Sinh viên không chờ đến khi tốt nghiệp mới học cách tạo ra giá trị

Từ định hướng nghề nghiệp, kiến thức chuyên môn đến kỹ năng, năng lực số và khả năng sáng tạo, mỗi người cần chủ động tích lũy từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Từ giảng đường đến thị trường lao động

Chia sẻ tại Diễn đàn “Sinh viên hỏi – doanh nghiệp, doanh nhân trả lời” do Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội tổ chức ngày 13/11, ông Bùi Tiến Dũng - chuyên viên cao cấp Vụ Học sinh sinh viên (Bộ GD&ĐT) - cho rằng, một trong những hạn chế khá phổ biến của sinh viên là thiếu tự tin khi bước vào môi trường làm việc thực tế.

Không ít người sau khi tốt nghiệp, dù đã làm việc tại cơ quan, doanh nghiệp, vẫn lúng túng khi tham gia cuộc họp, thuyết trình hoặc được yêu cầu trình bày trước tập thể.

Theo ông Dũng, sự tự tin không thể hình thành trong một sớm một chiều mà phải được rèn luyện thường xuyên ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Những diễn đàn, hội thảo, hoạt động câu lạc bộ hay cơ hội trình bày ý tưởng trước tập thể chính là môi trường để sinh viên thực hành kỹ năng phản biện, thuyết trình, giao tiếp và nói trước đám đông.

“Đừng coi những cơ hội như vậy đơn thuần là một hoạt động phong trào. Hãy coi đó là cơ hội tích lũy kỹ năng và kinh nghiệm cho chính mình”- ông Dũng chia sẻ.

Hiểu đúng về khởi nghiệp trong sinh viên

Một trong những nội dung được ông Bùi Tiến Dũng nhấn mạnh là cần hiểu đúng về khởi nghiệp trong học sinh, sinh viên. Khởi nghiệp trong nhà trường không đơn thuần là câu chuyện thành lập một doanh nghiệp hay xây dựng một startup. Đó trước hết là quá trình người học phát hiện vấn đề, nghiên cứu, thử nghiệm, sáng tạo, tạo ra sản phẩm hoặc giá trị mới và từng bước đưa giá trị ấy vào thực tiễn.

Một ý tưởng chưa trở thành doanh nghiệp vẫn có thể mang lại giá trị lớn cho người học nếu quá trình phát triển ý tưởng giúp sinh viên hình thành năng lực sáng tạo, giải quyết vấn đề và thích ứng với thị trường lao động.

Từ cách tiếp cận này, ông Dũng cho rằng hướng nghiệp, đổi mới sáng tạo, ứng dụng công cụ số và khởi nghiệp cần được nhìn nhận như một chuỗi liên kết.

Theo ông Dũng, có thể hình dung quá trình này như một hình chóp, trong đó định hướng nghề nghiệp là phần nền tảng. Định hướng đúng giúp sinh viên xác định con đường phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu xã hội. Ngược lại, nếu lựa chọn nghề nghiệp không phù hợp, người học có thể mất nhiều năm đào tạo nhưng sau khi tốt nghiệp vẫn không tìm thấy sự gắn bó với công việc.

Trên nền tảng đó, đổi mới sáng tạo giúp sinh viên biết đặt câu hỏi, nghiên cứu, thử nghiệm và tạo ra sản phẩm, giải pháp mới. Trong quá trình này, công cụ số và AI có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu, phát triển ý tưởng và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

Khi sản phẩm hoặc giải pháp đã hình thành, khởi nghiệp là bước đưa giá trị đó vào thực tiễn và tìm kiếm khả năng tạo ra giá trị kinh tế. “Đáy hình chóp càng rộng, tức càng nhiều người được định hướng đúng và tham gia đổi mới sáng tạo, thì cơ hội thành công ở phần đỉnh càng cao” - ông Dũng phân tích.

Điều quan trọng là chuỗi liên kết này không chỉ bắt đầu ở đại học mà cần được hình thành xuyên suốt quá trình giáo dục, từ tiểu học, THCS, THPT đến đại học và sau đại học.

AI không thay thế toàn bộ con người

Sự phát triển nhanh của AI đang khiến yêu cầu đối với nguồn nhân lực thay đổi mạnh mẽ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia và doanh nghiệp, công nghệ càng phát triển càng đặt ra yêu cầu người lao động phải nhận diện rõ những năng lực riêng có của con người.

Bà Lê Thị Vân Thủy - Trưởng phòng Nhân sự chuỗi Vinpalace, Công ty Cổ phần Vinpearl - cho rằng, có những giá trị thuộc về con người mà công nghệ khó thay thế, trước hết là sự kết nối cảm xúc. AI có thể lựa chọn ngôn từ phù hợp để khiến người dùng hài lòng, nhưng sự thấu hiểu, đồng cảm và kết nối “từ trái tim đến trái tim” vẫn là năng lực riêng của con người.

Đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ, du lịch, khách sạn, mỗi khách hàng có nhu cầu và cảm xúc khác nhau. Sự tinh tế, linh hoạt và khả năng đồng cảm của người phục vụ có thể tạo nên những trải nghiệm mà máy móc khó thay thế.

Bên cạnh đó, những nghề đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ, độ thuần thục của đôi bàn tay và khả năng cảm nhận tinh tế như nghề thủ công, nghệ thuật chế tác hay một số thao tác kỹ thuật cũng khó được AI thay thế hoàn toàn.

“Trong kỷ nguyên AI, khả năng giao tiếp, đồng cảm, sáng tạo và tạo ra trải nghiệm cho con người vẫn là những lợi thế cốt lõi của người lao động” - bà Thủy nhấn mạnh.

Ở góc độ tuyển dụng, ông Trần Quân - Giám đốc Công ty Cổ phần Sói Biển Trung thực - nhìn nhận, AI đang tạo ra một cuộc cách mạng lớn về nhân sự. Việc sử dụng AI trong doanh nghiệp không chỉ dừng ở những công cụ hỏi - đáp thông thường. Người lao động cần biết khai thác các nền tảng chuyên sâu để tạo ra sản phẩm, tự động hóa quy trình và nâng cao năng suất.

Ông dẫn chứng, trước đây để xây dựng một hệ thống phần mềm quản trị, doanh nghiệp có thể phải đầu tư khoảng 30 - 50 tỷ đồng. Nhưng hiện nay, với khả năng khai thác các công cụ AI, một đến hai sinh viên mới ra trường có năng lực phù hợp cũng có thể tham gia xây dựng những sản phẩm như vậy.

Theo ông Quân, doanh nghiệp sẵn sàng trả mức lương cao gấp 3 - 5 lần cho những ứng viên thành thạo công cụ AI so với những người không biết sử dụng.

PGS.TS Hà Đức Trụ - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội - nhận định, sự phát triển của AI đang tác động trực tiếp đến thị trường lao động, làm thay đổi yêu cầu tuyển dụng và phương thức sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Điều này đặt ra những yêu cầu mới đối với sinh viên. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người học cần tự trang bị kỹ năng nghề nghiệp, năng lực ứng dụng công nghệ, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với môi trường làm việc liên tục thay đổi.

Nhìn từ phía cơ sở đào tạo, kết quả việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp vì thế không thể chỉ được xem là trách nhiệm của người học.