Đây được đánh giá là một phát hiện khảo cổ học đặc biệt hiếm có, mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới về kỹ thuật chế tác thuyền cổ trong lịch sử Việt Nam.
Trước đó, ngày 4/3, UBND tỉnh Bắc Ninh đã ban hành quyết định khai quật khẩn cấp di tích thuyền cổ tại khu phố Công Hà. Sau hơn ba tuần triển khai khai quật, ngày 26/3, Sở VHTT&DL Bắc Ninh phối hợp Viện Khảo cổ học báo cáo sơ bộ kết quả nghiên cứu với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực khảo cổ, lịch sử, bảo tàng và bảo tồn di sản.
Kết quả bước đầu cho thấy đây là loại hình thuyền hai thân, với dấu tích còn lại là hai phần thân thuyền nằm song song. Phần kết cấu bên trên đã mất hoàn toàn, có thể do bị tháo dỡ trong quá trình sử dụng hoặc theo thời gian. Mặc dù niên đại chưa thể xác định và hiện chưa có kết quả phân tích C14, nhóm nghiên cứu bước đầu nhận định kỹ thuật chế tạo thuyền có sự tương đồng với tư liệu lịch sử thời Lý, cho thấy sự hiện diện của loại hình thuyền này trong lịch sử Việt Nam.
Điểm đặc biệt nhất của thuyền cổ là được đóng hoàn toàn bằng gỗ, không sử dụng sắt trong bất kỳ bộ phận kết cấu hay mối liên kết. Dựa trên các nghiên cứu về thuyền cổ Việt Nam và tư liệu thế giới, các chuyên gia đánh giá đây là một di tích có quy mô và cấu trúc kỹ thuật phức tạp, thậm chí duy nhất được biết đến đến nay không chỉ ở Việt Nam mà cả quốc tế.
Đặc biệt, kỹ thuật liên kết giữa phần đáy thuyền dạng độc mộc và phần nhô lên ở mũi – đuôi chưa từng thấy trong các mẫu thuyền cổ đã biết trên thế giới.
Tại hội nghị, các nhà khoa học thống nhất rằng dù cần chờ kết quả phân tích niên đại tuyệt đối, nhưng kỹ thuật chế tạo cho thấy thuyền nhiều khả năng được đóng tại Việt Nam, là sự tiếp nối và phát triển từ kỹ nghệ đóng thuyền thời Đông Sơn, thể hiện qua kết cấu phần đáy độc mộc từ thân cây lớn – kỹ thuật từng là đặc trưng của cư dân Việt cổ.
Từ các nhận định trên, Bộ VHTT&DL đề nghị Bắc Ninh tăng cường lực lượng bảo vệ hiện trường, đảm bảo an ninh, trật tự khu vực khai quật; ngăn chặn mọi hành vi có nguy cơ làm ảnh hưởng đến an toàn của thuyền cổ và di vật liên quan. Đồng thời, tỉnh cần khẩn trương đánh giá, xác định loại hình di vật, tính chất và niên đại địa điểm khảo cổ; tổ chức hội thảo khoa học để tư vấn giải pháp bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị theo Luật Di sản văn hóa.
Bộ cũng yêu cầu địa phương sớm xây dựng phương án bảo vệ và phát huy giá trị di tích; thực hiện chỉnh lý, bảo quản và lập hồ sơ khoa học cho thuyền cổ theo đúng quy định của pháp luật về di sản văn hóa năm 2024.
