Từ những câu chuyện rất đời thường, nhiều phụ huynh nhận ra rằng, kỹ năng ứng phó nguy hiểm cần được dạy sớm, cụ thể và thực tế hơn bao giờ hết.
Hiểm họa từ những phút giây bất ngờ
Trong hành trình lớn lên, trẻ em không chỉ cần được trang bị kiến thức học tập, mà còn cần những kỹ năng sống thiết yếu để tự bảo vệ bản thân và hỗ trợ người khác khi cần thiết.
Thực tế cho thấy, nhiều tai nạn đáng tiếc xảy ra không phải vì trẻ thiếu lòng tốt, mà vì thiếu hiểu biết và kỹ năng xử lý tình huống. Một trong những tình huống nguy hiểm nhưng không hiếm gặp là khi trẻ bắt gặp bạn bị đuối nước. Đây cũng là bài học điển hình để cha mẹ dạy con cách ứng phó với các tình huống khẩn cấp một cách an toàn và hiệu quả.
Đuối nước là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tai nạn thương tích ở trẻ em. Điều đáng nói là nhiều vụ việc xảy ra ngay tại ao, hồ, sông suối gần khu dân cư hoặc trong những chuyến đi chơi tưởng chừng an toàn. Trong những khoảnh khắc đó, trẻ thường là người chứng kiến đầu tiên. Phản xạ tự nhiên của các em là hoảng loạn hoặc lao vào cứu bạn theo bản năng, mà không lường trước được nguy cơ.
Chính vì vậy, việc dạy con nhận diện nguy hiểm là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Trẻ cần hiểu rằng, khi thấy người chới với dưới nước, kêu cứu yếu ớt, hoặc dần chìm xuống, đó là dấu hiệu của một tình huống khẩn cấp thực sự, cần hành động ngay nhưng phải đúng cách.
Chia sẻ về vấn đề này, chị Nguyễn Thị Thanh Tuyền - phụ huynh có con học lớp 7 (Hưng Yên) vẫn chưa hết bàng hoàng: “Tôi từng nghĩ những câu chuyện về đuối nước chỉ xuất hiện trên báo chí, ở đâu đó xa xôi, cho đến khi một buổi chiều, con trai tôi về nhà với vẻ mặt tái mét và kể rằng suýt nữa đã mất bạn. Hôm đó, nhóm bạn của con rủ nhau ra bờ hồ gần nhà chơi. Mọi thứ bắt đầu rất bình thường cho đến khi một bạn trượt chân ngã xuống nước. Con tôi kể lại rằng, lúc đó cả nhóm hoảng loạn, có bạn khóc, có bạn đứng chết lặng, còn con thì… định nhảy xuống kéo bạn lên. May mắn là đúng lúc ấy có một người lớn gần đó phát hiện và kịp thời cứu bạn nhỏ kia”.
Chị Tuyền chia sẻ, khi nghe con kể, tim chị như thắt lại. Bởi, chị không dám tưởng tượng điều gì sẽ xảy ra nếu hôm đó không có người lớn ở gần, hoặc nếu con mình thực sự nhảy xuống nước khi bản thân chưa biết bơi vững.
“Từ khi đó, tôi nhận ra một điều mà trước đây mình đã vô tình bỏ qua: Tôi dạy con phải biết giúp đỡ người khác, nhưng lại chưa từng dạy con cách giúp sao cho an toàn. Tối hôm đó, hai mẹ con tôi đã có một cuộc trò chuyện rất dài. Tôi hỏi con: ‘Nếu lần sau gặp lại tình huống như vậy, con sẽ làm gì?’. Con im lặng một lúc rồi nói: ‘Chắc con vẫn muốn cứu bạn… nhưng con sợ’. Câu trả lời ấy khiến tôi vừa thương vừa lo. Thương vì con có lòng tốt, lo vì con chưa có đủ kỹ năng để bảo vệ chính mình”.
Bởi vậy, từ hôm đó, chị Tuyền bắt đầu thay đổi cách dạy con. Phụ huynh này không chỉ nói với con rằng “đừng làm điều nguy hiểm”, mà còn cố gắng giải thích rõ ràng từng tình huống cho trẻ. Khi thấy người bị đuối nước, điều quan trọng nhất không phải là lao xuống ngay, mà là giữ bình tĩnh và tìm cách gọi người giúp. Đồng thời cần hét thật to, chạy đi tìm người lớn, và nếu có thể thì dùng những vật nổi xung quanh để hỗ trợ từ xa.
Bên cạnh đó, hai mẹ con chị Tuyền còn cùng nhau tập “diễn tập” những tình huống giả định. Mẹ hỏi, con trả lời, rồi hai mẹ con cùng sửa lại cho đúng.
Chị cũng quyết định cho con đi học bơi. Trước đây, chị từng trì hoãn vì nghĩ con còn nhỏ, nhưng sau sự việc đó, phụ huynh này hiểu rằng, bơi là kỹ năng không thể chờ đợi. Dạy con biết bơi không phải để trẻ trở thành “anh hùng” cứu người, mà trước hết là để con có thể tự bảo vệ mình.
“Nếu có thể quay lại trước ngày hôm đó, tôi ước mình đã nói với con sớm hơn về những kỹ năng này. Nhưng dù sao, bắt đầu muộn vẫn tốt hơn là không bao giờ bắt đầu. Giờ đây, mỗi lần con ra ngoài chơi, tôi vẫn lo, nhưng đó không còn là nỗi lo mơ hồ. Tôi biết con đã có thêm kiến thức, có thêm sự chuẩn bị. Quan trọng hơn, con hiểu rằng giúp đỡ người khác không có nghĩa là phải đánh đổi sự an toàn của chính mình”, chị Tuyền chia sẻ.
Một trong những cách tốt nhất để phòng tránh tai nạn là trang bị cho trẻ kỹ năng từ sớm. Ảnh: Smk Edu.
Lòng dũng cảm cần đi cùng hiểu biết
Thực tế, cha mẹ không thể đi cùng trẻ suốt đời, nhưng có thể trang bị cho con hành trang để tự bước đi vững vàng hơn. Đôi khi, chỉ một cuộc trò chuyện đúng lúc cũng có thể thay đổi rất nhiều điều.
Không ít trẻ em được dạy phải biết giúp đỡ người khác, nhưng lại chưa được hướng dẫn cách giúp sao cho an toàn. Trong trường hợp đuối nước, hành động nhảy xuống cứu bạn khi không biết bơi hoặc chưa được học kỹ năng cứu hộ là vô cùng nguy hiểm. Thực tế đã có nhiều trường hợp “cứu người thành nạn nhân”, khi người cứu bị kéo chìm theo do nạn nhân hoảng loạn bám víu.
Trao đổi về vấn đề này, cô Trịnh Mai Chi - giáo viên Trường Mầm non Bông Mai 2 (Hà Nội) nhận định, cha mẹ cần giải thích rõ cho con rằng: giúp đỡ người khác là điều tốt, nhưng phải đặt sự an toàn của bản thân lên trước. Đây không phải là ích kỷ, mà là hành động có trách nhiệm. Một đứa trẻ biết suy nghĩ và hành động đúng cách mới có thể thực sự giúp ích trong tình huống nguy cấp. Do đó, để trẻ có thể phản ứng đúng, cha mẹ nên hướng dẫn con các bước cụ thể, dễ nhớ và có thể thực hành.
Trước tiên, trong tình huống khẩn cấp, trẻ cần giữ bình tĩnh. Khi đối mặt với tình huống nguy hiểm, hoảng loạn chỉ khiến mọi việc trở nên tồi tệ hơn. Trẻ cần được rèn luyện tâm lý để có thể hít thở sâu, quan sát nhanh và đưa ra quyết định. Tiếp theo, gọi to để thu hút sự chú ý. Đây là hành động đơn giản nhưng cực kỳ quan trọng. Việc kêu cứu có thể giúp người lớn hoặc người có kỹ năng gần đó nhanh chóng đến hỗ trợ. Sau đó, trẻ cần tìm sự giúp đỡ từ người lớn. Trẻ cần biết ưu tiên chạy đi gọi người lớn thay vì tự mình xử lý nếu không đủ khả năng. Nếu có điện thoại, cha mẹ nên dạy con cách gọi số khẩn cấp, trình bày rõ ràng địa điểm và tình huống.
Cha mẹ nên cho con học bơi khi có điều kiện, đồng thời dạy các nguyên tắc an toàn dưới nước. Ảnh: Give Asia.
Trong tình huống bắt gặp bạn đuối nước, trẻ vẫn có thể giúp bạn mà không cần xuống nước. Cha mẹ nên hướng dẫn con cách tận dụng các vật dụng xung quanh như phao, chai nhựa, can nhựa, thùng xốp hoặc bất kỳ vật gì có thể nổi để ném cho người gặp nạn. Ngoài ra, trẻ có thể dùng cây dài, cành cây, dây hoặc khăn để kéo bạn vào bờ. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, khi thực hiện, trẻ phải đứng ở vị trí chắc chắn, tránh bị kéo xuống nước. Những kỹ năng này tưởng chừng đơn giản nhưng lại có thể tạo nên sự khác biệt giữa sống và nguy hiểm.
“Một trong những cách tốt nhất để phòng tránh tai nạn là trang bị kỹ năng từ sớm. Cha mẹ nên cho con học bơi khi có điều kiện, đồng thời dạy các nguyên tắc an toàn dưới nước như không chơi gần khu vực nguy hiểm, không bơi một mình, không xuống nước khi không có người lớn giám sát. Bên cạnh đó, việc học sơ cứu cơ bản cũng rất cần thiết. Trẻ có thể chưa thực hiện thành thạo, nhưng việc biết nhận diện người bất tỉnh, biết gọi trợ giúp đúng cách đã là một bước tiến lớn”, cô Mai Chi cho biết.
Theo giáo viên này, lý thuyết sẽ trở nên vô nghĩa nếu không được thực hành. Do đó, cha mẹ có thể thường xuyên đặt ra các tình huống giả định để con suy nghĩ và trả lời. Ví dụ: “Nếu con thấy bạn rơi xuống hồ, con sẽ làm gì?” hoặc “Nếu không có người lớn ở gần, con sẽ xử lý ra sao?”. Thông qua những cuộc trò chuyện này, trẻ sẽ dần hình thành phản xạ đúng và tự tin hơn khi đối mặt với tình huống thật. Đây cũng là cách giúp cha mẹ hiểu được suy nghĩ của con để điều chỉnh kịp thời.
Thực tế, gia đình chính là nơi đầu tiên và quan trọng nhất để trẻ học cách ứng phó với tình huống khẩn cấp trong cuộc sống. Việc dạy con không cần quá phức tạp hay áp lực, mà nên diễn ra tự nhiên, thông qua những câu chuyện, ví dụ thực tế và sự hướng dẫn kiên nhẫn. Cha mẹ cũng cần làm gương trong cách xử lý tình huống, bởi trẻ thường học qua quan sát. Một thái độ bình tĩnh, quyết đoán và có trách nhiệm từ người lớn sẽ là bài học trực quan nhất cho con.
Trong thế giới đầy biến động, không ai có thể bảo vệ trẻ mọi lúc mọi nơi. Tuy nhiên, cha mẹ có thể trao cho con “tấm khiên” là kỹ năng và nhận thức để tự bảo vệ mình. Tình huống gặp bạn bị đuối nước là một ví dụ điển hình cho thấy tầm quan trọng của việc dạy trẻ ứng phó với tình huống khẩn cấp.
Một hành động đúng đắn, dù nhỏ, cũng có thể cứu sống một con người. Ngược lại, một quyết định vội vàng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, phụ huynh cần bắt đầu dạy con từ hôm nay, không chỉ để trẻ an toàn hơn, mà còn để các em trở thành người biết giúp đỡ người khác một cách thông minh và có trách nhiệm.
