Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua.
Những khó khăn hiện hữu
Thói quen sử dụng thuốc lá, đặc biệt trong một bộ phận sinh viên và người lao động, vẫn tồn tại. Cùng với đó, sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử càng khiến công tác quản lý thêm phức tạp, đặc biệt tại các khu vực rộng, nhiều không gian mở như ký túc xá, sân trường hay hành lang…
Tại cơ sở giáo dục, thói quen của một số sinh viên chưa thay đổi triệt để, nhất là với thuốc lá điện tử. Bên cạnh đó, môi trường đại học có tính mở nên khó kiểm soát hoàn toàn, trong khi việc xử lý vi phạm đôi khi chỉ dừng lại ở mức nhắc nhở.
Nêu thực tế, TS Nguyễn Minh Giám (Trường Đại học Thủ Dầu Một, TP Hồ Chí Minh), khẳng định: Nâng cao nhận thức là giải pháp cốt lõi và bền vững. Nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động truyền thông đa dạng như hội thi tìm hiểu, tọa đàm, nói chuyện chuyên đề về tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử. Các chiến dịch hưởng ứng tuần lễ và ngày thế giới không thuốc lá cũng được triển khai sâu rộng.
Để thông điệp trở nên trực quan, các đơn vị chức năng sản xuất video clip, thiết kế poster, infographic và lan tỏa qua website, mạng xã hội, kênh thông tin chính thức. Vai trò nêu gương của cán bộ, giảng viên được phát huy, trong khi lực lượng Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên tham gia xây dựng đội hình tình nguyện, thường xuyên nhắc nhở và hỗ trợ sinh viên thực hiện đúng quy định. Việc phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm góp phần củng cố tính nghiêm túc của quy định.
Song song, hệ thống biển báo “Cấm hút thuốc” được lắp đặt tại các vị trí dễ quan sát; nội dung tuyên truyền được lồng ghép vào tuần sinh hoạt công dân, sinh hoạt lớp và các hoạt động Đoàn - Hội.
Cách làm gần gũi
Tại Trường THPT Tân Trào (Tuyên Quang), giáo viên chủ động xuất hiện ở hành lang, cầu thang, sân trường với thái độ thân thiện. Những cuộc trò chuyện tự nhiên, không mang tính kiểm tra giúp học sinh cảm thấy được quan tâm, từ đó hình thành ý thức tự điều chỉnh hành vi. Cách tiếp cận này khiến học sinh không cảm thấy bị áp đặt mà chủ động tiếp nhận thông tin, tự đưa ra lựa chọn đúng đắn.
Nhờ cách tiếp cận gần gũi của thầy cô, Phạm Minh Thường, học viên lớp 11B1, Trung tâm GDTX Cà Mau, hiểu hơn về tác hại của thuốc lá và nhận thấy: “Hút thuốc lá trong trường học và nơi công cộng là hành vi phản cảm, xem thường sức khỏe bản thân và người khác. Nhiều lần bị bạn bè rủ rê hút thuốc nhưng em đều từ chối, đồng thời khéo léo tuyên truyền cho bạn bè về tác hại. Nếu bạn bè còn tiếp tục lôi kéo, em sẽ chọn giải pháp không tham gia”.
Từ thực tiễn cho thấy, để xây dựng môi trường học đường không khói thuốc, cần sự kết hợp giữa truyền thông, giáo dục, nêu gương và giám sát. Quan trọng hơn cả là tạo ra sự thay đổi từ nhận thức đến hành vi, giúp mỗi cán bộ, giảng viên và học sinh, sinh viên trở thành chủ thể tích cực lan tỏa giá trị “Trường học không khói thuốc”.
