Thói quen này đã không còn là giải trí đơn thuần mà trở thành hành vi dễ gây nghiện, tạo ra nguy cơ tiềm ẩn cho sức khỏe.
Mê mải xem phim không phải là giải trí bình thường, thói quen gây nghiện này có thể gây hại cho sức khỏe từ thị lực, cơ xương, nhịp sinh học giấc ngủ đến tinh thần, tâm lý, thậm chí dẫn đến cận thị, khô mắt, bệnh cột sống cổ, mất ngủ, lo âu và nhiều bệnh khác.
Tổn hại tiềm ẩn đến hệ thống thị giác
Việc nhìn chằm chằm vào màn hình điện tử trong thời gian dài khiến mắt luôn trong trạng thái căng thẳng, tuyến lệ không kịp tiết ra nước mắt để làm ẩm mắt, dễ gây ra cảm giác khô mắt, cộm mắt, mệt mỏi mắt, và tích tụ lâu dài còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về mắt như cận thị, khô mắt.
Nghiên cứu cho thấy, trên toàn cầu có khoảng 260 triệu người bị tổn hại thị lực do sử dụng màn hình điện tử kéo dài, trong đó gần 40% liên quan đến hành vi dùng mắt quá mức như xem phim liên tục cả ngày lẫn đêm.
Nhiều người thường dùng thuốc nhỏ mắt để giảm khó chịu, nhưng cách này chỉ tạm thời, khó giải quyết vấn đề gốc rễ, và dùng quá nhiều thuốc có chất bảo quản còn có thể làm mắt tổn thương nặng hơn.
Tổn thương cơ xương mạn tính
Khi xem phim truyện suốt ngày đêm, mọi người thường giữ tư thế ngồi, nằm hoặc nằm ườn trên ghế dài trong thời gian dài, cơ thể thiếu vận động, cơ cổ, lưng và eo luôn căng thẳng, lâu ngày sẽ gây ra các vấn đề về xương khớp như bệnh cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng. Một số người còn bị cứng cơ vai, hạn chế vận động, ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt hàng ngày.
Các hướng dẫn lâm sàng uy tín chỉ ra rằng, tư thế xấu lâu dài là nguyên nhân chính gây bệnh cột sống cổ, chiếm hơn 60%, trong đó việc cúi đầu lâu khi xem phim sẽ làm áp lực lên cột sống cổ gấp 3-5 lần so với tư thế đứng thẳng.
Nằm xem phim mặc dù tưởng là thư giãn, nhưng cổ ở trạng thái bị vặn, cũng làm tổn thương đĩa đệm và cơ bắp cổ, còn ngồi lâu xem phim sẽ làm cột sống thắt lưng chịu thêm áp lực, dẫn đến đau lưng, tê chi dưới.
Rối loạn nhịp sinh học
Xem phim cả ngày lẫn đêm sẽ làm xáo trộn nghiêm trọng đồng hồ sinh học của cơ thể, ảnh hưởng tới nhịp ngủ và gây ra các vấn đề về giấc ngủ như mất ngủ, mơ nhiều. Việc tiết melatonin của cơ thể chịu ảnh hưởng bởi ánh sáng xanh từ màn hình điện tử vào ban đêm sẽ ức chế việc tiết melatonin, làm người ta khó đi vào giấc ngủ sâu. Tích tụ lâu dài sẽ làm chất lượng giấc ngủ giảm, ảnh hưởng đến khả năng tự hồi phục và hệ miễn dịch của cơ thể.
Nghiên cứu cho thấy gần 30% người mất ngủ liên quan tới việc tiếp xúc lâu với ánh sáng xanh từ màn hình điện tử, trong khi thiếu ngủ lại càng làm tăng hành vi nghiện xem phim, tạo thành vòng luẩn quẩn.
Nhiều người nghĩ rằng, thức đêm xem phim rồi ngủ bù là có thể khỏe lại, nhưng đồng hồ sinh học bị xáo trộn thường cần ít nhất 1-2 tuần để điều chỉnh dần, thức khuya thường xuyên rồi ngủ bù sẽ làm nhịp ngủ rối loạn thêm, khiến các vấn đề về giấc ngủ tồi tệ hơn.
Tổn thương tâm lý
Quá mê mẩn xem phim truyền hình có thể khiến con người đắm chìm trong thế giới ảo, giảm giao tiếp và tương tác với xã hội thực, dễ gây ra các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm, và cũng có thể dẫn đến rối loạn chức năng nhận thức như mất tập trung, giảm trí nhớ.
Nghiên cứu chỉ ra rằng nhóm người nghiện giải trí mạng lâu dài có nguy cơ mắc lo âu, trầm cảm cao gấp 2,3 lần so với người bình thường, bởi những diễn biến trong kịch bản ảo kích thích dao động cảm xúc, khi trở lại thực tế dễ cảm thấy hụt hẫng, dẫn đến trống rỗng và lo âu về tâm lý.
Kế hoạch điều chỉnh từng bước một cách khoa học
Muốn thoát khỏi thói quen nghiện xem phim suốt ngày đêm, cần áp dụng các phương pháp điều chỉnh khoa học và hợp lý, dần dần khôi phục nhịp sống lành mạnh, tránh việc nóng vội dẫn đến phản tác dụng.
Trước hết, lập kế hoạch sinh hoạt linh hoạt, xác định rõ giới hạn thời gian xem phim mỗi ngày, ví dụ mỗi ngày không xem quá 2 giờ, đồng thời cố định tắt tất cả thiết bị điện tử trước 10 giờ tối, đặt báo thức hoặc nhắc nhở trên điện thoại để tránh kéo dài thời gian xem phim một cách vô thức.
Thứ hai, thay thế hình thức giải trí, đổi một phần thời gian xem phim sang các hoạt động ngoài trời, giao lưu xã hội hoặc sở thích cá nhân, ví dụ mỗi ngày đi dạo 20 phút, tụ tập bạn bè, học vẽ hoặc yoga, dần dần giảm sự phụ thuộc vào việc xem phim. Hoạt động ngoài trời còn giúp tổng hợp vitamin D, có lợi cho sức khỏe xương và điều chỉnh cảm xúc, giao lưu xã hội giúp tăng cảm giác thuộc về đời sống thực, giảm phụ thuộc vào thế giới ảo.
Nếu đã xuất hiện các triệu chứng nghiện nghiêm trọng, ví dụ không xem phim thì lo lắng, mất ngủ, thậm chí ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống bình thường, nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa tâm lý kịp thời, thực hiện điều trị hành vi hoặc can thiệp tâm lý theo hướng dẫn, không tự ý dùng thực phẩm hỗ trợ giấc ngủ hay thuốc tâm thần, để tránh các rủi ro sức khỏe không cần thiết.
