Từ nguồn lực kinh tế đến thương hiệu văn hóa
Từ gìn giữ vùng nguyên liệu truyền thống đến đổi mới sản xuất, xây dựng thương hiệu và khai thác chiều sâu văn hóa, trà Thái Nguyên đang từng bước mở rộng không gian phát triển. Hành trình ấy không chỉ nâng cao giá trị một sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, mà còn khơi mở khát vọng đưa văn hóa trà trở thành nguồn lực phát triển bền vững.
Những câu chuyện sâu sắc về hành trình đó đã được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng phân tích, gợi mở trong cuốn sách “Trà Thái Nguyên - Hành trình khát vọng xanh”.
Từ năm 2022, UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành văn bản về tăng cường quản lý, bảo vệ diện tích đất trồng chè, yêu cầu không chuyển mục đích sử dụng đất trồng chè sang mục đích khác. Quyết sách này thể hiện quan điểm nhất quán: vùng nguyên liệu là nền tảng cốt lõi của ngành chè, vừa bảo đảm sản xuất ổn định, chất lượng sản phẩm, vừa gìn giữ những giá trị đặc trưng làm nên danh tiếng trà Thái Nguyên.
Trên nền tảng đó, tư duy phát triển ngành chè tiếp tục được mở rộng. Đến năm 2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên ban hành Nghị quyết về phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025-2030, đặt mục tiêu đưa tổng giá trị sản phẩm chè đạt 25.000 tỷ đồng vào năm 2030. Nghị quyết chú trọng nâng cao giá trị kinh tế, đồng thời bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với cây chè, sản phẩm trà. HĐND tỉnh cũng ban hành nghị quyết về chính sách hỗ trợ phát triển ngành chè, với tổng kinh phí dự kiến hơn 500 tỷ đồng trong giai đoạn 2025-2030.
Từ quy hoạch vùng chè theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ đến ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, xây dựng chỉ dẫn địa lý và thu hút đầu tư các tổ hợp chế biến công nghệ cao, những giải pháp này hướng tới nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Thực tế cho thấy, giá trị cây chè đang từng bước được nâng lên. Diện tích chè toàn tỉnh tăng khoảng 400-500 ha mỗi năm; giá trị thu được bình quân đạt 400-600 triệu đồng/ha, tại một số vùng chè đặc sản như Tân Cương, La Bằng, Vô Tranh đạt 800 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng/ha. Toàn tỉnh có hơn 17.800 ha chè áp dụng quy trình sản xuất an toàn, trong đó hơn 5.900 ha được chứng nhận VietGAP và 179 ha được chứng nhận hữu cơ. Năm 2026, Thái Nguyên có thêm 3 sản phẩm chè đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia, nâng tổng số sản phẩm OCOP 5 sao lên con số 13.
Từ sản phẩm trà truyền thống, cây chè còn mở ra những hướng phát triển mới với matcha, trà thảo mộc, bánh kẹo trà xanh, sản phẩm chăm sóc cá nhân và thực phẩm chế biến. Mô hình nuôi lợn bằng thức ăn bổ sung bột chè xanh cho ra đời sản phẩm “Thịt lợn trà xanh - Tinh hoa Thái Nguyên” được bảo hộ sở hữu trí tuệ.
Những món ăn từ lá chè, chương trình trà chiều và Liên hoan Ẩm thực từ trà trong khuôn khổ Festival Trà Quốc tế Thái Nguyên 2026, dự kiến giới thiệu khoảng 150 món ăn, đồ uống và sản phẩm từ trà, tiếp tục mở rộng khả năng kết nối giữa nông nghiệp, ẩm thực và du lịch.
Chiến lược phát triển đa giá trị
Không gian phát triển của trà Thái Nguyên đang từng bước vượt ra ngoài những đồi chè, kết nối với các hoạt động văn hóa, thương mại và dịch vụ. Phố đi bộ Central Square Thái Nguyên, với các hạng mục cuối cùng đang được hoàn thiện, dự kiến khánh thành trước thềm Festival Trà Quốc tế Thái Nguyên 2026, là một trong những điểm nhấn của định hướng này.
Đằng sau việc hình thành không gian mới là quá trình giải phóng mặt bằng, sắp xếp lại không gian đô thị và hài hòa lợi ích của người dân với yêu cầu phát triển lâu dài. Mục tiêu không chỉ là tạo thêm một điểm đến, mà còn kiến tạo không gian văn hóa, thương mại và du lịch để những giá trị đặc sắc của trà Thái Nguyên được gìn giữ, lan tỏa, góp phần mở rộng sinh kế và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Trong quá trình phát triển ấy, văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực gia tăng giá trị. Từng gắn bó với địa phương trên cương vị lãnh đạo tỉnh, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đúc kết: “Bằng thương hiệu đủ uy tín, bằng văn hóa vùng đất, coi văn hóa là giá trị gia tăng bền vững, thương hiệu Trà Thái Nguyên, giá trị cây chè cũng như sản phẩm trà của Thái Nguyên đã ở vị thế mới”.
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, sự gắn kết giữa chính quyền kiến tạo, doanh nghiệp dẫn dắt và những giá trị đặc trưng của tài nguyên bản địa có ý nghĩa quan trọng đối với hành trình nâng tầm ngành chè. Sản xuất, chế biến cần được kết nối với du lịch trải nghiệm và kinh tế văn hóa; chất lượng sản phẩm phải đi cùng chuẩn hóa quy trình, số hóa thông tin và truy xuất nguồn gốc minh bạch để tạo dựng niềm tin trên thị trường.
Nhìn từ góc độ ấy, cây chè không chỉ tiếp tục tạo sinh kế cho người dân mà còn có thể trở thành cầu nối đưa văn hóa trà Thái Nguyên đến với bạn bè quốc tế. Đó là sự chuyển dịch từ tư duy phát triển một sản phẩm nông nghiệp sang kiến tạo hệ giá trị đa dạng, trong đó kinh tế và văn hóa bổ trợ cho nhau.
Những suy ngẫm về hành trình này cũng được gửi gắm trong cuốn sách Trà Thái Nguyên - Hành trình khát vọng xanh của Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng. Từ những thành quả đã đạt được đến khát vọng phát triển trong tương lai, câu chuyện trà Thái Nguyên cho thấy sự tiếp nối giữa chiều sâu truyền thống, thành tựu khoa học, tâm huyết của các thế hệ lãnh đạo và nỗ lực đổi mới của người trồng chè, doanh nghiệp, hợp tác xã.
Hạ tầng mở ra những con đường phát triển, phố trà đánh thức bản sắc, và “cây tỷ đô” thắp sáng khát vọng. Đó không chỉ là những hình ảnh về một ngành hàng đang chuyển mình, mà còn gợi mở con đường để trà Thái Nguyên nâng cao giá trị, phát huy bản sắc văn hóa và tiến xa hơn trên hành trình phát triển xanh, bền vững.
