Đó là chia sẻ của ông Đặng Hồng Cường - Phó GĐ Sở GD&ĐT tỉnh Lạng Sơn về đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026 - 2035, định hướng đến năm 2045”.
Động lực để vươn lên
Ngày 25/12/2025, Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026 - 2035, định hướng đến năm 2045” chính thức được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã đánh dấu bước tiến mới trong phát triển vùng đồng dân tộc thiểu số.
Nằm ở miền núi biên giới phía Đông Bắc nước ta, Lạng Sơn là một trong những địa phương thụ hưởng chính yếu mà Đề án hướng tới. Đây là địa bàn quần cư của đông dân thiểu số, chủ yếu là người Tày, Nùng, Kinh, Dao, Mông, Hoa và Sán Chay.
Ông Đặng Hồng Cường - Phó GĐ Sở GD&ĐT tỉnh Lạng Sơn khẳng định Đề án có ý nghĩa rất quan trọng đối với các tỉnh miền núi, biên giới như Lạng Sơn. Đặc biệt, đề án chú trọng đến phát triển nhân lực cho các lĩnh vực như: đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao người DTTS ngành sức khoẻ, công nghệ thông tin, nông nghiệp, tài chính- ngân hàng, đào tạo giáo viên rất cần.
Thông qua Đề án, học sinh dân tộc thiểu số, nhất là học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú có cơ hội tiếp cận tốt hơn với giáo dục chất lượng cao, định hướng nghề nghiệp rõ hơn và là động lực thúc đẩy sự vươn lên của lao động địa phương.
Phân tích sâu hơn về vấn đề này, ông Đặng Hồng Cường cho biết Lạng Sơn là địa bàn vốn có thế mạnh về văn hóa, du lịch, kinh tế cửa khẩu, logistics,... nhưng phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trình độ cao, dẫn tới thực tế phát triển còn chưa tương xứng với tiềm năng.
Song song với đó, do đặc thù địa hình vùng núi, giao thông khó khăn nên nhiều người dân còn loay hoay trong việc tiếp cận các dịch vụ công.
“Điểm đáng quý của Đề án là không chỉ hỗ trợ trước mắt, mà đặt ra hướng đi dài hạn: phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao là người dân tộc thiểu số trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm như đào tạo giáo viên, chăm sóc sức khoẻ, công nghệ thông tin, nông nghiệp, tài chính- ngân hàng.
Với Lạng Sơn, lực lượng tại chỗ này rất cần nhằm phổ biến toàn diện giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, quản lý nhà nước. Từ đó, đóng góp trực tiếp phát triển kinh tế - xã hội bền vững, cải thiện đời sống và bảo đảm quốc phòng, an ninh”, ông Đặng Hồng Cường nhấn mạnh.
Linh hoạt dựa trên đặc thù
Mỗi địa phương đều có thế mạnh và phương hướng phát triển khác nhau. Vì vậy, để Đề án đi vào thực tiễn và phát huy tối đa hiệu quả, cần chủ động xây dựng kế hoạch triển khai gắn với đặc thù của riêng địa phương đó.
Trên cơ sở khảo sát, đánh giá nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cao đối với đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh các trường PTDTNT trên địa bản, Sở GD&ĐT tỉnh Lạng Sơn tiến hành đề xuất một số chính sách triển khai Đề án cụ thể.
Trọng tâm thứ nhất của Đề xuất là làm rõ chính sách hỗ trợ học tập, điều kiện đào tạo, cơ chế lựa chọn học sinh nhận hỗ trợ. Hiện nay, do hạn chế về cơ sở vật chất, trang thiết bị giảng dạy tại các điểm trường vùng cao nên học sinh còn “chậm chân” trong cuộc đua tiếp cận giáo dục số với những vùng thuận lợi. Để khắc phục tình trạng này, đề xuất hỗ trợ 100% chi phí còn thiếu liên quan tới học liệu số, máy tính bảng/laptop, Internet, đồng phục, bảo hộ học nghề, dụng cụ học tập.
Nhằm chuẩn bị năng lực số cho học trò vùng cao, kích thích tinh thần chủ động ứng dụng, đổi mới sáng tạo về khoa học công nghệ của các em, đề xuất thúc đẩy chuyển đổi số giáo dục mức cao, hướng tới 100% học sinh DTNT, DTBT có thiết bị học tập số, tài khoản AI giáo dục và hồ sơ học tập số.
Ngoài ra, xây dựng mô hình “Trường DTNT thông minh” có các phòng thực hành STEM, AI, phòng ngoại ngữ, thư viện số...
Một số đề xuất khác bao gồm nâng mức hỗ trợ ăn ở theo chỉ số giá vùng cao và hỗ trợ học sinh ở các xã biên giới xa trường trên 20 km, góp phần bù đắp thiết thực hơn vào chi phí trang trải việc học tại vùng và giúp các em yên tâm tới trường, hạn chế tối đa việc bỏ học.
Bên cạnh đó, cần thiết phải xây dụng quỹ học bổng chung cho học sinh dân tộc thiểu số, đặc biệt là các em có thành tích xuất sắc trong nhiều năm từ cấp THCS tới đại học. Điều đó không chỉ nhằm tạo động lực học mà còn khơi dậy lòng biết ơn, giúp gia tăng tỷ lệ người học lựa chọn trở về quê hương cống hiến.
Thứ hai, về chính sách thu hút, bố trí việc làm cho người học sau tốt nghiệp.
Để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực trình độ cao và tình trạng “chảy máu chất xám” tại địa phương, đòi hỏi phải chuyển dịch tư duy giáo dục hướng nghiệp từ đại trà sang chiến lược phát hiện, bồi dưỡng và giữ chân nhân tài có mục tiêu. Do đó, việc cấp thiết là phải xây dựng lộ trình hướng nghiệp bài bản càng sớm càng tốt từ cấp THCS, cụ thể là phát hiện năng khiếu và lập hồ sơ theo dõi cho từng học sinh theo nhóm ngành từ lớp 8.
Đồng thời, thiết lập một quỹ hỗ trợ trải nghiệm nghề nghiệp, tạo điều kiện để học sinh được tham quan, thực tập tại doanh nghiệp, nâng cao ý thức nghề. Cốt lõi của chiến lược nằm ở cơ chế đào tạo đặt hàng theo nhu cầu thực tế của tỉnh, tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như logistics cửa khẩu, AI, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch.
Điều ấy có nghĩa là, ngay từ môi trường trung học, định hướng nghề nghiệp của mỗi cá nhân đã được cơ bản xác định dựa trên đúng sở trường và nhu cầu của nền kinh tế địa phương.
Mặt khác, bước đột phá của chiến lược còn phụ thuộc vào mức độ đồng hành của doanh nghiệp. Cụ thể, cần đẩy mạnh mức độ liên kết, khuyến khích doanh nghiệp tài trợ học bổng, nhận thực tập và tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, tuyển chọn nhân lực.
Cùng với đó, nhằm giữ chân người tài, cần có sự cam kết tuyển dụng, ưu tiên đặc cách vào các đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp trên địa bàn đối với học sinh, sinh viên hoàn thành chương trình bồi dưỡng theo đề án để giữ chân nhân tài.
Đối với địa bàn trong yếu như các xã biên giới, đề xuất chính sách tuyển chọn 3-5 học sinh xuất sắc mỗi năm và tiến hành bồi dưỡng toàn diện, hỗ trợ tới hết đại học.
“Đầu tư cho các em hôm nay là chuẩn bị đội ngũ chuyên gia cho quê hương ngày mai. Mỗi học sinh được bồi dưỡng sẽ trở thành một người cán bộ dự bị tận tụy và có khả năng đưa ra các chính sách phát triển thực tế, phù hợp dựa trên sự am hiểu, gắn bó với địa bàn”, ông Đặng Hồng Cường nêu quan điểm.
Riêng đội ngũ giáo viên là lực lượng đặc biệt quan trọng, giữ vai trò nòng cốt trong giảng dạy, đào tạo nhân lực mọi ngành, nghề. Do đó, cần đưa ra các đãi ngộ như hỗ trợ nhà công vụ, kinh phí đào tạo sau đại học,... để giữ chân thầy cô cống hiến tại vùng khó.
Bằng những bước đi cụ thể, rõ ràng, hợp lý trên cơ sở đặc thù địa bàn, Lạng Sơn đang kiến tạo một hệ sinh thái giáo dục toàn diện, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là người dân tộc thiểu số, từng bước đưa địa bàn bứt phá trong tương lai không xa.
