Điều đáng nói là tình trạng này hầu như năm nào cũng xảy ra nhưng giải pháp thì vẫn phải chờ...
Lý giải nguyên nhân dẫn đến ùn tắc, đại diện Cục Giám sát quản lý về hải quan, Tổng cục Hải quan cho biết, trước tiên là từ phía Trung Quốc. Hiện nay, phía Trung Quốc tiếp tục áp dụng các biện pháp phòng chống dịch Covid-19 dẫn đến tình trạng lái xe hàng hóa qua lại khu vực biên giới hạn chế, có những cửa khẩu chỉ đáp ứng 20 - 25% lưu lượng thông quan hàng hóa so với bình thường…
Bên cạnh đó, một số địa phương, cơ quan chức năng của Trung Quốc tăng cường biện pháp chống dịch ở mức cao hơn, trong đó yêu cầu thay đổi phương thức giao nhận hàng hóa; chuyển một số cán bộ kiểm dịch hải quan sang hỗ trợ công tác kiểm soát người Trung Quốc nhập cảnh về nước ăn Tết nên lực lượng hải quan giải quyết thủ tục hàng hóa rất mỏng...
Ngoài những nguyên nhân trên, còn có nguyên nhân khách quan là nông sản của các tỉnh phía Nam nước ta đang vào vụ thu hoạch, sản lượng tăng, nhu cầu tiêu dùng dịp lễ, Tết của thị trường Trung Quốc những tháng cuối năm tăng cao.
Tuy nhiên, từ ngày 1/1/2022, Lệnh số 248 ngày 12/4/2021 và 249 ngày 14/4/2021 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc có hiệu lực khiến lượng hàng hóa đổ dồn về các cửa khẩu biên giới phía Bắc chờ xuất khẩu sang.
Do thông tin về tình trạng ùn tắc tại các khu vực biên giới không đến được với các doanh nghiệp xuất khẩu, thương lái một cách đầy đủ, chi tiết dẫn đến hàng hóa vẫn tiếp tục được đưa lên cửa khẩu với số lượng lớn, không được điều tiết theo diễn biến thực tế.
Để giải quyết tình trạng này, các cơ quan chức năng của nước ta đã có nhiều giải pháp như yêu cầu cục hải quan các tỉnh biên giới tạo điều kiện và thực hiện thông quan ngay trong ngày đối với hàng hóa xuất khẩu là nông sản đến thời điểm thu hoạch chính vụ nói riêng và nông sản nói chung qua cửa khẩu.
Giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan xuất khẩu hàng hóa; phối hợp chặt chẽ, thường xuyên trao đổi thông tin với cơ quan kiểm dịch để thực hiện thủ tục cho doanh nghiệp. Bố trí nhân lực giải quyết thủ tục thông quan và giám sát hàng hóa xuất khẩu là nông sản qua cửa khẩu ngoài giờ hành chính, ngày nghỉ, ngày lễ…
Đặc biệt, ngành hải quan đã tham mưu với chính quyền địa phương, trao đổi thông tin, gửi Công hàm cho phía Trung Quốc đề nghị tạo điều kiện thuận lợi, ưu tiên thủ tục hải quan đối với hàng hóa nông sản, thủy sản để rút ngắn thời gian thông quan; thành lập tổ hỗ trợ, xử lý vướng mắc về thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại cấp cục và chi cục.
Như vậy, có thể thấy, tình trạng ùn tắc hàng hóa tại các cửa khẩu phía Bắc có cả nguyên nhân khách quan, cả nguyên nhân chủ quan. Để giải quyết triệt để tình trạng này không thể từ một phía mà cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bên, trên cơ sở pháp lý đủ rộng và chặt chẽ. Bên cạnh đó, các địa phương cần xây dựng cơ cấu hàng hóa phù hợp để từ đó điều tiết được sản lượng khi xuất khẩu, tránh những thiệt hại không đáng có.
