan trọng. Sữa, nước trái cây hoặc đồ uống có đường không thể thay thế nước lọc. Những loại đồ uống này thường chứa thêm calo hoặc chất tạo ngọt nhân tạo, hấp thụ quá nhiều không chỉ dễ dẫn đến béo phì mà còn tăng nguy cơ sâu răng và các vấn đề trao đổi chất. Khuyến nghị nên dùng nước lọc làm đồ uống chính để giúp trẻ hình thành thói quen bổ sung nước định kỳ.
Ăn thực phẩm dinh dưỡng cân bằng: Ngay cả khi trẻ kén ăn, cũng nên khuyến khích trẻ tăng cường ăn rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, trứng và các sản phẩm từ đậu, những nguyên liệu dinh dưỡng khác.
Nghiên cứu cho thấy, trẻ thường cần nhiều lần tiếp xúc với thực phẩm mới, cơ thể mới dễ chấp nhận. Cha mẹ có thể thay đổi cách chế biến (như chiên, nướng, hầm, nghiền thành bột) để điều chỉnh khẩu vị, giúp trẻ dần dần chấp nhận các loại thực phẩm lành mạnh khác nhau.
Tăng cường hoạt động hàng ngày: Mục tiêu không phải là ép trẻ "tập thể dục giảm cân", mà là để trẻ tự nhiên tăng cường hoạt động trong cuộc sống hàng ngày.
Ví dụ: đi dạo cùng trẻ tại công viên, đi xe đạp, chơi các trò chơi với bóng, hoặc giảm thời gian ngồi xem TV, chơi điện thoại. Mỗi tuần nên có ít nhất 3 buổi hoạt động với cường độ vừa phải trở lên, giúp duy trì cân nặng hợp lý và cải thiện chức năng tim phổi.
Tìm kiếm lời khuyên từ bác sĩ: Nếu cân nặng của trẻ tiếp tục tăng, nên tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng, để được đánh giá chuyên môn về đường tăng trưởng và thói quen ăn uống của trẻ.
Bác sĩ sẽ gợi ý cách điều chỉnh nội dung chế độ ăn và thói quen sinh hoạt, không phải chỉ đơn giản là "giảm cân", mà là giúp trẻ kiểm soát tốc độ tăng cân, đảm bảo dinh dưỡng cân bằng và phát triển khỏe mạnh trong quá trình trưởng thành.
