'Hợp tác ba nhà' cần cơ chế đủ mạnh

Nhận diện những điểm nghẽn trong hợp tác ba nhà

Tại hội thảo, ông Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ GD&ĐT nhấn mạnh yêu cầu đưa mô hình hợp tác “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” từ định hướng chính sách vào hoạt động cụ thể tại từng cơ sở giáo dục, địa phương và doanh nghiệp.

Vì vậy, khảo sát không chỉ dừng ở việc trao đổi về cơ chế, chính sách mà cần nhận diện những phương thức phối hợp có thể triển khai, xác định rõ trách nhiệm của từng bên và hướng đến kết quả thiết thực trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.

Theo ông Tú, mô hình hợp tác cần được xây dựng phù hợp với năng lực của cơ sở giáo dục, đặc điểm của doanh nghiệp và nhu cầu phát triển của địa phương. Trong đó, việc huy động nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm và thương mại hóa công nghệ cần được quan tâm, bởi đây vẫn là những khâu gặp nhiều khó khăn, nhất là với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các cơ chế phối hợp cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu, ứng dụng kết quả khoa học và tiếp nhận công nghệ từ nhà trường.

Báo cáo của Đại học Đà Nẵng cho thấy, hợp tác với doanh nghiệp được mở rộng trên nhiều lĩnh vực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị ký kết và triển khai 132 thỏa thuận hợp tác, biên bản ghi nhớ; mạng lưới đối tác có hơn 350 đơn vị, trong đó gần 170 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ. Các hoạt động không chỉ dừng ở tiếp nhận sinh viên thực tập, tuyển dụng mà từng bước mở rộng sang đặt hàng nghiên cứu, phát triển công nghệ và giải quyết những bài toán từ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Một số mô hình cho thấy khả năng kết nối trực tiếp giữa năng lực nghiên cứu của nhà trường với nhu cầu doanh nghiệp. Hợp tác với KUKA và KP Aerospace mở ra cơ hội tiếp cận công nghệ, môi trường sản xuất và yêu cầu nghề nghiệp cho người học. Mô hình Co-op kết hợp học tập với làm việc tại doanh nghiệp giúp sinh viên có thêm trải nghiệm nghề nghiệp, trong khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo.

Ở lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, Đại học Đà Nẵng lựa chọn 15 nhóm sản phẩm công nghệ trọng điểm để tập trung phát triển, trong đó một số sản phẩm đã đạt mức độ hoàn thiện công nghệ TRL 5–7. Dự án nghiên cứu tái chế pin năng lượng mặt trời đã hình thành doanh nghiệp 5RTECH. Một dự án nghiên cứu vi tảo hợp tác với BSR được đầu tư 4,8 tỷ đồng. Những trường hợp này cho thấy hợp tác có thể tạo ra sản phẩm và giá trị cụ thể khi nhu cầu của doanh nghiệp gặp được năng lực nghiên cứu của nhà trường.

Tuy nhiên, kết quả trên chưa phản ánh đầy đủ khả năng liên kết giữa ba chủ thể. Theo đại diện Đại học Đà Nẵng, phần lớn doanh nghiệp tại khu vực miền Trung có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực dành cho nghiên cứu và phát triển còn hạn chế. Trong khi đó, hoạt động nghiên cứu ở trường đại học thường cần thời gian, kinh phí và quá trình thử nghiệm liên tục trước khi có thể chuyển thành sản phẩm thương mại. Khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng vì thế chưa dễ thu hẹp nếu thiếu sự đầu tư dài hạn từ doanh nghiệp và cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Những vướng mắc về tài chính, sở hữu trí tuệ, chia sẻ lợi ích và khai thác kết quả nghiên cứu tiếp tục là rào cản. Một số thỏa thuận hợp tác chưa chuyển thành nhiệm vụ cụ thể; việc sử dụng chung phòng thí nghiệm, thiết bị và trao đổi chuyên gia giữa nhà trường với doanh nghiệp chưa được khai thác tương xứng. Điều này đặt ra yêu cầu phải chuyển từ cách tiếp cận dựa nhiều vào ký kết sang tổ chức hợp tác theo từng nhiệm vụ, sản phẩm và nhu cầu cụ thể.

Đề xuất cơ chế phối hợp và mô hình có thể nhân rộng

Từ những khó khăn trong thực tiễn, Đại học Đà Nẵng đề xuất hoàn thiện cơ chế đặt hàng nghiên cứu, đào tạo theo hướng Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp định kỳ công bố các bài toán cần giải quyết. Trên cơ sở đó, trường đại học, nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp cùng đề xuất giải pháp, xác định nguồn lực, trách nhiệm và sản phẩm đầu ra.

Một vấn đề khác là cơ chế tài chính và đồng đầu tư. Theo đề xuất, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro đối với hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm. Việc tháo gỡ vướng mắc trong quản lý, sử dụng tài sản công cũng cần được quan tâm, tạo điều kiện để doanh nghiệp và trường đại học khai thác chung phòng thí nghiệm, trang thiết bị, mặt bằng nghiên cứu.

Đại học Đà Nẵng kiến nghị nghiên cứu cơ chế sở hữu trí tuệ theo hướng xác định rõ quyền sở hữu, quyền khai thác và phân chia lợi ích căn cứ vào mức độ đóng góp của từng bên. Cùng với đó là cơ chế trao đổi nhân lực hai chiều, tạo điều kiện để giảng viên, nhà khoa học tham gia nghiên cứu tại doanh nghiệp và chuyên gia doanh nghiệp tham gia giảng dạy, hướng dẫn sinh viên.

Đáng chú ý, Đại học Đà Nẵng đề xuất thành lập Hội đồng Gắn kết, hợp tác Ba nhà thành phố Đà Nẵng, trong đó chính quyền giữ vai trò điều phối, kiến tạo chính sách; các trường đại học cung cấp nguồn nhân lực, chuyên gia và năng lực nghiên cứu; doanh nghiệp tham gia xác định bài toán, đóng góp nguồn lực và tiếp nhận kết quả. Hội đồng hướng đến hai trụ cột chính là đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các ngành chiến lược và nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa sản phẩm khoa học - công nghệ.

Một đề xuất khác là xây dựng Sàn giao dịch kết quả, sản phẩm, dự án khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, ý tưởng khởi nghiệp. Nền tảng này sẽ kết nối nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp với kết quả nghiên cứu của trường đại học, nhóm nghiên cứu và nhà đầu tư; hỗ trợ xác lập sở hữu trí tuệ, kết nối đầu tư và chuyển giao sản phẩm.

Chia sẻ tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Văn Hiếu, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng cho rằng, hợp tác ba nhà cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của địa phương và doanh nghiệp, thay vì chỉ triển khai các hoạt động liên kết riêng lẻ. Nhà trường cần chủ động tìm hiểu bài toán thực tiễn, chuẩn bị đội ngũ nghiên cứu và phối hợp với các đối tác để triển khai những nhiệm vụ có địa chỉ ứng dụng cụ thể.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hiếu, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ là quá trình liên tục, từ hình thành ý tưởng, thử nghiệm đến hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm. Vì vậy, cần có cơ chế hỗ trợ để các kết quả nghiên cứu sau nghiệm thu được tiếp tục đầu tư, phát triển, tránh tình trạng dừng lại ở báo cáo hoặc sản phẩm thử nghiệm mà chưa thể ứng dụng rộng rãi.