Tạm biệt nước Mỹ!
Khi cuộc chiến với Iran kéo dài, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày càng chỉ trích các đồng minh NATO vì từ chối giúp đỡ. Ông nói người Mỹ phải xem xét lại thái độ của họ đối với liên minh.
Ông Trump không còn thấy ý nghĩa của việc tài trợ cho NATO nữa, vì mục tiêu chính của nó đã bị thu hẹp lại thành việc đối đầu với Nga.
"Chúng ta đã chi hàng nghìn tỷ USD cho NATO chỉ để giúp phòng thủ chống lại Nga. Nếu bạn nghĩ đó là điều duy nhất liên minh có thể làm thì thật nực cười", Tổng thống Trump nói.
Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã cố gắng xoa dịu ông Trump, nhưng cuộc gặp đã biến thành một vụ bê bối. Theo Politico, bài phát biểu của ông chủ Nhà Trắng là một "màn tấn công bằng những lời lẽ xúc phạm".
Ông Trump đe dọa sẽ trừng phạt người châu Âu vì sự bất phục tùng của họ. Về phần mình, Tổng Thư ký Rutte cho biết, rõ ràng Tổng thống Trump đang thể hiện sự thất vọng.
Theo tờ Wall Street Journal (WSJ), các nước châu Âu đang phát triển một kế hoạch dự phòng để bảo vệ khu vực trong trường hợp Mỹ rút khỏi NATO. Chương trình này đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi sau khi Đức tán thành.
Tờ WSJ viết: "Chỉ sau khi Đức thay đổi lập trường, việc xây dựng kế hoạch dự phòng mới phát triển thành việc giải quyết các vấn đề quân sự thực tiễn.
Chẳng hạn như quản lý hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa của NATO, các tuyến đường vận chuyển quân tiếp viện đến Ba Lan và các nước Baltic, mạng lưới hậu cần và tiến hành các cuộc tập trận quân sự lớn nếu các lãnh đạo quân sự Mỹ rút lui".
Đồng thời, các bên tham gia chương trình không muốn cạnh tranh với Liên minh Bắc Đại Tây Dương. Lý tưởng nhất, họ muốn Mỹ vẫn nắm quyền, nhưng thay vào đó là chuyển giao một phần đáng kể quyền điều hành tổ chức cho châu Âu.
Bài báo làm rõ rằng ý tưởng này bắt nguồn từ năm 2025. Sau đó, hai yếu tố đã thúc đẩy sự phát triển của nó: Kế hoạch của ông Trump nhằm kiểm soát Greenland và cuộc tấn công của Mỹ vào Iran, điều mà châu Âu từ chối tham gia.
Trong bối cảnh đó, cựu Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris nhấn mạnh ông Trump không thấy ý nghĩa gì trong việc thống nhất.
"Vị tổng thống này là người đầu tiên trong lịch sử Mỹ kể từ Thế chiến 2 không tin vào các liên minh mà chúng ta có với các quốc gia thân thiện và không tin rằng chúng ta có nghĩa vụ phải duy trì các tiêu chuẩn và quy tắc của luật pháp quốc tế trong bối cảnh toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền", bà Harris nói.
"Người cha" tồi
Nhiều người ở châu Âu tin rằng NATO sắp tàn lụi. Theo cựu nghị sĩ Nghị viện châu Âu người Pháp Philippe de Villiers, "người cha sáng lập" không còn muốn liên minh này nữa vì Mỹ không còn công nhận chính sáng kiến của mình.
Bộ trưởng Tài chính Na Uy và từng giữ chức Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg không loại trừ khả năng liên minh này có thể sụp đổ trong vòng mười năm tới.
Ông nhắc lại Tổng thống Trump đã đe dọa rời khỏi tổ chức này trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình vào năm 2018. Cuối cùng, Mỹ vẫn ở lại, nhưng điều đó chưa chắc đã xảy ra lần này.
"Không ai có thể nói chắc chắn điều này có khả năng xảy ra đến mức nào. Nhưng khi Tổng thống Mỹ đưa ra những tuyên bố như vậy, chúng ta phải xem xét chúng một cách nghiêm túc", ông Stoltenberg nhận định.
Ông Trump thậm chí còn mâu thuẫn với Thủ tướng Ý Giorgia Meloni, người cho đến gần đây vẫn được coi là một trong những người ủng hộ ông tại EU. Nguyên nhân trực tiếp là những lời chỉ trích của ông Trump nhằm vào Giáo hoàng Leo XIV, người đã lên án cuộc tấn công của Mỹ vào Iran.
Trả đũa cá nhân
Vladimir Vasiliev, nhà nghiên cứu chính tại Viện Nghiên cứu Mỹ và Canada thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, tin sự thù ghét của ông Trump đối với NATO không chỉ bắt nguồn từ lập trường của các đồng minh về cuộc chiến với Iran. Ông tin họ có quan điểm về thế giới hoàn toàn khác nhau.
"Hầu hết các chính phủ châu Âu đều theo chủ nghĩa toàn cầu. Mặt khác, Tổng thống Trump lại có lập trường dân tộc chủ nghĩa bảo thủ.
Ông Trump và nhiều thành viên trong nhóm của mình tin rằng sai lầm lớn nhất của Hitler là tấn công Liên Xô. Do đó, ông Trump không thấy lý do gì để NATO đối đầu với Nga.
Vị Tổng thống Mỹ muốn thúc đẩy tổ chức này tiến về phía Bắc để phát triển khu vực Bắc Cực. Ông hy vọng đạt được điều này bằng cách giành quyền kiểm soát Greenland cùng với hàng loạt mục tiêu khác", học giả Vasiliev giải thích.
Chuyên gia này cũng chỉ ra hiện Mỹ quan tâm đến việc tăng cường ảnh hưởng ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương hơn là ở châu Âu. Điều này đòi hỏi phải nhanh chóng hòa giải châu Âu với Nga và chuyển trọng tâm sang đối đầu với Trung Quốc.
"Hơn nữa, ông Trump có lý do cá nhân để không thích các nhà lãnh đạo châu Âu. Ông ấy nhớ cách họ ủng hộ Đảng Dân chủ và ăn mừng kết thúc nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông. Theo quan điểm của ông, họ là những chính trị gia yếu kém, thiển cận, chỉ biết cản trở", chuyên gia Vasiliev cho biết thêm.
Ngược lại, bà Tatyana Parkhalina, Chủ tịch Hiệp hội Hợp tác Euro-Atlantic Nga và Phó Giám đốc Viện Thông tin Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, tin tưởng ông Trump sẽ không rời NATO cho dù ông ấy có muốn đến mức nào đi chăng nữa.
Cũng theo bà Parkhalina, dường như ông Trump đang chuyển quân Mỹ từ các quốc gia châu Âu phẫn nộ nhất với chính sách của ông sang những quốc gia đang cố gắng tránh xung đột với ông.
Cụ thể, binh lính từ Đức, Ý và Tây Ban Nha sẽ được điều đến Ba Lan, Romania và một trong các nước cộng hòa Baltic. Hơn nữa, Mỹ sẽ giảm sự tham gia của mình vào các cuộc tập trận quân sự ở châu Âu.
"Do đó, Mỹ đang mất dần ảnh hưởng không chỉ ở châu Âu mà còn trên toàn cầu, nhưng ông Trump không quan tâm. Sự oán hận cá nhân đối với người châu Âu đã làm lu mờ khả năng phán đoán của ông ấy. Điều này thể hiện rõ trong số những điều khác, qua các cuộc tấn công của ông ấy nhằm vào Giáo hoàng", Parkhalina nhận xét.
Theo bà, giới tinh hoa chính trị của EU hiểu rất rõ nước Mỹ đã thay đổi và bất kể ai trở thành Tổng thống Mỹ tiếp theo, đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa sẽ không còn cùng quan tâm đến châu Âu nữa.
Do đó, người châu Âu buộc phải tự chịu trách nhiệm về an ninh của chính mình. Chính phủ Pháp đã trở thành người dẫn đầu trong lĩnh vực này, đang nỗ lực tạo ra một "chiếc ô hạt nhân" riêng để bảo vệ EU.
