Giải quyết bài toán này, không chỉ trông chờ vào những văn bản chỉ đạo, hướng dẫn từ cấp Trung ương, mà đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ, sát thực tiễn.
Từ năm 2022, Bộ GD&ĐT đã phối hợp với Bộ Nội vụ báo cáo Trung ương bổ sung đủ 65.980 biên chế giáo viên cho các địa phương. Đến hết năm học 2024 - 2025, cả nước có gần 1,28 triệu giáo viên từ mầm non đến THPT, tăng 21.978 người so với năm học trước.
Mới đây, Bộ GD&ĐT tiếp tục đề xuất bổ sung hơn 10.300 biên chế nhằm khắc phục tình trạng thiếu giáo viên, nhất là ở vùng khó khăn. Các địa phương cũng đã tích cực tuyển dụng số biên chế được giao, góp phần giảm bớt tình trạng thiếu số lượng và bất cập cơ cấu đội ngũ.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là tình trạng “có biên chế mà không tuyển dụng” vẫn kéo dài. Số liệu từ Bộ GD&ĐT cho thấy, đến hết học kỳ I năm học 2024 - 2025, cả nước vẫn còn khoảng 60 nghìn biên chế chưa được tuyển, trong khi vẫn thiếu hơn 120 nghìn giáo viên mầm non và phổ thông công lập. Con số này phần nào cho thấy những bất cập về chính sách thu hút và giữ chân nhân lực ngành Giáo dục, đặc biệt ở vùng khó khăn.
Rõ ràng, tình trạng “có biên chế mà không có người đứng lớp” đã và đang đặt ra yêu cầu cấp bách: Vừa phải lấp đầy các vị trí còn trống, vừa bảo đảm chế độ đãi ngộ đủ sức hút để giữ chân nhà giáo, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.
Một điểm mới được kỳ vọng tháo gỡ “nút thắt” này là Thông tư số 15/2025/TT-BGDĐT vừa được Bộ GD&ĐT ban hành, hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Sở GD&ĐT thuộc UBND tỉnh, thành phố; Phòng Văn hóa - Xã hội thuộc UBND xã, phường trong lĩnh vực GD&ĐT.
Đáng chú ý, Thông tư giao quyền tuyển dụng, điều động, luân chuyển và biệt phái giáo viên trực tiếp cho Sở GD&ĐT - đơn vị sử dụng và hiểu rõ nhu cầu thực tế. Đây là bước đi hợp lý, giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và triển khai.
Song, một văn bản thôi chưa đủ. Vấn đề cốt lõi là biên chế chỉ có ý nghĩa khi thực sự được lấp đầy bằng những thầy, cô giáo đứng lớp. Để làm được điều đó, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như: Điều chỉnh, sắp xếp lại đội ngũ hợp lý, tránh thừa - thiếu cục bộ; Ký hợp đồng ngắn hạn hoặc thỉnh giảng khi cần thiết; Hợp tác với các tổ chức bên ngoài để giảng dạy môn học đặc thù; Xây dựng cơ chế đãi ngộ đủ sức hút để giáo viên yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với vùng khó.
Thiết nghĩ, Bộ GD&ĐT cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Nội vụ rà soát, đôn đốc và kiểm tra việc tuyển dụng ở các địa phương, bảo đảm sử dụng hết biên chế được giao. Đồng thời, tiếp tục đề xuất cấp có thẩm quyền bổ sung biên chế còn thiếu để đáp ứng yêu cầu dạy học 2 buổi/ngày, không để việc sắp xếp bộ máy ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh.
Lẽ tất nhiên, mọi điều chỉnh cần bám sát nguyên tắc: “Có học sinh phải có giáo viên đứng lớp”, nhưng vẫn linh hoạt theo điều kiện từng địa phương. Các tỉnh, thành cần chủ động điều tiết, luân chuyển, biệt phái hoặc bố trí dạy liên trường, liên cấp. Việc tuyển dụng phải đúng - đủ - kịp thời, ưu tiên những giáo viên đã có kinh nghiệm hợp đồng tại cơ sở giáo dục nếu đáp ứng yêu cầu chuyên môn.
Ngành Giáo dục đang đi vào năm học mới với nhiều kỳ vọng đổi thay. Thế nhưng, nếu không giải quyết tận gốc tình trạng thiếu giáo viên, “biên chế bỏ trống”, thì những chính sách dù hay đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả. Chỉ khi mỗi biên chế được lấp đầy bởi những nhà giáo thực sự đứng lớp, việc “nuôi dưỡng tri thức cho thế hệ tương lai” mới trọn vẹn cả về số lượng và chất lượng.
