Từ mái trường vùng cao lan tỏa sắc màu văn hóa các dân tộc

Đưa văn hóa truyền thống vào trường học

Ở vùng cao biên giới Mường Nhé (Điện Biên), nơi nhiều dân tộc cùng sinh sống, những giá trị văn hóa truyền thống được lưu giữ qua trang phục, ẩm thực, phong tục và nếp sinh hoạt hằng ngày. Việc trao truyền những giá trị ấy cho thế hệ trẻ đang được cấp ủy, chính quyền địa phương và các cơ sở giáo dục quan tâm thực hiện.

Tại Trường PTDTNT THPT Mường Nhé, giáo dục văn hóa truyền thống không chỉ được thực hiện qua các bài học mà còn thông qua hoạt động trải nghiệm, giao lưu, giúp học sinh hiểu và tự hào về bản sắc dân tộc mình.

Một trong những dấu ấn của nhà trường là ngày Hội văn hóa các dân tộc được tổ chức thường niên. Chương trình tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa phong phú, nơi học sinh trực tiếp giới thiệu, thực hành và chia sẻ những nét đẹp truyền thống.

Trong phần thi làm bánh chưng, bánh giầy, học sinh cùng chuẩn bị nguyên liệu, thực hiện các công đoạn chế biến rất khéo léo.

Không khí ngày hội thêm sôi nổi với phần thi ẩm thực dân tộc. Những món ăn mang hương vị núi rừng được học sinh giới thiệu, chế biến và trình bày, góp phần tái hiện nét đặc sắc trong đời sống đồng bào. Mỗi món ăn chứa đựng câu chuyện về tập quán sinh hoạt, điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm được đúc rút qua nhiều thế hệ.

Điểm nhấn của chương trình là phần thi xây dựng 11 không gian văn hóa các dân tộc, tạo nên bức tranh đa dạng về đời sống văn hóa vùng cao. Không gian văn hóa dân tộc Mông nổi bật với trang phục thổ cẩm, tiếng khèn và những vật dụng truyền thống. Không gian văn hóa dân tộc Hà Nhì giới thiệu trang phục đặc trưng, kiến trúc nhà trình tường cùng những phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trong khi đó, không gian văn hóa dân tộc Thái gây ấn tượng với hình ảnh nhà sàn, khăn piêu, nghệ thuật dệt thổ cẩm và điệu múa xòe. Các không gian văn hóa dân tộc Dao, Khơ Mú, Kinh cùng những dân tộc khác góp phần làm phong phú ngày hội.

Điều đáng quý là học sinh không chỉ trưng bày mà còn trực tiếp thuyết trình, giới thiệu ý nghĩa của trang phục, nhạc cụ, đồ dùng sinh hoạt và phong tục truyền thống.

Thầy Phạm Văn Hạ – Hiệu trưởng Trường PTDTNT THPT Mường Nhé chia sẻ: “Đối với trường dân tộc nội trú nói chung và trường PTDTNT THPT Mường Nhé nói riêng, giáo dục văn hóa truyền thống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chúng tôi mong muốn học sinh không chỉ tìm hiểu bản sắc dân tộc qua sách vở mà còn được trực tiếp trải nghiệm, thực hành và giới thiệu với bạn bè. Từ đó, các em thêm tự hào về cội nguồn, biết tôn trọng sự khác biệt và có ý thức gìn giữ những giá trị tốt đẹp của cộng đồng”.

Theo định hướng này, những hoạt động trải nghiệm còn góp phần làm phong phú đời sống tinh thần trong môi trường nội trú, giúp học sinh tự tin hơn và tăng cường tình đoàn kết giữa các dân tộc.

Gìn giữ bản sắc từ nhà trường đến cộng đồng

Trong bối cảnh đời sống xã hội có nhiều đổi thay, việc bảo tồn văn hóa truyền thống không chỉ là trách nhiệm của các nghệ nhân, người cao tuổi mà cần sự tham gia tích cực của thế hệ trẻ.

Tại Mường Nhé, những hoạt động giáo dục văn hóa trong nhà trường là cách tiếp cận gần gũi, góp phần kết nối các giá trị truyền thống với đời sống hiện đại. Khi học sinh hiểu ý nghĩa của một bộ trang phục, làn điệu dân ca hay món ăn truyền thống, các em có thêm nhận thức về giá trị văn hóa cộng đồng. Từ đó, tình yêu quê hương và ý thức giữ gìn bản sắc được hình thành qua những việc làm cụ thể.

Không chỉ góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, hoạt động trải nghiệm còn giúp học sinh tự tin giới thiệu văn hóa dân tộc mình. Đây cũng là nền tảng để các em trở thành những người tiếp nối, lan tỏa giá trị văn hóa trong gia đình và cộng đồng.

Ông Phan Văn Uyên – Phó Chủ tịch UBND xã Mường Nhé cho biết: “Mường Nhé có sự đa dạng về văn hóa các dân tộc, đây là tài sản quý cần được trân trọng, gìn giữ và phát huy. Chúng tôi xác định công tác tuyên truyền, giáo dục văn hóa phải được thực hiện thường xuyên, gắn với đời sống người dân. Trong đó, giáo dục thế hệ trẻ, nhất là học sinh, có vai trò quan trọng để những giá trị văn hóa tốt đẹp tiếp tục được gìn giữ”.

Theo định hướng này, việc bảo tồn văn hóa cần gắn với xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, phát huy vai trò của người có uy tín, gia đình, nhà trường và các tổ chức đoàn thể.

“Chúng tôi mong muốn mỗi gia đình, bản làng và cơ sở giáo dục đều trở thành môi trường gìn giữ, lan tỏa các giá trị truyền thống. Bảo tồn văn hóa không có nghĩa là giữ nguyên mọi tập quán, mà phải phát huy những nét đẹp, từng bước loại bỏ hủ tục không còn phù hợp, xây dựng nếp sống văn minh, đoàn kết trong cộng đồng”, ông Phan Văn Uyên cho biết.

Từ góc độ nhà trường, thầy Phạm Văn Hạ cho rằng: Giáo dục bản sắc văn hóa cần được duy trì bằng những hình thức phù hợp, tạo cơ hội để học sinh chủ động tham gia.

Thầy Phạm Văn Hạ chia sẻ: “Điều chúng tôi hướng tới là để mỗi học sinh trở thành một “ Đại sứ văn hoá” để gìn giữ và giới thiệu văn hóa dân tộc mình. Khi hiểu giá trị của tiếng nói, trang phục, phong tục và những nét đẹp truyền thống, các em sẽ có trách nhiệm hơn trong việc bảo tồn, phát huy những giá trị ấy”.

Sự kết nối giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương sẽ góp phần tạo môi trường thuận lợi để những giá trị văn hóa được gìn giữ, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Giữa những đổi thay của vùng cao biên giới, từng bộ trang phục, món ăn, tiếng khèn hay điệu múa truyền thống vẫn mang trong mình câu chuyện về lịch sử và cội nguồn. Khi những câu chuyện ấy được tiếp nối qua các thế hệ học sinh, bản sắc văn hóa các dân tộc Mường Nhé sẽ có thêm sức sống trong đời sống hôm nay.