Ngày 30/1/2026, Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT chính thức có hiệu lực, đánh dấu sự kết thúc sứ mệnh của Quyết định 16/2008/QĐ-BGDĐT (tồn tại 18 năm) và thay thế Điều 6 của Thông tư 06/2019/TT-BGDĐT. Văn bản này ra đời đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng của ngành giáo dục trong việc xây dựng chuẩn mực ứng xử mới, phù hợp với yêu cầu phát triển được đặt ra trong Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, xã hội đòi hỏi ngày càng cao về tính minh bạch, chuyên nghiệp và trách nhiệm xã hội của đội ngũ nhà giáo, Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT ra đời như một khuôn khổ pháp lý mới, hiện đại và thực tiễn hơn.
Dưới góc độ khoa học pháp lý và thực tiễn quản trị nhà trường, chúng ta có thể thấy ba điểm sáng của văn bản mới này.
Từ "đạo đức" trừu tượng đến "ứng xử" cụ thể trong không gian mở
Nếu như Quyết định 16/2008/QĐ-BGDĐT tập trung về "Quy định đạo đức nhà giáo" với những phẩm chất mang tính nội hàm (tư tưởng chính trị, đạo đức nghề nghiệp, lối sống), thì Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT đã chuyển dịch mạnh mẽ sang khái niệm "Quy tắc ứng xử".
Sự thay đổi này không đơn thuần là câu chữ, "đạo đức" là cái gốc bên trong, còn "ứng xử" là biểu hiện bên ngoài. Trong bối cảnh xã hội hiện đại và dân chủ hóa trường học như hiện nay, việc quy định cụ thể hành vi ứng xử (làm gì, không được làm gì, thái độ ra sao) giúp nhà giáo dễ dàng "soi chiếu"; quan trọng hơn, giúp xã hội, phụ huynh và người học có căn cứ rõ ràng để giám sát.
Khác với Quyết định 16/2008/QĐ-BGDĐT chỉ thiên về tiêu chí đạo đức nghề nghiệp, Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT quy định quy tắc ứng xử cụ thể đối với mọi mối quan hệ nghề nghiệp, gồm: ứng xử với người học, chú trọng vào nuôi dưỡng nhân cách, khơi gợi tiềm năng học tập, phản hồi phù hợp; ứng xử với đồng nghiệp, đề cao tinh thần hợp tác, chia sẻ và góp ý xây dựng; ứng xử với cán bộ quản lý, nhấn mạnh trách nhiệm, hợp tác, trung thực; ứng xử với cộng đồng xã hội, nâng cao trách nhiệm xã hội của người thầy.
Điều này cho thấy văn bản mới không những là danh mục các chuẩn mực đạo đức ở mức khái quát, mà còn hướng tới hệ thống chuẩn mực ứng xử trong mọi hoàn cảnh, phù hợp với sự đa dạng của đời sống giáo dục hiện đại.
Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT nhấn mạnh các chuẩn mực như: ứng xử đúng mực với học sinh, đồng nghiệp, phụ huynh; không bạo lực, không xúc phạm; xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh; tránh các hành vi tiêu cực, trên cơ sở xây dựng văn hóa học đường…
Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT không những thay thế hai văn bản cũ mà còn đồng bộ với Luật Nhà giáo năm 2025, cốt lõi là đề cao chuẩn nghề nghiệp, chuẩn đạo đức và trách nhiệm của nhà giáo. Nhờ đó, văn bản này tạo hành lang pháp lý rõ ràng để đánh giá, đào tạo và bồi dưỡng nhà giáo; giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình tác nghiệp; góp phần xây dựng đội ngũ nhà giáo chuyên nghiệp.
"Luật hóa" văn hóa ứng xử trên không gian mạng
Năm 2008, khi Quyết định 16/2008/QĐ-BGDĐT ra đời, mạng xã hội chưa bùng nổ. Năm 2019, Thông tư 06/2019/TT-BGDĐT đã đề cập nhưng chưa đủ sâu sát về văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Đến khi Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT ra đời, hành lang pháp lý về ứng xử của nhà giáo trên môi trường số mới thực sự được hoàn thiện.
Môi trường số đã trở thành “không gian nghề nghiệp thứ hai” của nhà giáo, nơi mỗi chia sẻ, bình luận đều có thể lan truyền nhanh chóng và tác động đến hình ảnh người thầy.
Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT quy định rõ các chuẩn mực khi nhà giáo tham gia mạng xã hội: từ việc giữ gìn hình ảnh, phát ngôn, đến việc tương tác với người học trên không gian ảo. Đây là sự bổ sung chuẩn mực cấp thiết và cần thiết, chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà một dòng trạng thái (status) hay một bình luận của thầy cô giáo có thể lan truyền chóng mặt, quy định này đóng vai trò như một "bộ lọc" an toàn, bảo vệ uy tín của chính nhà giáo và ngành giáo dục.
Việc Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT là bước hoàn thiện hành lang pháp lý cần thiết để hạn chế rủi ro truyền thông, bảo vệ danh dự nhà giáo và giữ gìn hình ảnh của ngành giáo dục trong thời đại số.
Tôn trọng sự khác biệt, khơi gợi sự sáng tạo
Điểm sáng của Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT nằm ở tư duy giáo dục hiện đại: tôn trọng sự khác biệt và khơi gợi sự sáng tạo.
Tại khoản 2 Điều 2 Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT một trong những mục đích xây dựng quy tắc ứng xử của nhà giáo được nêu như sau: bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, tôn trọng sự khác biệt; đổi mới, sáng tạo.
So với sự nghiêm cẩn, có phần khuôn mẫu của Quyết định 16/2008/QĐ-BGDĐT, Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT khuyến khích môi trường giáo dục "dân chủ", "thân thiện" và nhấn mạnh việc tôn trọng cá tính của người học (trong khuôn khổ pháp luật và đạo đức). Điều này tạo hành lang pháp lý an toàn để các thầy cô giáo dám đổi mới phương pháp giảng dạy, dám cho học sinh phản biện, đây là những yếu tố cốt lõi để thực hiện thành công Chương trình giáo dục phổ thông mới và Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Phù hợp với xu thế phát triển và bối cảnh giáo dục Việt Nam
Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam hướng tới xã hội học tập, nhân bản và sáng tạo, Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT phản ánh rõ sự quan tâm của Nhà nước không những đối với trách nhiệm nghề nghiệp của nhà giáo, mà còn là văn hóa ứng xử toàn diện trong môi trường giáo dục hiện đại. Chuẩn mực ứng xử không còn là sự trừu tượng, mà trở thành công cụ giúp xây dựng môi trường học tập an toàn, tôn trọng và sáng tạo.
Văn bản này cũng thể hiện sự phù hợp với các xu hướng phát triển quốc tế về chuẩn mực ứng xử nghề nghiệp, trong đó nhà giáo không đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, mà trở thành người đồng hành, thúc đẩy phát triển nhân cách và kỹ năng sống cho thế hệ trẻ.
Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT là bước tiến pháp lý quan trọng, hoàn chỉnh hơn trong hệ thống chuẩn mực ứng xử của nhà giáo tại Việt Nam. Văn bản này đã đi sâu vào thực tiễn nghề nghiệp, kết nối chuẩn mực đạo đức với nghệ thuật giao tiếp, ứng xử trong mọi mối quan hệ nghề nghiệp và xã hội.
Dưới góc nhìn pháp lý, Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT là công cụ bảo vệ nhà giáo hữu hiệu, bằng việc cụ thể hóa các quy tắc ứng xử, minh bạch hóa các giới hạn (đặc biệt trên môi trường số và trong quan hệ với phụ huynh/học sinh), Thông tư này đã giúp nhà giáo tránh được những "tai nạn nghề nghiệp" đáng tiếc. Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT chính là "bộ quy tắc an toàn" để mỗi nhà giáo vững tay chèo, đưa con thuyền tri thức vượt sóng tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
