Đại học mở rộng tiếp cận tri thức trong kỷ nguyên số

Hướng tới cộng đồng

Từng tổ chức thành công khóa đào tạo ngắn hạn về Prompt Engineering, TS Đinh Viết Sang – Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Bách khoa Hà Nội) – cho hay, khóa học miễn phí 100% và hướng tới phục vụ cộng đồng, giúp mọi người có thể tương tác hiệu quả với các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI).

Khóa học cũng hướng tới trang bị cho mọi người kỹ năng dùng các mô hình AI để tạo sinh dữ liệu, chỉnh sửa hình ảnh, video… đồng thời quản trị tri thức và tra cứu tài liệu một cách thông minh.

Theo TS Đinh Viết Sang, khóa đào tạo hướng tới người dùng cuối, tức là những người không cần am hiểu về kỹ thuật, chỉ cần biết là sử dụng máy tính, trình duyệt là có thể áp dụng được. Khóa học cũng trải rộng nhiều kỹ năng, từ việc làm thế nào để tương tác với những mô hình AI, ChatGPT.

“Chẳng hạn như: đặt câu hỏi ra lệnh cho các mô hình như thế nào để nhận được câu trả lời hiệu quả, các kỹ năng làm slide, chấm bài thi, kỹ năng quản lý, tra cứu tài liệu thông minh, kỹ năng tạo và chỉnh sửa hình ảnh/video… để phục vụ cho nhu cầu công việc hằng ngày” - TS Đinh Viết Sang dẫn ví dụ.

Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông cho hay, khi sử dụng thuần thục các kỹ năng này sẽ trợ giúp được công việc hàng ngày hiệu quả, giúp tăng năng suất công việc, giải phóng những tác vụ đơn giản lặp đi lặp lại mất thời gian; từ đó tập trung vào việc sáng tạo, nâng cao chất lượng công việc.

Trước đó, nhà trường có nhiều khóa đào tạo ngắn hạn hướng tới cộng đồng. Chẳng hạn như: tổ chức Trại hè Kidemy hàng năm dành cho học sinh THPT, THCS làm quen với trí tuệ nhân tạo. Tất cả các khóa học này đều miễn phí và được tổ chức trên hệ thống daotao.ai.

TS Đinh Viết Sang khẳng định, Trường Công nghệ thông tin và Truyền thông sẵn sàng đầu tư nguồn lực để chuẩn bị học liệu và giảng dạy các khoá miễn phí với kỳ vọng tất cả mọi người được tiếp cận AI một cách rộng rãi. “Chúng tôi mong muốn mọi người có thể tiếp cận những công nghệ mới để phục vụ cho công việc của mình một cách hiệu quả” - TS Đinh Viết Sang bày tỏ.

Xây dựng hệ sinh thái học tập số

Thực tế, các khóa học trực tuyến mở đại chúng (MOOCs) xuất hiện vào năm 2008 với khóa học có tiêu đề "Chủ nghĩa kết nối và kiến thức kết nối" do George Siemens và Stephen Downes giảng dạy tại Đại học Manitoba. Thuật ngữ "MOOC" được Dave Cormier và Bryan Alexander đặt ra vào năm 2008 để mô tả khóa học này.

Với sứ mệnh "Mở cơ hội học tập cho mọi người", Trường Đại học Mở Hà Nội là một trong những đơn vị tiên phong trong việc thúc đẩy học tập suốt đời, góp phần xây dựng xã hội học tập. PGS.TS Nguyễn Thị Nhung – Hiệu trưởng cho biết, nhà trường đã triển khai nhiều dự án, hoạt động phục vụ cộng đồng. 5 năm trở lại đây, Nhà trường đã xây dựng hàng trăm khóa học mở trực tuyến đại trà (MOOCs) cung cấp các bài giảng miễn phí phục vụ cộng đồng thu hút hàng triệu lượt truy cập và khoảng 20.000 tài khoản đăng ký.

Hiện có hàng chục nghìn sinh viên đang theo học theo hình thức đào tạo từ xa và trực tuyến, trong đó có nhiều người thuộc nhóm yếu thế. Hệ thống học tập trực tuyến của trường được đánh giá là một trong những nền tảng giáo dục mở hàng đầu tại Việt Nam, giúp người học tiếp cận tri thức một cách dễ dàng và hiệu quả.

Từ năm 2022 đến nay, Trường Đại học Mở Hà Nội phối hợp và hỗ trợ Hội khuyến học Việt Nam xây dựng và nâng cấp hệ thống Đánh giá công dân học tập. Hệ thống đã có trên 10 triệu tài khoản công dân đăng ký, gần 12.000 tài khoản quản lý của cán bộ Hội khuyến học các cấp, góp phần hiệu quả vào hoạt động hỗ trợ xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời.

Trong thời gian tới, Trường Đại học Mở Hà Nội sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng các chương trình đào tạo, mở rộng hợp tác với các trường đại học và tổ chức giáo dục quốc tế.

Trong kỷ nguyên số, công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng cơ hội học tập, PGS.TS Nguyễn Thị Nhung chia sẻ, Trường Đại học Mở Hà Nội đã xây dựng hệ sinh thái học tập số, gồm hệ thống LMS (Learning Management System) hiện đại, các khóa học trực tuyến mở (MOOCs), thư viện số và công cụ hỗ trợ học tập thông minh. Nhà trường cũng phát triển ứng dụng di động, giúp người học có thể truy cập nội dung học tập mọi lúc, mọi nơi.

Cùng với đó, Nhà trường chú trọng đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống học liệu điện tử theo các tiêu chuẩn tiên tiến với quy trình chặt chẽ phục vụ hơn 40.000 người dùng. Người học tại Trường được thụ hưởng hệ sinh thái đào tạo trực tuyến với những tiện ích công nghệ, hỗ trợ đắc lực cho quá trình học tập, nghiên cứu và phát triển bản thân.

Để đảm bảo chất lượng đào tạo trực tuyến, PGS.TS Nguyễn Thị Nhung nhấn mạnh, các cơ sở giáo dục cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tiên tiến như: lớp học ảo tương tác thông qua hệ thống công nghệ, diễn đàn thảo luận và hệ thống đánh giá đa dạng.

Đồng thời cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ kiểm tra trực tuyến, đảm bảo tính trung thực và công bằng trong đánh giá. Cùng với đó, đội ngũ giảng viên phải được tập huấn thường xuyên về phương pháp sư phạm số, giúp họ thiết kế bài giảng hấp dẫn và tăng cường kết nối với người học.

Với Trường Đại học Mở Hà Nội, cùng với những biện pháp trên, chúng tôi đã và đang triển khai đồng bộ giải pháp công nghệ như: Ứng dụng AI và học máy (Machine Learning) để cá nhân hóa nội dung học tập, dự báo kết quả học tập và cung cấp trợ lý ảo hỗ trợ người học theo thời gian thực; Ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) để phân tích và cải thiện chất lượng giảng dạy, cá nhân hóa trải nghiệm học tập để nâng cao hiệu quả giáo dục.

Phát triển học tập trực tuyến mở, linh hoạt và hiệu quả

Để phát triển học tập trực tuyến mở, linh hoạt và hiệu quả, bà Châu Quỳnh Dao – đại biểu Quốc hội đoàn An Giang cho rằng, cần chuyển từ tư duy cung cấp khóa học trên nền tảng số sang xây dựng hệ sinh thái học tập lấy người học làm trung tâm. Trong đó, nội dung học tập cần được thiết kế theo hướng mở, đa dạng về hình thức, phù hợp với nhu cầu, năng lực và điều kiện tiếp cận của từng nhóm người học; đồng thời cho phép người học chủ động lựa chọn thời gian, tốc độ và lộ trình học tập.

Các cơ sở giáo dục cần tăng cường xây dựng, chia sẻ học liệu số có chất lượng; ứng dụng AI để cá nhân hóa việc học, hỗ trợ đánh giá tiến bộ và kịp thời tư vấn cho người học.

Tuy nhiên, bà Châu Quỳnh Dao nhấn mạnh, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng đổi mới phương pháp sư phạm, nâng cao năng lực số của đội ngũ giáo viên, giảng viên và bảo đảm tương tác thực chất giữa người dạy với người học.

“Thành công của học tập trực tuyến không chỉ được đo bằng số lượng khóa học hay người tham gia, mà quan trọng hơn là chất lượng đầu ra, khả năng vận dụng kiến thức và cơ hội học tập suốt đời của mỗi người” - bà Châu Quỳnh Dao nhấn mạnh.

Công nghệ có thể tạo ra một bước nhảy vọt cho giáo dục, nhưng PGS.TS Nghiêm Xuân Huy - Viện trưởng Viện Quản lý chất lượng và Khảo thí (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, bước nhảy ấy chỉ có giá trị khi mọi người học - bất kể điều kiện hay xuất phát điểm - đều có thể tiếp cận và hưởng lợi.

Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của một khung đảm bảo chất lượng cho MOOCs và các khóa học tích hợp AI, chú trọng chuẩn dữ liệu, nội dung, trải nghiệm người học và đạo đức AI; đồng thời kêu gọi phát triển MOOCs đa ngôn ngữ và các mô hình học tập bao trùm để mở rộng tiếp cận cho người học toàn cầu.

Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn – Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), tương lai của giáo dục đại học không chỉ gắn với số hóa và hiện đại hóa công nghệ, mà còn phải bảo đảm tính công bằng, bao trùm, thúc đẩy hợp tác và lấy con người làm trung tâm.

“Chúng tôi quan niệm, giáo dục không chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức, rèn luyện kỹ năng chuyên môn, mà còn chú trọng bồi dưỡng tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, trách nhiệm đạo đức, hiểu biết văn hóa và năng lực đóng góp cho xã hội. Những giá trị này càng có ý nghĩa trong kỷ nguyên AI” - GS.TS Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh.

Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cho rằng, công nghệ có thể giúp vượt qua các rào cản nhưng không thể tự bảo đảm sự công bằng. Tài nguyên giáo dục mở góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, song để bảo đảm tính bao trùm, cần tạo điều kiện để người học có đủ kỹ năng và cơ hội sử dụng hiệu quả các tài nguyên, phát triển tư duy phản biện và sáng tạo tri thức mới.