Biến câu hỏi thực tiễn thành ý tưởng nghiên cứu
Từng đoạt Giải Nhì và Giải Khuyến khích tại Cuộc thi APEC Innovation, Nguyễn Mạnh Tiến, sinh viên chuyên ngành Kỹ thuật phần mềm, Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội – cho rằng, kiến thức trên giảng đường không chỉ phục vụ việc học mà còn có thể được vận dụng sáng tạo để giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Từ quá trình học tập, nam sinh đặt ra câu hỏi: Làm thế nào kết hợp kiến thức đang học với công nghệ mới để tạo ra giải pháp hữu ích? Một ý tưởng của sinh viên cần trải qua những bước nào để trở thành sản phẩm có giá trị?
Những câu hỏi đó đưa Tiến đến với nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Nam sinh nhận ra, nghiên cứu không nhất thiết bắt đầu từ những ý tưởng lớn. Điểm khởi đầu có thể là việc quan sát một vấn đề trong cuộc sống, nhận diện hạn chế trong cách làm hiện tại và tìm kiếm giải pháp phù hợp.
Theo Tiến, ý tưởng chỉ là bước đầu. Để tạo ra một sản phẩm có khả năng ứng dụng, sinh viên phải tìm hiểu vấn đề, nghiên cứu tài liệu, xác định hướng giải quyết, lựa chọn công nghệ, thiết kế, xây dựng, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm.
“Điều em nhận được từ nghiên cứu khoa học không chỉ là một sản phẩm mà còn là cách học mới. Thay vì tiếp nhận kiến thức một chiều, chúng em phải chủ động tìm hiểu, đặt câu hỏi, kiểm chứng giả thuyết và chịu trách nhiệm với kết quả nghiên cứu”- Mạnh Tiến chia sẻ.
Quá trình này, theo nam sinh, còn giúp hình thành tư duy phản biện, tư duy hệ thống, kỹ năng làm việc nhóm, quản lý thời gian, trình bày ý tưởng và bảo vệ quan điểm chuyên môn.
Từ trải nghiệm thực tế, Tiến cho rằng một ý tưởng dù nhỏ, nếu được định hướng đúng, đầu tư thời gian và phát triển nghiêm túc vẫn có thể trở thành sản phẩm sáng tạo có giá trị.
Nam sinh mong muốn đưa các ý tưởng, sản phẩm ra khỏi phạm vi lớp học để thử sức trong môi trường rộng hơn, đồng thời tiếp nhận đánh giá từ giảng viên, chuyên gia. Với Tiến, các cuộc thi sáng tạo là cơ hội kiểm chứng tính khả thi, mức độ sáng tạo và giá trị thực tiễn của sản phẩm.
Cơ chế mở đường cho nghiên cứu, sáng tạo
Từ câu chuyện của sinh viên, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng môi trường để ý tưởng được tiếp tục phát triển sau khi hình thành. Theo ông Chu Thúc Đạt - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), cơ chế, chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện có nhiều điểm mới theo hướng tạo thuận lợi hơn cho nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao.
Đáng chú ý là cơ chế về quyền sở hữu và chuyển giao kết quả nghiên cứu, trao quyền chủ động hơn cho cá nhân chủ nhiệm và cơ quan chủ trì trong thực hiện quyền sở hữu đối với sản phẩm nghiên cứu.
Cơ chế tài chính cũng được đổi mới theo hướng linh hoạt hơn. Các nội dung chi cho nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và chuyển giao công nghệ từ viện, trường đến doanh nghiệp được quy định tại Nghị định số 265/2025/NĐ-CP.
Cùng với đó, Nghị định số 125/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học, khuyến khích phát triển nhóm nghiên cứu, tổ chức khoa học - công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ và các mô hình hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.
Nghị định số 268/2025/NĐ-CP cũng đặt trọng tâm vào phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tăng kết nối giữa cơ sở giáo dục đại học, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Theo ông Chu Thúc Đạt, chính sách hiện nay không chỉ dành cho các trường công lập. Các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập cũng có cơ hội và trách nhiệm tham gia hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trên cơ sở đáp ứng điều kiện, tiêu chí theo quy định.
Nghị định số 334/2026/NĐ-CP về tự chủ cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiếp tục khẳng định quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục trong tổ chức nhiệm vụ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời chủ động huy động, sử dụng các nguồn lực hợp pháp.
Đưa nghiên cứu của sinh viên gần hơn với thực tiễn
Tại Hội nghị tổng kết hoạt động nghiên cứu khoa học, sản phẩm sáng tạo, sáng chế của người học, giảng viên giai đoạn 2021 - 2026 và phương hướng giai đoạn 2026 - 2031 (chiều 17/11), TS Nguyễn Việt Xô - Phó Trưởng phòng Khoa học và Đảm bảo chất lượng (Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) - cho biết, giai đoạn 2021 - 2025 có 476 lượt sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học.
Trong 5 năm (2021 - 2026), sinh viên của trường đạt 50 giải thưởng nghiên cứu sáng tạo; 238 bài báo, công trình nghiên cứu được đăng tải, công bố. Giảng viên có 215 bài báo trên các tạp chí quốc tế và 836 bài trên các tạp chí trong nước.
Từ thực tiễn hoạt động nghiên cứu, TS Nguyễn Việt Xô đề xuất ban hành hướng dẫn thực hiện các nghị định về đầu tư phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ. Ông cũng đề nghị UBND TP Hà Nội, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội tiếp tục hỗ trợ nhà trường và các khoa tham gia giải quyết những nhiệm vụ khoa học, công nghệ trọng điểm của Thủ đô.
Thực tế cho thấy, nghiên cứu khoa học trong trường đại học không chỉ là sân chơi của những sinh viên có thành tích nổi bật. Khi được định hướng, hỗ trợ và tạo môi trường phù hợp, mỗi vấn đề đặt ra trong quá trình học tập đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho một ý tưởng. Với sinh viên, hành trình từ kiến thức đến sản phẩm không chỉ tạo ra một kết quả cụ thể mà còn hình thành cách học chủ động, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng đưa tri thức vào cuộc sống.