Đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế
Nậm Dịch là xã đặc biệt khó khăn, địa hình chia cắt, giao thông còn nhiều trở ngại, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều ở mức 43,23%. Toàn xã có 1.832 hộ với 8.660 nhân khẩu, gồm nhiều dân tộc cùng sinh sống. Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu không chỉ tạo việc làm, mà phải giúp người dân có kỹ năng để chủ động tham gia vào quá trình phát triển kinh tế ngay tại quê hương.
Trong định hướng phát triển chuỗi giá trị chè Shan tuyết cổ thụ gắn với du lịch trải nghiệm văn hóa bản địa giai đoạn 2025 - 2030, Nậm Dịch xác định đào tạo nguồn nhân lực là một trong những nhiệm vụ cần tập trung thực hiện.
Cùng với phát triển vùng chè hữu cơ, cải tạo diện tích chè già cỗi, thu hút doanh nghiệp chế biến, hỗ trợ hợp tác xã, xúc tiến thương mại và chuyển đổi số, đào tạo nhân lực được đặt trong tổng thể các giải pháp nhằm nâng cao giá trị cây chè.
Điểm đáng chú ý là nhu cầu đào tạo ở đây không chỉ dừng ở kiến thức sản xuất nông nghiệp truyền thống. Khi địa phương chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, người dân cần được trang bị thêm kỹ năng sản xuất theo tiêu chuẩn, tham gia liên kết chuỗi, sơ chế - chế biến, xây dựng sản phẩm hàng hóa và tiếp cận thị trường.
Đây cũng là yêu cầu xuất phát từ thực tế sản xuất. Trước đây, chè chủ yếu được sản xuất nhỏ lẻ, người dân bán chè tươi nên giá trị kinh tế chưa cao; công nghệ chế biến còn hạn chế, liên kết sản xuất và tiêu thụ chưa bền vững. Một trong những khó khăn hiện nay được địa phương nhận diện là trình độ chế biến chưa đồng đều và kỹ năng du lịch cộng đồng của người dân còn thiếu.
Vì vậy, giáo dục nghề nghiệp cần hướng trực tiếp vào những công việc mà người dân có thể làm và tạo ra thu nhập từ chính nguồn tài nguyên bản địa.
Đó có thể là đào tạo kỹ thuật chăm sóc, thu hái chè theo hướng an toàn, hữu cơ; kỹ thuật chế biến các dòng trà; kỹ năng bảo quản, đóng gói sản phẩm; kiến thức xây dựng và phát triển sản phẩm OCOP. Xa hơn là kỹ năng bán hàng, quảng bá sản phẩm trên môi trường số, thương mại điện tử và làm du lịch cộng đồng.
Khi người dân được học nghề phù hợp, kiến thức không nằm lại trong lớp học mà được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm.
Từ người trồng chè đến người làm kinh tế
Nậm Dịch hiện có khoảng 3.557 tấn chè búp tươi mỗi năm, giá trị sản xuất chè đạt trên 53,6 tỷ đồng; thu nhập bình quân từ chè đạt trên 60 triệu đồng/ha/năm. Một số sản phẩm đã đạt OCOP 2 - 3 sao, nhiều hộ từng bước đầu tư chế biến sâu.
Những con số này cho thấy tiềm năng lớn, nhưng cũng đặt ra bài toán về chất lượng nguồn nhân lực. Cùng một diện tích chè, nếu chỉ bán nguyên liệu thô thì giá trị tạo ra khác xa so với khi người dân có thể tham gia sâu hơn vào các công đoạn chế biến, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm tới thị trường.
Bởi vậy, đào tạo nghề cho người dân cần được xem như một phần của quá trình nâng cấp chuỗi giá trị. Người trồng chè không chỉ là người sản xuất nguyên liệu mà có thể trở thành một mắt xích chủ động trong chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ.
Đặc biệt, hướng phát triển chè gắn với du lịch trải nghiệm mở ra thêm nhiều vị trí việc làm tại chỗ. Nậm Dịch có cảnh quan thiên nhiên, ruộng bậc thang, vùng chè cổ thụ và bản sắc văn hóa của đồng bào Dao, Mông, Tày, Nùng. Địa phương định hướng để du khách không chỉ thưởng trà mà còn trải nghiệm hái chè, tìm hiểu đời sống và văn hóa bản địa.
Muốn làm được điều đó, người dân cần được trang bị kỹ năng đón tiếp khách, giới thiệu sản phẩm, thuyết minh về cây chè, chế biến và thưởng trà, giữ gìn vệ sinh môi trường, tổ chức dịch vụ cộng đồng. Đây chính là những nội dung mà giáo dục nghề nghiệp có thể gắn trực tiếp với nhu cầu phát triển kinh tế địa phương.
Đào tạo vì thế không chỉ nhằm “có một nghề”, mà quan trọng hơn là có năng lực làm nghề và tạo sinh kế ngay trên quê hương.
Với một địa bàn còn tỷ lệ hộ nghèo cao, đào tạo nghề càng có ý nghĩa trong giảm nghèo bền vững. Khi có kỹ năng, người dân có thêm cơ hội việc làm, nâng cao năng suất, tăng giá trị sản phẩm và hạn chế tình trạng lao động trẻ phải rời quê tìm việc làm. Nguồn nhân lực được đào tạo cũng là điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã có thể mở rộng hoạt động chế biến, dịch vụ và du lịch tại địa phương.
Đây cũng là cách để khắc phục khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động, biến nguồn nhân lực thành một động lực thực sự của phát triển kinh tế nông thôn.
Ông Trần Trung Sơn, Chủ tịch xã Nậm Dịch cho biết, để thực hiện khâu đột phá về chè Shan tuyết, địa phương xác định cần đồng thời thay đổi tư duy sản xuất của người dân từ nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi; từ làm theo kinh nghiệm sang sản xuất theo tiêu chuẩn; từ bán nguyên liệu sang xây dựng thương hiệu; từ nông nghiệp truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hiện đại.
Trong quá trình ấy, đào tạo nguồn nhân lực chính là “chìa khóa” để người dân làm chủ sự thay đổi.
"Cây chè là lợi thế, người dân có kiến thức, kỹ năng và tay nghề sẽ biến lợi thế thành giá trị. Chúng tôi tin rằng khi có kiến thức thì tiềm lực của địa phương chắc chắn tạo thành quả", anh Hoàng Sành Phú, một người dân chia sẻ.
