Từ chính sách đến lựa chọn doanh nghiệp uy tín cho lao động Tây Bắc

GD&TĐ - Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, kết nối việc làm đang mở thêm cơ hội cải thiện thu nhập cho người lao động vùng cao Tây Bắc.

Học sinh tại xã Na Son được tìm hiểu thị trường lao động tại Hội chợ việc làm năm 2026.
Học sinh tại xã Na Son được tìm hiểu thị trường lao động tại Hội chợ việc làm năm 2026.

Cơ hội việc làm và bài toán niềm tin

Tại những địa bàn miền núi như Lai Châu, Điện Biên, đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang dần trở thành một lựa chọn sinh kế của người dân, nhất là lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Không chỉ kỳ vọng có thu nhập cao hơn, nhiều người còn mong muốn tích lũy vốn, học nghề và có điều kiện phát triển kinh tế gia đình sau khi trở về.

Thực tế tại Lai Châu cho thấy, cơ hội này đã mang lại những chuyển biến cụ thể. Chị Lò Thị Nưng, xã Khổng Lào, tham gia chương trình hợp tác đưa lao động thời vụ sang Hàn Quốc làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Với công việc quen thuộc, chị có mức thu nhập khoảng 40-45 triệu đồng/tháng, chưa kể tiền làm thêm. Sau một đợt làm việc, chị tích lũy được hơn 200 triệu đồng.

Trước đó, anh Vàng A Sử, bản Pho, xã Pa Tần, đăng ký đi làm việc tại Hàn Quốc từ tháng 3/2025. Với công việc trồng, thu hoạch hương thảo và măng tây, mức lương khoảng 35 triệu đồng/tháng, chưa kể tăng ca, được hỗ trợ ăn ở. Kết thúc đợt làm việc đầu tiên vào tháng 11/2025, anh gửi về gia đình hơn 300 triệu đồng.

Những trường hợp trên cho thấy hiệu quả thiết thực của việc kết nối lao động địa phương với thị trường ngoài nước. Tuy nhiên, không phải người lao động nào cũng có điều kiện tiếp cận cơ hội tương tự.

viec-lam-7362.jpg
Các doanh nghiệp tăng cường kết nối tuyển dụng lao động tại Hội chợ việc làm xã Na Son.

Trong năm 2026, đã có nhiều lao động Điện Biên đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo hợp đồng. Điều đó phản ánh thị trường lao động ngoài nước đã hiện diện trong lựa chọn việc làm của người dân, song quy mô tiếp cận vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu tạo việc làm và chuyển dịch lao động tại địa phương.

Khó khăn không chỉ nằm ở chi phí ban đầu, điều kiện sức khỏe hay yêu cầu ngoại ngữ. Với nhiều lao động vùng cao, trở ngại lớn hơn là thiếu thông tin để phân biệt doanh nghiệp được cấp phép với các đầu mối môi giới không chính thống. Những lời quảng cáo về việc làm lương cao, xuất cảnh nhanh, thủ tục đơn giản dễ tạo tâm lý kỳ vọng, trong khi người lao động chưa có đủ kiến thức để kiểm chứng.

Đặc biệt, với những gia đình phải vay mượn để chuẩn bị cho con em đi làm việc ở nước ngoài, lựa chọn sai doanh nghiệp có thể khiến khoản đầu tư trở thành gánh nặng. Bởi vậy, niềm tin vào đơn vị tuyển dụng không thể chỉ được xây dựng từ lời giới thiệu hay cam kết thu nhập, mà phải dựa trên tư cách pháp lý, hợp đồng rõ ràng và trách nhiệm bảo vệ người lao động.

Không thể thiếu vai trò của nhà trường

Một trong những mắt xích quan trọng để thu hẹp khoảng cách từ chính sách đến việc làm là hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đây không chỉ là nơi đào tạo kỹ năng, mà còn cần trở thành địa chỉ tư vấn, định hướng và kết nối người học với doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng thực tế.

Ông Lò Việt Tuyển, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Lai Châu chia sẻ: Đối với lao động vùng cao, việc lựa chọn thị trường và ngành nghề cần được đặt ra ngay từ đầu. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng cần tăng cường phối hợp với doanh nghiệp dịch vụ trong xây dựng chương trình đào tạo. Đơn vị tuyển dụng cần cung cấp trước thông tin về vị trí việc làm, tiêu chuẩn tuyển chọn, yêu cầu ngoại ngữ và kỹ năng nghề. Trên cơ sở đó, nhà trường tổ chức đào tạo sát với công việc, hạn chế tình trạng học xong nhưng không đáp ứng yêu cầu tuyển dụng.

viec-lam-2420.jpg
Sinh viên Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Điện Biên làm thủ tục nhập học.

Tại xã Pa Tần, tỉnh Lai Châu, chính quyền cơ sở xác định tuyên truyền và hướng dẫn người dân nhận diện doanh nghiệp dịch vụ uy tín là việc cần thiết để hạn chế rủi ro.

Ông Nguyễn Văn Giáp, Chủ tịch UBND xã Pa Tần, khuyến cáo người lao động cần tìm hiểu doanh nghiệp có giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; đọc kỹ các nội dung về công việc, tiền lương, giờ làm, nơi ở, bảo hiểm, chi phí và điều kiện chấm dứt hợp đồng. Người dân không giao tiền cho môi giới không rõ danh tính, không tin những lời hứa đi nhanh, lương cao, không cần giấy tờ và tuyệt đối không xuất cảnh bằng visa du lịch để làm việc trái phép.

Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2026, Nghị định 372/2025/NĐ-CP bổ sung quy định về điều kiện hoạt động của doanh nghiệp tại một số thị trường như Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc). Doanh nghiệp phải có giấy phép và thực hiện thông báo đáp ứng điều kiện thị trường, ngành nghề theo quy định.

Những quy định này góp phần tăng tính minh bạch và trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời tạo thêm căn cứ để người lao động kiểm tra đơn vị tuyển dụng thay vì chỉ dựa vào quảng cáo.

Một điểm mới khác cần được người lao động quan tâm là từ ngày 1/3/2027, doanh nghiệp dịch vụ chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn và ký hợp đồng đưa đi làm việc. Văn bản thỏa thuận về chuẩn bị nguồn lao động cũng phải thể hiện rõ mức phí, thị trường, ngành nghề, tiêu chuẩn tuyển chọn và trách nhiệm của các bên.

Đây là thay đổi có ý nghĩa thiết thực, góp phần hạn chế tình trạng người lao động phải bỏ tiền đào tạo trong khi chưa biết có được tuyển chọn hay không. Với những gia đình kinh tế còn khó khăn ở Tây Bắc, việc kiểm soát các khoản thu và làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp càng có ý nghĩa quan trọng.

Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi người dân biết cách tiếp cận. Hiệu quả của chính sách giáo dục nghề nghiệp không chỉ được đo bằng số lớp đào tạo, số người được tư vấn hay số lao động xuất cảnh. Điều quan trọng là người lao động có được trang bị nghề nghiệp, ngoại ngữ, hiểu biết pháp luật; có lựa chọn đúng doanh nghiệp và được bảo vệ trong suốt quá trình làm việc ở nước ngoài hay không.

Khi nhà trường làm tốt vai trò đào tạo, doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết và cơ quan quản lý kiểm soát chặt chẽ hoạt động tuyển dụng, khoảng cách từ chính sách đến việc làm sẽ từng bước được thu hẹp. Với người lao động vùng cao Tây Bắc, đó không chỉ là cơ hội có thêm thu nhập, mà còn là con đường tích lũy kiến thức, kỹ năng và nguồn lực để phát triển sinh kế bền vững khi trở về quê hương.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ