Tuy nhiên, sự thiếu hụt nhân lực kỹ thuật và quản lý trung cấp đang trở thành “điểm nghẽn”, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút và giữ chân các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
Nhân lực chưa theo kịp làn sóng FDI công nghệ cao
Những năm gần đây, cơ cấu dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam có sự thay đổi rõ rệt. Nếu như giai đoạn trước, các dự án FDI chủ yếu tập trung vào các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày hay lắp ráp điện tử, thì hiện nay xu hướng đầu tư đang chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất thông minh và công nghiệp bán dẫn.
Sự chuyển dịch này kéo theo nhu cầu lớn về lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt là các ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin, tự động hóa và quản lý chuỗi cung ứng.
Báo cáo của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho biết, Việt Nam là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng việc làm trong khu vực Đông Nam Á, nhưng tỷ lệ lao động có kỹ năng cao vẫn còn hạn chế so với yêu cầu của các ngành công nghiệp mới. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp FDI gặp khó khăn trong tuyển dụng các vị trí kỹ thuật, quản lý và chuyên gia.
Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, hiện khu vực doanh nghiệp FDI tạo việc làm cho hàng triệu lao động tại Việt Nam, song các vị trí kỹ thuật cao và quản lý trung cấp vẫn thường xuyên thiếu hụt nhân lực.
Nhiều tập đoàn đa quốc gia khi triển khai các dự án sản xuất công nghệ cao tại Việt Nam phải mất nhiều thời gian đào tạo lại lực lượng lao động địa phương. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp buộc phải đưa chuyên gia nước ngoài sang làm việc trong giai đoạn đầu để bảo đảm vận hành dây chuyền sản xuất.
Đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) cũng chỉ ra rằng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp hoặc chứng chỉ tại Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực. Ngoài ra, kỹ năng mềm, ngoại ngữ và khả năng thích ứng công nghệ của lực lượng lao động cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của doanh nghiệp quốc tế.
Thực tế này khiến nhiều doanh nghiệp FDI phải chủ động xây dựng các chương trình đào tạo nội bộ hoặc hợp tác trực tiếp với các trường đại học và cơ sở đào tạo nghề để chuẩn bị nguồn nhân lực.
Cần gấp rút nâng chuẩn lao động để giữ chân nhà đầu tư
Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), Việt Nam đang là điểm đến tin cậy của nhà đầu tư nước ngoài nhờ môi trường vĩ mô ổn định, chính sách thu hút đầu tư nhất quán và năng lực trong các ngành sản xuất điện tử, linh kiện liên tục được cải thiện.
Tuy nhiên, trong bối cảnh làn sóng tái định vị sản xuất sang các nước Đông Nam Á được đẩy mạnh, cạnh tranh thu hút FDI trong khu vực ngày càng gay gắt, đòi hỏi Việt Nam tiếp tục chuyển trọng tâm từ thu hút vốn lớn sang thu hút vốn FDI chất lượng cao, tập trung vào công nghệ nguồn, đổi mới sáng tạo, liên kết chuỗi giá trị và nâng tỷ lệ nội địa hóa. Để hiện thực hóa được mục tiêu này, bên cạnh chính sách, việc nâng chất lượng nguồn nhân lực là giải pháp quan trọng.
Theo ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao. Khi các dự án công nghệ cao gia tăng, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng tăng theo; nếu không chuẩn bị kịp sẽ trở thành điểm nghẽn.
Bên cạnh đó, quá trình tự động hóa và chuyển đổi số trong doanh nghiệp FDI cũng đang làm thay đổi cấu trúc việc làm. Nhiều công việc lao động giản đơn có xu hướng giảm dần, trong khi nhu cầu về kỹ sư, chuyên viên phân tích dữ liệu, chuyên gia vận hành hệ thống tự động ngày càng tăng.
Nhận định về xu hướng thị trường việc làm năm 2026, Giám đốc Trung tâm quốc gia về Dịch vụ việc làm Ngô Xuân Liễu cho biết năm 2026 ghi nhận nhu cầu tuyển dụng tăng ở nhiều nhóm ngành như: công nghiệp chế biến, chế tạo; logistics; thương mại điện tử; dịch vụ lưu trú và ăn uống.
Hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm trên cả nước dự kiến hỗ trợ kết nối việc làm cho hàng triệu lượt lao động, trong đó nhu cầu lao động qua đào tạo chiếm tỷ trọng ngày càng cao.
Đáng chú ý, theo ông Liễu, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ tiếp tục được cải thiện. Tuy nhiên, cung - cầu lao động còn chênh lệch về cơ cấu ngành nghề và trình độ kỹ năng. Một số địa phương thiếu lao động kỹ thuật, trong khi nhóm lao động phổ thông dư thừa cục bộ.
Đối với giai đoạn sau năm 2026, ông Liễu dự báo xu hướng tự động hóa và trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục tác động tới cơ cấu việc làm. Một số vị trí giản đơn giảm dần, trong khi nhu cầu về nhân lực có kỹ năng phân tích dữ liệu, vận hành hệ thống công nghệ, quản lý chuỗi cung ứng gia tăng.
Nhiều báo cáo xu hướng về thị trường việc làm được các nền tảng tuyển dụng trực tuyến công bố gần đây cũng cho thấy thị trường lao động năm 2026 có dư địa việc làm mở rộng nhờ đà phục hồi kinh tế và hội nhập sâu. Song hành với cơ hội là yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực.
Xu hướng năm nay vì thế định hình trên hai trục chính: Gia tăng cơ hội và nâng chuẩn năng lực. Tăng trưởng và chuyển đổi số tạo thêm nhiều vị trí mới, đồng thời đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về kỹ năng, tác phong và tinh thần học tập.
Khu vực doanh nghiệp FDI hiện tạo việc làm cho hàng triệu lao động, song vẫn thiếu hụt đáng kể nhân lực kỹ thuật cao và quản lý trung cấp. Trong bối cảnh dòng vốn FDI đang chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất thông minh và bán dẫn, yêu cầu về kỹ năng lao động ngày càng khắt khe hơn. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ còn thấp; kỹ năng mềm, ngoại ngữ và khả năng thích ứng công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp quốc tế. Thực tế này buộc nhiều doanh nghiệp phải tăng chi phí đào tạo lại hoặc sử dụng chuyên gia nước ngoài trong giai đoạn đầu. Cùng với đó, cạnh tranh thu hút FDI trong khu vực ngày càng gay gắt, đòi hỏi Việt Nam chuyển từ thu hút vốn sang lựa chọn dòng vốn chất lượng cao. Trong bối cảnh đó, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xem là giải pháp then chốt để đón dòng vốn FDI công nghệ cao và phát triển bền vững.
