Không chỉ góp phần giảm gánh nặng chi phí cho phụ huynh, chủ trương này còn được kỳ vọng tạo bước chuyển trong cách tiếp cận học liệu, thúc đẩy văn hóa giữ gìn, tái sử dụng sách giáo khoa và mở rộng cơ hội học tập bình đẳng cho mọi học sinh.
Quyết định mang tính tiên phong
Theo kế hoạch, từ năm học 2026-2027, học sinh lớp 1, lớp 6 và lớp 10 sẽ được mượn miễn phí sách giáo khoa từ thư viện nhà trường. Đây đều là những khối lớp đầu cấp, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hành trình học tập với nhiều thay đổi về chương trình và phương pháp giáo dục.
Sau năm đầu triển khai, chương trình sẽ tiếp tục được mở rộng theo từng năm học và đến năm 2029 sẽ áp dụng cho tất cả các khối lớp trên địa bàn TPHCM. Khi đó, hàng triệu lượt học sinh sẽ được tiếp cận sách giáo khoa thông qua hệ thống thư viện trường học thay vì phải mua mới mỗi năm.
Nhà giáo ưu tú Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM đánh giá, việc thành phố triển khai chương trình sớm hơn lộ trình chung của cả nước không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ kinh tế cho phụ huynh mà còn thể hiện tư duy đổi mới trong quản lý giáo dục. Theo ông, đây là bước đi khẳng định quyết tâm của TPHCM trong việc xây dựng nền giáo dục công bằng, bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận đầy đủ học liệu phục vụ học tập.
Theo Nhà giáo ưu tú Nguyễn Văn Ngai, chính sách này còn đánh dấu sự thay đổi trong cách tiếp cận đối với sách giáo khoa, từ chỗ là tài sản của từng cá nhân trở thành nguồn học liệu chung, được quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả thông qua hệ thống thư viện trường học.
“Lựa chọn triển khai trước đối với học sinh lớp 1, lớp 6 và lớp 10 là phù hợp vì đây đều là các khối đầu cấp, sử dụng chương trình học mới và có nhu cầu về sách giáo khoa ngay từ đầu năm học. Việc mở rộng theo từng năm học cũng tạo điều kiện để ngành giáo dục từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất, quy trình quản lý thư viện và bổ sung nguồn sách, bảo đảm chương trình được triển khai đồng bộ, hiệu quả”, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Văn Ngai nhận định.
Nâng cao ý thức giữ gìn sách
Nhà giáo Nguyễn Văn Ngai cho rằng, chính sách không chỉ giúp giảm chi phí cho các gia đình mà còn góp phần hình thành ở học sinh ý thức giữ gìn tài sản chung, nâng cao trách nhiệm trong việc sử dụng và bảo quản sách giáo khoa. Nếu được tổ chức bài bản, mỗi bộ sách có thể phục vụ nhiều thế hệ học sinh, qua đó tiết kiệm nguồn lực xã hội, hạn chế lãng phí và góp phần phát triển giáo dục theo hướng bền vững.
“Để triển khai hiệu quả, nhà trường sẽ chuẩn bị kỹ cơ sở vật chất thư viện, nguồn sách, quy trình mượn - trả và đẩy mạnh tuyên truyền để học sinh, phụ huynh cùng đồng hành thực hiện”, Nhà giáo Nguyễn Văn Ngai chia sẻ.
Ở góc độ giáo viên, cô Văn Ngọc Tường Vy, Trường Tiểu học Lê Văn Việt (phường Tăng Nhơn Phú) cho rằng chủ trương cho học sinh mượn miễn phí sách giáo khoa là một chính sách nhân văn, thiết thực và mang ý nghĩa lâu dài đối với học sinh, phụ huynh cũng như nhà trường.
Theo cô Vy, ở bậc tiểu học, nhiều phụ huynh, đặc biệt là những gia đình có từ hai con trở lên hoặc có hoàn cảnh khó khăn, thường phải cân đối nhiều khoản chi vào đầu năm học. Việc được mượn miễn phí sách giáo khoa sẽ giúp giảm áp lực tài chính, tạo điều kiện để phụ huynh đầu tư thêm cho các nhu cầu học tập khác như dụng cụ học tập, sách tham khảo hay các hoạt động trải nghiệm.
Bên cạnh đó, mô hình này còn góp phần hình thành văn hóa đọc và thói quen sử dụng tài nguyên giáo dục một cách tiết kiệm, bền vững. Tuy nhiên, để chương trình phát huy hiệu quả, các trường cần chuẩn bị tốt hệ thống thư viện, xây dựng quy trình mượn - trả rõ ràng và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh trong việc nhắc nhở học sinh bảo quản sách.
“Các thầy cô sẽ đồng hành cùng nhà trường hướng dẫn học sinh giữ gìn sách như giữ gìn tài sản của chính mình. Khi tất cả cùng có ý thức, một bộ sách có thể phục vụ nhiều thế hệ học sinh. Tôi tin đây không chỉ là chính sách hỗ trợ học tập mà còn góp phần giáo dục các em về trách nhiệm, tinh thần sẻ chia và ý thức tiết kiệm ngay từ những năm đầu đời”, cô Vy chia sẻ.
Còn chị Đặng Thị Dưng, có hai con đang học tiểu học tại TPHCM, cho biết mỗi năm gia đình đều phải dành một khoản tiền đáng kể để mua sách giáo khoa và các tài liệu học tập. Trong khi đó, nhiều cuốn sách chỉ sử dụng trong một năm học nhưng vẫn còn rất mới.
“Nếu được mượn sách từ thư viện và tái sử dụng, nhiều gia đình sẽ tiết kiệm được một khoản chi để đầu tư cho việc học ngoại ngữ hoặc các hoạt động trải nghiệm của các con. Tôi cũng mong chương trình sẽ giúp trẻ hình thành ý thức giữ gìn sách và biết trân trọng những tài sản được cộng đồng cùng sử dụng”, chị Dưng bày tỏ.
“Khi biết bộ sách mình đang sử dụng sẽ được trao lại cho các bạn khóa sau, học sinh sẽ có ý thức hơn trong việc giữ gìn sách, không viết vẽ lên sách, biết trân trọng tài sản chung và học cách sẻ chia với người khác. Đây là những bài học rất ý nghĩa mà đôi khi chúng ta khó truyền tải chỉ bằng lời nói trên lớp”, cô Văn Ngọc Tường Vy chia sẻ.
