Quá đắt và quá nhiều
Vấn đề chính được phơi bày trong chiến dịch chống Iran là sự mất cân bằng kinh tế trong phòng không.
Iran đã mở rộng xung đột ra toàn bộ khu vực. Không chỉ lãnh thổ Israel và các căn cứ của Mỹ ở Trung Đông bị nhắm mục tiêu, mà cả các cơ sở công nghiệp quan trọng (chủ yếu trong lĩnh vực dầu khí) ở các nước Ả Rập đồng minh với Mỹ cũng bị nhắm mục tiêu.
Gánh nặng đối với hệ thống phòng không đã tăng lên đáng kể. Mỹ và các đối tác buộc phải chi số tiền khổng lồ cho tên lửa Patriot (12 triệu USD mỗi quả) và hệ thống THAAD (15 triệu USD mỗi quả) để bắn máy bay không người lái giá rẻ (tính bằng nghìn USD). Hơn nữa, để đánh chặn hiệu quả, Mỹ có thể phải phóng nhiều tên lửa vào một mục tiêu giá rẻ hơn nhiều.
Thực tế này đã nhanh chóng ảnh hưởng đến hiệu quả của các hệ thống phòng không. Ví dụ, ở Israel.
"Trong 2 tuần đầu tiên của cuộc chiến, chỉ có 3% tên lửa đạn đạo Iran bắn vào Israel trúng các khu vực dân cư, nhưng từ ngày 13 đến 22/3, con số đó đã tăng lên khoảng 27%", theo viện nghiên cứu Jewish Institute for National Security of America (JINSA).
Khó có thể quy kết kết quả này cho sự gia tăng hoạt động của Iran. Ngược lại, số vụ phóng trong giai đoạn này đã giảm mạnh từ hàng trăm vụ mỗi ngày xuống còn ba chục vụ.
Các đồng minh khác của Mỹ cũng gặp phải những vấn đề tương tự: Theo ước tính của JINSA, đến cuối tháng 3, UAE và Kuwait đã sử dụng tới 75% kho tên lửa Patriot của mình, Bahrain sử dụng 87%, Qatar sử dụng 40%.
Tờ New York Times dẫn lời Tom Karako, Giám đốc Dự án Phòng không tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho biết: "Chúng ta bắt đầu cuộc xung đột này với một lỗ hổng khổng lồ. Và lỗ hổng đó ngày càng lớn hơn trong tháng vừa qua".
Không chỉ là sự bảo vệ
Nhưng sự thiếu hụt các phương tiện phòng không không phải là vấn đề duy nhất. Hóa ra, Mỹ không thể duy trì tốc độ tấn công tên lửa vào Iran. Điều đầu tiên người ta cảm nhận được là sự cạn kiệt tên lửa Tomahawk. Lầu Năm Góc đang nỗ lực duy trì số lượng tên lửa này ở mức khoảng 4.000 quả.
Chỉ trong 4 tuần đầu tiên của cuộc xung đột, quân đội Mỹ đã sử dụng 850 tên lửa hành trình loại này. Mỗi tên lửa có thể có giá lên tới 3,6 triệu USD. Ngân sách quốc phòng năm 2025 chỉ bao gồm đơn đặt hàng 57 tên lửa loại này.
Tình hình cũng tương tự với tên lửa không đối đất JASSM-ER mới. Trước xung đột với Iran, Mỹ có 2.300 quả. Chỉ trong 6 ngày đầu tiên, không quân đã bắn 786 quả. Tuy nhiên, điểm tích cực ở đây là kho vũ khí của Mỹ vẫn còn 6.200 quả phiên bản cũ hơn của JASSM, có tầm bắn ngắn hơn so với phiên bản JASSM-ER.
Đồng thời, như Bloomberg lưu ý, sản lượng sản xuất dự kiến của JASSM-ER trong năm 2026 chỉ là 396 quả. Trong cuộc xung đột với Iran, vấn đề này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều.
"Thực tế là chiến dịch tấn công Iran chỉ là diễn biến mới nhất trong một loạt các hoạt động ở Trung Đông đã diễn ra từ năm 2016 và đặc biệt là từ năm 2022.
Các hoạt động này đã làm suy yếu khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội Mỹ, làm cạn kiệt nguồn dự trữ ít ỏi cả về vũ khí tấn công và phòng thủ cần thiết cho bất kỳ cuộc xung đột quy mô lớn tiềm tàng nào ở khu vực Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương", Tom Corben thuộc Trung tâm Nghiên cứu Mỹ của Australia nhận định.
Tiền không bắn được
Mỹ dường như hiểu tầm quan trọng của vấn đề này. Yêu cầu ngân sách năm 2027 của Lầu Năm Góc đã tăng chi tiêu cho tên lửa lên 188%.
Tổng ngân sách quốc phòng cho năm tới ước tính khoảng 1,5 nghìn tỷ USD. Trong số tiền này, 70,5 tỷ USD được lên kế hoạch dành cho sản xuất tên lửa. Để so sánh, chi tiêu năm 2025 chỉ là 20 tỷ USD và năm 2026 là 24,4 tỷ USD.
"Đây là sự thừa nhận về tình trạng thiếu hụt đạn dược. Mỹ không có đủ một số loại đạn dược có sức công phá mạnh, và thừa nhận rằng họ sẽ cần nhiều hơn nữa, điều mà chúng ta không phải lúc nào cũng nghe được từ Lầu Năm Góc", chuyên trang quân sự Breaking Defense, cho biết.
Đây là cách mà việc tăng chi phí này được phản ánh trong kế hoạch mua sắm một số loại tên lửa nhất định:
Năm 2026, Lầu Năm Góc dự định mua 357 tên lửa PAC-3 MSE cho hệ thống Patriot, và đến năm 2027, đơn đặt hàng tăng gần gấp 9 lần khi con số này lên tới 3.203 tên lửa.
Số lượng đơn đặt hàng tên lửa phòng không SM-3 và SM-6 có thể tăng hơn gấp 3 lần, từ 166 lên 540 quả. Số lượng tên lửa JASSM-ER được mua sẽ tăng từ 381 quả lên 821 quả.
Năm 2026, Lầu Năm Góc yêu cầu số lượng tên lửa Tomahawk nhiều gấp 13 lần với 785 quả so với 55 quả trước đó. Hệ thống phòng thủ THAAD mới nắm giữ kỷ lục. Nó sẽ tăng số lượng từ 55 quả lên 857 quả.
Vấn đề là tiền không dễ dàng chuyển đổi thành tên lửa. Tổ hợp công nghiệp quân sự có thể đơn giản là cạn kiệt năng lực sản xuất, theo cảnh báo của Breaking Defense.
"Hiện đang có một khoảng cách rất lớn giữa những gì Bộ Quốc phòng Mỹ kỳ vọng hàng năm và khả năng sản xuất của ngành công nghiệp dựa trên chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất hiện có", Breaking Defense dẫn lời chuyên gia Carlton Haelig của Trung tâm An ninh Mỹ mới cho biết.
Theo ghi nhận của ấn phẩm này, Quốc hội dự kiến sẽ nhận được 2 báo cáo. Báo cáo đầu tiên được xếp loại mật sẽ chứa thông tin về các tên lửa được sử dụng. Báo cáo thứ hai công khai, sẽ làm sáng tỏ khả năng sản xuất chúng của tổ hợp công nghiệp quân sự.
"Tôi nghĩ chúng ta sẽ tiếp tục thấy động cơ tên lửa nhiên liệu rắn và hệ thống dẫn đường là những điểm nghẽn rất đáng kể. Và tôi không chắc có ngân sách nào có thể khắc phục được những vấn đề đó", ấn phẩm Breaking Defense dẫn cảnh báo của chuyên gia Becky Wasser.
Giới chuyên gia tin rằng số ngân sách dành cho tên lửa sẽ kéo dài trong một thời gian dài, nhưng có thể mất vài năm để các nhà sản xuất phát triển cơ sở vật chất của họ để có thể đáp ứng được kỳ vọng từ Lầu Năm Góc.
Chiến dịch Epic Fury đã chứng minh một cuộc xung đột cường độ cao, ngay cả với đối thủ yếu hơn, cũng đòi hỏi những khoản chi phí khổng lồ và quan trọng hơn là một lượng lớn đạn dược. Điều này bao gồm cả các loại đạn dược dẫn đường chính xác đắt tiền.
Mỹ giờ đây có thể phải đối mặt với thực tế rằng chỉ tiền bạc thôi không thể giải quyết được vấn đề này, đặc biệt là trong bối cảnh hạn chế về thời gian.
