Không chỉ giỏi ngoại ngữ
Khi tiếng Anh từng bước được mở rộng từ một môn học thành công cụ giao tiếp và học tập trong nhà trường, yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên cũng thay đổi. Với những môn học được tổ chức bằng tiếng Anh, giáo viên không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có năng lực ngoại ngữ phù hợp để truyền đạt, tương tác và tổ chức hoạt động học tập cho học sinh.
Đây là một trong những nội dung được đặt ra trong kế hoạch truyền thông về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Theo đó, cùng với nâng cao năng lực cho các trường đại học sư phạm, trường đại học có đào tạo sư phạm trong bồi dưỡng giáo viên, kế hoạch đề cập việc tập huấn, hướng dẫn dạy một số môn học bằng tiếng Anh tại trường THPT chuyên, trường THCS trọng điểm; đồng thời hướng dẫn triển khai hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh tại trường THPT chuyên.
Với Ninh Bình, định hướng này gắn với mục tiêu từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo tỉnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, hợp tác quốc tế và khuyến khích dạy một số môn học bằng ngoại ngữ trong giáo dục phổ thông.
Tuy nhiên, dạy một môn học bằng tiếng Anh khác với dạy môn Tiếng Anh. Một giáo viên Toán, Vật lí, Hóa học hay môn học khác trước hết phải vững chuyên môn, đồng thời có khả năng sử dụng ngoại ngữ để giải thích thuật ngữ, đặt câu hỏi, hướng dẫn hoạt động và xử lý tình huống trong giờ học.
Yêu cầu cũng không nên được hiểu đơn giản là chuyển toàn bộ bài giảng từ tiếng Việt sang tiếng Anh. Giáo viên cần lựa chọn mức độ sử dụng ngoại ngữ phù hợp với nội dung, năng lực học sinh và điều kiện nhà trường.
Theo cô Phạm Thị Như Hoa, giáo viên Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (phường Nam Định), trở ngại với giáo viên môn học không chỉ nằm ở vốn từ vựng.
“Giáo viên có thể đọc được tài liệu chuyên môn bằng tiếng Anh nhưng để tổ chức một giờ học lại là câu chuyện khác. Khi đứng lớp, giáo viên phải giải thích khái niệm, đặt câu hỏi, phản hồi ngay với học sinh và bảo đảm các em vẫn hiểu được kiến thức của môn học. Vì vậy, nếu được bồi dưỡng, chúng tôi cần những nội dung sát với môn mình dạy và có cơ hội thực hành”, cô Hoa chia sẻ.
Thực tế đó cho thấy việc chuẩn bị đội ngũ cần đi từ nhu cầu cụ thể. Giáo viên ở các môn học khác nhau sẽ cần hệ thống thuật ngữ, học liệu và cách tổ chức hoạt động khác nhau. Bồi dưỡng vì thế cần gắn năng lực ngoại ngữ với hoạt động nghề nghiệp thay vì chỉ đặt ra yêu cầu chung về trình độ tiếng Anh.
Cần một lộ trình phù hợp
Dạy một số môn học bằng tiếng Anh khó có thể triển khai đồng loạt khi điều kiện đội ngũ và học sinh giữa các trường còn khác nhau. Việc lựa chọn cơ sở giáo dục, môn học, giáo viên và nội dung phù hợp là cần thiết để bảo đảm chất lượng.
Trong phương hướng năm học 2026 - 2027, ngành Giáo dục Ninh Bình xác định triển khai thực chất Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học; phân loại các cơ sở giáo dục theo mức độ đáp ứng về đội ngũ, chương trình, học liệu, môi trường sử dụng ngoại ngữ và điều kiện bảo đảm chất lượng. Một trong những nhiệm vụ được ưu tiên là bồi dưỡng năng lực ngoại ngữ cho giáo viên.
Theo đó, nơi có đội ngũ và học sinh đáp ứng tốt có thể từng bước tổ chức những nội dung phù hợp; nơi điều kiện còn hạn chế cần tập trung trước vào bồi dưỡng giáo viên và xây dựng môi trường ngoại ngữ.
Học liệu cũng là yếu tố quan trọng. Giáo viên cần nguồn tài liệu chuyên môn bằng tiếng Anh đủ tin cậy, hệ thống thuật ngữ phù hợp và những bài dạy tham khảo để thuận lợi hơn trong quá trình chuẩn bị bài.
Kế hoạch truyền thông về nâng cao chất lượng giáo dục đặt ra nhiệm vụ xây dựng, nâng cấp kho học liệu mở về chuyển đổi số, AI, dạy học bằng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai, STEM, STEAM và triển khai ngân hàng khoa học trực tuyến phục vụ bồi dưỡng, phát triển chuyên môn giáo viên.
Theo bà Hoàng Thị Minh Nguyệt, Hiệu trưởng Trường THCS Phùng Chí Kiên (phường Nam Định), việc triển khai cần tính đến cả năng lực của giáo viên và khả năng tiếp nhận của học sinh.
“Nếu đặt yêu cầu quá cao ngay từ đầu, cả giáo viên và học sinh đều có thể gặp áp lực. Theo tôi, nên bắt đầu từ những nội dung phù hợp, những hoạt động học sinh có thể tham gia được, sau đó mới nâng dần mức độ. Nhà trường cũng cần tạo điều kiện để giáo viên được bồi dưỡng, cùng xây dựng học liệu và chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp”, bà Nguyệt cho biết.
Bên cạnh bồi dưỡng tập trung, các nhóm giáo viên cùng chuyên môn có khả năng sử dụng tiếng Anh có thể hỗ trợ lẫn nhau, chia sẻ bài giảng, thuật ngữ và kinh nghiệm tổ chức hoạt động.
Về lâu dài, yêu cầu dạy một số môn học bằng tiếng Anh cần được tính đến ngay từ khâu đào tạo, bồi dưỡng giáo viên. Nâng cao năng lực cho các trường đại học sư phạm, trường đại học có đào tạo sư phạm vì thế sẽ góp phần chuẩn bị đội ngũ đáp ứng yêu cầu mới.
Khi có đủ năng lực chuyên môn và ngoại ngữ, giáo viên có thể mở rộng cơ hội để học sinh tiếp cận thuật ngữ chuyên ngành, tài liệu và nguồn tri thức bằng tiếng Anh.
Để hướng đi này đạt hiệu quả, việc bồi dưỡng cần sát nhu cầu, có học liệu hỗ trợ và được thực hiện theo lộ trình phù hợp. Đó cũng là nền tảng để tiếng Anh từng bước trở thành công cụ học tập trong nhà trường.
