Hiệu quả giảm nghèo từ hạ tầng viễn thông công ích
Theo các chuyên gia, viễn thông công ích là “đòn bẩy giảm nghèo” với ba tác động cốt lõi: Tiếp cận tri thức - rút ngắn khoảng cách giáo dục: Trẻ em vùng cao học từ xa; giáo viên soạn bài, dạy trực tuyến, cập nhật chuyên môn.; Tối ưu sản xuất - kinh doanh: Xem dự báo thời tiết, giá nông sản theo thời gian thực, tìm đầu ra qua thương mại điện tử; Kết nối dịch vụ xã hội: Khám chữa bệnh từ xa, cảnh báo thiên tai, đăng ký thủ tục hành chính trực tuyến.
Trong hơn hai thập kỷ qua, chương trình viễn thông công ích đã được triển khai như một chính sách lớn nhằm thu hẹp khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn, giữa vùng thuận lợi và vùng đặc biệt khó khăn. Hàng loạt trạm BTS viễn thông công ích được đầu tư tại các thôn, bản vùng cao, biên giới, hải đảo, giúp phủ sóng di động và Internet đến những nơi từng “trắng” thông tin.
Theo thống kê, đến nay đã có hơn 25.000 thôn, bản vùng sâu, vùng xa được phủ sóng di động và Internet; gần 10 triệu người dân được thụ hưởng chính sách hỗ trợ dịch vụ viễn thông thiết yếu; hàng nghìn điểm truy cập Internet miễn phí được thiết lập tại trường học, cơ sở y tế, bưu điện - văn hóa xã.
Những con số này không chỉ phản ánh quy mô đầu tư, mà còn cho thấy vai trò nền tảng của viễn thông công ích đối với mục tiêu giảm nghèo đa chiều. Nhờ có kết nối, người dân vùng khó khăn từng bước tiếp cận giáo dục trực tuyến, y tế từ xa, dịch vụ công trực tuyến, thông tin thị trường và cơ hội việc làm mới.
Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến thu nhập và chất lượng sống, đồng thời góp phần giảm thiếu hụt về thông tin, một chiều nghèo quan trọng trong chuẩn nghèo đa chiều.
Mở “cánh cửa tri thức” cho vùng khó khăn
TS. Ngô Minh Phong, chuyên gia chính sách công, nhận định: “Giảm nghèo là thay đổi tư duy, mở rộng cơ hội. Viễn thông công ích giúp người nghèo tiếp cận thông tin và tri thức - nguồn lực quan trọng nhất trong thời đại số”.
Thực tế tại nhiều tỉnh miền núi như: Tuyên Quang, Điện Biên, Lai Châu cho thấy, khi hạ tầng viễn thông được cải thiện, các trường học vùng cao lần đầu tiên có Internet tốc độ cao. Giáo viên có điều kiện tiếp cận kho học liệu mở, đổi mới phương pháp giảng dạy; học sinh tham gia học trực tuyến, từng bước rút ngắn khoảng cách giáo dục so với miền xuôi.
Không dừng lại ở giáo dục, viễn thông công ích còn phát huy vai trò quan trọng trong phòng ngừa rủi ro và bảo vệ sinh kế. Tại các khu vực thường xuyên chịu thiên tai ở miền Trung, Tây Nguyên, người dân được tiếp cận cảnh báo sớm lũ ống, sạt lở đất qua tin nhắn, ứng dụng số, qua đó giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản - yếu tố then chốt để hạn chế tái nghèo.
Bên cạnh đó, các ứng dụng số trong nông nghiệp và thương mại điện tử đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh của người dân nghèo. Từ việc theo dõi dự báo thời tiết, giá nông sản theo thời gian thực, học kỹ thuật canh tác qua video, livestream, đến bán nông sản trên các sàn Postmart, Vỏ Sò, Zalo Shop…, công nghệ số giúp người dân mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo thu nhập ổn định hơn.
Tuy vậy, thực tiễn cũng chỉ ra rằng, có hạ tầng thôi chưa đủ. Nhiều nơi, người dân đã có điện thoại thông minh nhưng chủ yếu dùng để nghe gọi, giải trí, trong khi kỹ năng khai thác công nghệ phục vụ sinh kế và tiếp cận chính sách còn hạn chế. Đây chính là “khoảng trống” mà Dự án 6 tập trung giải quyết thông qua truyền thông và nâng cao năng lực số cho người nghèo.
Các mô hình như “bình dân học vụ số”, tổ công nghệ số cộng đồng với cách làm “cầm tay chỉ việc”, đưa công nghệ về tận thôn, bản đã chứng minh hiệu quả rõ nét. Khi người dân thấy công nghệ giúp bán được hàng, giảm chi phí đi lại, tiếp cận dịch vụ nhanh hơn, họ chủ động học và sử dụng, từ đó hình thành năng lực tự thoát nghèo bền vững.
Hướng tới phát triển bền vững
Viễn thông công ích không chỉ là trách nhiệm quản lý nhà nước mà còn là nỗ lực của doanh nghiệp viễn thông. Cùng với Nhà nước, các doanh nghiệp viễn thông lớn như: Viettel, VNPT, MobiFone đã tích cực tham gia chương trình viễn thông công ích, đầu tư hạ tầng ở vùng khó khăn, cung cấp Internet miễn phí cho trường học, trạm y tế, xây dựng điểm truy cập cộng đồng và hỗ trợ chuyển đổi số nông thôn.
Các doanh nghiệp đều chung quan điểm: Đầu tư cho vùng nghèo là đầu tư cho tương lai, tạo nền tảng để người dân phát triển, hình thành thị trường bền vững.
Viễn thông công ích không chỉ mang lại kết nối, mà còn mở ra tri thức, cơ hội và động lực vươn lên cho người nghèo. Người dân nâng cao nhận thức, tự chủ thoát nghèo, hướng tới phát triển bền vững, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.
Trong tổng thể Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững, đây chính là hạ tầng số then chốt, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và hiện thực hóa mục tiêu không ai bị bỏ lại phía sau.
