Khi "người cầm lái" phải nói tiếng Anh
Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT (sau đây gọi tắt là Thông tư 94/2026) của Bộ GD&ĐT có hiệu lực từ ngày 19/12/2026 quy định tiêu chuẩn, tiêu chí và việc đánh giá mức độ triển khai thực hiện Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình hội nhập giáo dục của Việt Nam.
Đáng chú ý, ngay tại Mức độ 1 đối với giáo dục phổ thông, Thông tư 94/2026 quy định nhà trường phải có ít nhất một lãnh đạo (Hiệu trưởng hoặc Phó Hiệu trưởng) có năng lực sử dụng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài.
Theo bà Nguyễn Thị Lý - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Nguyễn Du (Đại Mỗ, Hà Nội), với hệ thống 3 mức độ được lượng hóa cụ thể theo từng cấp học trong Thông tư 94/2026, các nhà trường không còn lúng túng trước câu hỏi "làm thế nào để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai". Đặc biệt, quy định kết quả tự đánh giá chỉ dùng để hoạch định giải pháp cải thiện chứ không dùng để xếp loại thi đua cơ sở giáo dục hay đánh giá, bổ nhiệm giáo viên giúp các trường trút bỏ áp lực thành tích.
Thông tư yêu cầu các trường phổ thông triển khai Đề án phải dạy bằng tiếng Anh ít nhất 35 tiết/năm học cho một môn học hoặc hoạt động giáo dục ngoài môn tiếng Anh, đồng thời duy trì các không gian giao tiếp như góc tiếng Anh, ngày hội hay CLB định kỳ.
"Không chỉ vậy, các tiêu chuẩn về học liệu số, ứng dụng công nghệ thông tin và giao lưu quốc tế trong Thông tư 94/2026 góp phần thúc đẩy các nhà trường mở rộng cánh cửa kết nối với nền giáo dục toàn cầu; tạo cơ hội cho học sinh và giáo viên tiếp cận trực tiếp nguồn tri thức mở bằng tiếng Anh", bà Nguyễn Thị Lý nhấn mạnh.
Dưới góc độ quản lý, bà Nguyễn Thị Minh Thúy - Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu (Yên Hòa, Hà Nội) cho rằng, trong quản trị giáo dục, tư duy và năng lực của người đứng đầu quyết định tầm nhìn và tốc độ chuyển đổi của cả tập thể. Tiêu chí yêu cầu có ít nhất một lãnh đạo trường phổ thông giao tiếp, làm việc được với người nước ngoài ở Mức độ 1 tạo ra những tác động cộng hưởng rõ nét.
Trước đây, ở không ít trường phổ thông, các hoạt động liên quan đến tiếng Anh thường được giao trọn cho Tổ Ngoại ngữ.
"Hình ảnh người lãnh đạo nhà trường tự tin sử dụng tiếng Anh trong các buổi Sinh hoạt dưới cờ, sự kiện giao lưu hay tiếp đón đoàn khách quốc tế có sức truyền cảm hứng lớn đối với cả giáo viên các môn khoa học tự nhiên, xã hội lẫn học sinh.
Cần những giải pháp đồng bộ
Theo ông Lê Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Phùng Hưng (Sóc Sơn, Hà Nội), việc lãnh đạo trực tiếp làm việc bằng tiếng Anh giúp rút ngắn khoảng cách trong đàm phán, ký kết hợp tác với các trường học, tổ chức giáo dục nước ngoài.
Về mặt giải pháp, thay vì áp dụng các khóa học tiếng Anh hàn lâm hay luyện thi chứng chỉ nặng về lý thuyết, Bộ GD&ĐT và các sở chuyên ngành cần xây dựng chương trình bồi dưỡng riêng biệt cho Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng.
Đặc biệt, với quỹ thời gian bận rộn của người làm quản lý, việc bồi dưỡng cần kết hợp giữa học trực tuyến, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) luyện phản xạ giao tiếp và các CLB thực hành ngôn ngữ dành riêng cho khối Hiệu trưởng theo cụm trường hoặc địa phương.
Quy định yêu cầu "ít nhất một lãnh đạo" trong Thông tư 94 /2026 mang tính mở và nhân văn, cho phép các trường phân công hợp lý. Những trường có Hiệu trưởng lớn tuổi có thể giao trọng trách này cho Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn trẻ tuổi, năng động hơn. Về dài hạn, tiêu chuẩn năng lực ngoại ngữ cần được lồng ghép chặt chẽ vào quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ quản lý giáo dục kế cận.
Bà Phan Thị Hằng Hải - Hiệu trưởng Trường THPT Kim Ngọc (Vĩnh Yên, Phú Thọ) cho biết, các địa phương cần chủ động bố trí kinh phí bồi dưỡng nâng cao năng lực ngoại ngữ cho đội ngũ quản lý và nhà giáo.
"Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT đã đặt những viên gạch nền móng đầu tiên cho một cuộc chuyển dịch lịch sử của giáo dục phổ thông Việt Nam. Khi người đứng đầu nhà trường sẵn sàng bước ra khỏi vùng an toàn để làm chủ ngôn ngữ toàn cầu, cánh cửa hội nhập của cả ngôi trường sẽ thực sự rộng mở, biến tiếng Anh từ một môn học trở thành hành trang sống động của thế hệ công dân tương lai", bà Phan Thị Hằng Hải phân tích.