Cuộc sống bấp bênh nơi đất khách
Thông tin từ cơ quan chức năng, hiện có hơn 1.300 người dân tộc thiểu số Việt Nam cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, phần lớn xuất cảnh trái phép. Trong số này, có cả những người vi phạm pháp luật tại Việt Nam, trốn truy nã.
Những người này chủ yếu sống trong các khu nhà trọ nằm sâu trong khu dân cư, điều kiện đi lại khó khăn và luôn cảnh giác với người lạ. Họ thường tập trung theo nhóm dân tộc, có người đứng ra quản lý, liên lạc và điều hành sinh hoạt chung.
Chi phí để trốn sang Thái Lan dao động từ 7-15 triệu đồng/người, có thời điểm lên tới 20-30 triệu đồng/người. Công việc chủ yếu là lao động chân tay, thu nhập không ổn định, khoảng 200-300 baht/ngày. Trong khi đó, tiền thuê phòng trọ khoảng 3.000 baht/tháng.
Do không có giấy tờ cư trú hợp pháp khiến cuộc sống của họ gặp nhiều khó khăn. Người lớn khó tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, trẻ em thiếu điều kiện học tập, người ốm đau gặp trở ngại khi khám, chữa bệnh. Họ còn phải đối mặt với nguy cơ bị cơ quan chức năng sở tại phát hiện, truy quét và xử lý do cư trú bất hợp pháp.
Nhiều trường hợp đã được phỏng vấn, cấp quy chế tị nạn nhưng gần 10 năm vẫn chưa được định cư tại nước thứ ba. Một số người mong muốn trở về Việt Nam nhưng lo ngại việc bị xử lý hoặc không còn nhà cửa, đất đai để sinh sống. Cuộc sống kéo dài trong tình trạng bất ổn khiến tương lai của họ, đặc biệt là trẻ em, càng thêm bấp bênh.
Qua nghiên cứu thực tiễn tại Tây Nguyên và khu vực phụ cận, cơ quan chức năng xác định những người tham gia kích động, lôi kéo người dân tộc thiểu số trốn ra nước ngoài có nhiều thành phần khác nhau.
Trong đó, có người cầm đầu, cốt cán trong các tổ chức phản động lưu vong ở Thái Lan, Campuchia; những người tổ chức đường dây đưa người xuất cảnh trái phép để thu lợi; và những người từng trốn ra nước ngoài, sau đó móc nối, vận động thân nhân, họ hàng, người quen tiếp tục ra đi.
Nhóm bị lôi kéo chủ yếu là người dân tộc thiểu số có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, hạn chế về nhận thức pháp luật hoặc mong muốn đoàn tụ với thân nhân ở nước ngoài. Một số người không đủ điều kiện hoàn thiện thủ tục bảo lãnh nên tìm cách sang Thái Lan, hy vọng được hỗ trợ định cư tại nước thứ ba. Theo cơ quan chức năng, một bộ phận nhỏ có mục đích tham gia các hoạt động chống phá, xâm phạm an ninh quốc gia.
Hỗ trợ người dân hồi hương, ổn định cuộc sống
Cùng với công tác phòng ngừa, đấu tranh với hành vi tổ chức xuất cảnh trái phép, các cơ quan chức năng chú trọng tuyên truyền, vận động người dân đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan tự nguyện hồi hương; đồng thời triển khai các chính sách hỗ trợ để họ ổn định cuộc sống khi trở về.
Theo thống kê, các cơ quan chức năng Việt Nam đã vận động, hỗ trợ đưa 151 trường hợp, chiếm 11,6% số người dân tộc thiểu số Việt Nam đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, trở về nước.
Sau khi hồi hương, các trường hợp được phối hợp hỗ trợ về nhà ở, sinh kế, việc làm và giấy tờ tùy thân. Trẻ em trong độ tuổi được tạo điều kiện đến trường; các hộ gia đình khó khăn được hỗ trợ an sinh xã hội, mua đất, xây nhà và phát triển sinh kế. Công tác hỗ trợ được triển khai nhằm giúp người dân từng bước ổn định cuộc sống, hạn chế nguy cơ tiếp tục bị lôi kéo ra nước ngoài trái phép.
Việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo cũng được chú trọng. Các địa phương xây dựng, nhân rộng những mô hình như “Trở về đức tin, sống tốt đời đẹp đạo”, “Sống tốt đời, đẹp đạo - giữ bình yên buôn làng”, “Đức tin vững vàng - buôn làng bình yên”. Qua đó, vận động những người từng tin theo các đạo lạ, hiện tượng tín ngưỡng, tôn giáo mới trở lại sinh hoạt tại các cơ sở tôn giáo được nhà nước công nhận.
Thực tế cho thấy, ngăn chặn tình trạng người dân bị lôi kéo trốn ra nước ngoài không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể và cộng đồng dân cư. Công tác tuyên truyền cần đi đôi với giải quyết những khó khăn thiết thực về việc làm, thu nhập, nhà ở, giáo dục và đời sống tinh thần.
Đối với những người đã trở về, hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm ổn định và bảo đảm điều kiện học tập cho trẻ em là những giải pháp quan trọng giúp họ yên tâm xây dựng cuộc sống tại quê hương. Đồng thời, việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời về chính sách dân tộc, tôn giáo và quy định xuất nhập cảnh sẽ góp phần giúp người dân nhận diện thủ đoạn lừa gạt, tránh trở thành nạn nhân của các đường dây tổ chức xuất cảnh trái phép.
