Đối với nhiều thế hệ người Việt, du học là cánh cửa mở ra tri thức đỉnh cao, cơ hội sự nghiệp và trải nghiệm văn hóa độc đáo. Chiếc vali được đóng gói không chỉ chứa quần áo, sách vở, mà còn chất đầy kỳ vọng của gia đình và những ước mơ non nớt của người trẻ.
Thế rồi, cơn bão đại dịch ập đến. Biên giới đóng lại, máy bay ngừng sải cánh, giảng đường chuyển lên màn hình laptop. Khái niệm “du học” bỗng chốc trở nên méo mó, đầy rẫy bất trắc. Nhưng khi thế giới dần mở cửa trở lại, du học không mất đi sức hút, chỉ là nó đang khoác lên mình một tấm áo mới, với các đường nét được vẽ bởi thế hệ Gen Z – những người trẻ Việt năng động, linh hoạt và có một “bộ gen kỹ thuật số” mạnh mẽ.
Sự thay đổi tất yếu
Cảnh quan du học đã thay đổi. Những con đường quen thuộc bỗng xuất hiện thêm những ngã rẽ bất ngờ. Câu hỏi đặt ra là: Gen Z Việt Nam đang phản ứng thế nào với sự thay đổi này? Điều gì định hình quyết định “xách vali lên và đi” (hoặc “ngồi vào bàn và kết nối”) của họ trong bối cảnh “hậu” nhưng chưa hoàn toàn “thoát khỏi” đại dịch? Liệu du học truyền thống còn giữ vững vị thế, hay những hình thức mới đang lên ngôi? Đâu là những động lực, nỗi lo, và những ưu tiên khác biệt của lứa tuổi này?
Thế hệ Gen Z lớn lên cùng Internet, với chiếc điện thoại thông minh trong tay từ sớm. Họ là những công dân của “làng toàn cầu” ngay tại phòng khách của mình. Đại dịch chỉ đẩy nhanh hơn quá trình số hóa và sự quen thuộc với việc học trực tuyến. Điều này tạo nên những xu hướng đáng chú ý:
Sự linh hoạt lên ngôi: Nếu trước đây du học là “toàn thời gian, toàn cầu”, thì giờ đây, các mô hình học kết hợp (hybrid) hoặc pha trộn (blended) trở nên hấp dẫn hơn. Sinh viên có thể bắt đầu chương trình học trực tuyến từ Việt Nam, sau đó chuyển sang học trực tiếp khi tình hình cho phép, hoặc tham gia các khóa học ngắn hạn kết hợp online và offline. Điều này giảm bớt rào cản ban đầu (chi phí, thủ tục), đồng thời mang lại sự an toàn và linh hoạt trong bối cảnh dịch bệnh còn rình rập. Phải chăng, Gen Z nhận ra rằng tri thức có thể đến từ nhiều kênh, và quan trọng là cách học, chứ không chỉ là nơi học?
Ưu tiên điểm đến gần và an toàn: Thay vì chỉ nhắm đến các cường quốc truyền thống như Mỹ, Anh, Úc, Canada, Gen Z Việt Nam đang quan tâm nhiều hơn đến các quốc gia trong khu vực hoặc những nơi có chính sách nhập cảnh, học tập thân thiện và kiểm soát dịch bệnh tốt. Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, thậm chí cả các nước châu Âu lục địa với chi phí hợp lý hơn đang trở thành những lựa chọn hấp dẫn. Yếu tố an toàn và sự gần gũi (để dễ dàng về thăm nhà khi cần) dường như đã trở thành một tiêu chí quan trọng, bên cạnh chất lượng giáo dục.
Đề cao trải nghiệm thực tế và kỹ năng: Đại dịch khiến Gen Z chứng kiến sự mong manh của thế giới và tầm quan trọng của khả năng thích ứng. Họ không chỉ học vì tấm bằng, mà học vì những kỹ năng thực tế, khả năng giải quyết vấn đề và trải nghiệm đáng giá.
Các chương trình du học tập trung vào trải nghiệm thực tế, thực tập, hoặc các ngành học mới nổi, đón đầu xu hướng công nghệ hay phát triển bền vững, trở nên thu hút hơn. Chiếc vali giờ đây chứa đựng không chỉ sách vở, mà còn là khát khao được làm việc, được trải nghiệm, được đóng góp.
Động lực nội tại và sự tự chủ: Lớn lên trong một thế giới nhiều biến động, Gen Z có xu hướng độc lập và tự chủ hơn trong quyết định của mình. Quyết định du học không còn hoàn toàn là áp lực hay kỳ vọng từ gia đình, mà còn xuất phát từ động lực nội tại:
Khát khao khám phá bản thân, mong muốn thoát khỏi vùng an toàn, hoặc đơn giản là muốn được tự mình trải nghiệm và định hình con đường. Màn hình kính có thể giới hạn tiếp xúc vật lý, nhưng lại mở rộng không gian kết nối và tìm hiểu thông tin, giúp các em đưa ra quyết định dựa trên hiểu biết cá nhân nhiều hơn.
Thách thức phía trước
Tuy nhiên, du học thời hậu đại dịch cũng đầy rẫy thách thức. Chi phí đi lại, sinh hoạt tăng cao. Thủ tục visa có thể phức tạp hơn. Việc học online một phần đòi hỏi tính kỷ luật tự giác rất lớn. Sự cô lập về mặt xã hội khi xa nhà, kết hợp với sự bão hòa thông tin trên mạng, cũng là một gánh nặng tâm lý không nhỏ. Làm sao để màn hình laptop không trở thành rào cản cảm xúc, làm sao để sự linh hoạt không dẫn đến sự lơ là?
Để hỗ trợ Gen Z trên hành trình du học mới mẻ này, cần có sự đồng hành từ nhiều phía:
Gia đình: Thay vì chỉ đặt kỳ vọng, hãy lắng nghe những băn khoăn, lo lắng và ước mơ của con. Cùng con tìm hiểu thông tin đa chiều về các hình thức du học mới, hỗ trợ con chuẩn bị không chỉ kiến thức mà cả kỹ năng mềm và tâm lý để thích ứng với môi trường học tập linh hoạt.
Nhà trường và tư vấn du học: Cần cập nhật thông tin liên tục về các xu hướng du học mới, các chương trình học kết hợp, các điểm đến tiềm năng. Cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên sâu, giúp học sinh đánh giá điểm mạnh của bản thân (dựa trên các mô hình như Thuyết Đa trí tuệ chẳng hạn) để chọn được chương trình và điểm đến phù hợp nhất với “chiếc la bàn nội tâm” của mình.
Bản thân người học: Gen Z cần rèn luyện tính tự giác, khả năng quản lý thời gian khi học online, và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn. Quan trọng nhất là giữ ngọn lửa tò mò và khát khao học hỏi, biến những thách thức thành cơ hội để rèn luyện bản thân.
Du học thời hậu đại dịch không còn là con đường một chiều quen thuộc. Nó là mạng lưới phức tạp hơn, đòi hỏi sự linh hoạt, thích ứng và một cái nhìn cởi mở. Thế hệ Gen Z Việt Nam đang chứng tỏ bản thân không chỉ giỏi công nghệ, mà còn có khả năng định hình lại ước mơ trong bối cảnh mới. Chiếc vali ước mơ vẫn đó, nhưng có thể được mở ra và lấp đầy theo nhiều cách khác nhau – ngay cả khi một phần hành trình bắt đầu từ màn hình laptop tại quê nhà.
