Từ những câu tiếng Việt đầu tiên
Những ngày này, tại các điểm trường trên địa bàn xã Lũng Phìn (Tuyên Quang), không khí chuẩn bị cho năm học mới đã trở nên sôi động. Những cô, cậu bé chuẩn bị bước vào lớp Một làm quen với bảng chữ cái, âm, vần, tập phát âm và học cách diễn đạt những điều giản dị nhất bằng tiếng Việt.
Với nhiều trẻ em vùng cao, đây không chỉ là những tiết học làm quen trước năm học mới. Đó còn là hành trình bước qua một “khoảng cách” về ngôn ngữ để sẵn sàng bước vào cánh cửa tiểu học.
Theo lãnh đạo địa phương, trên địa bàn xã hiện có 3 trường tiểu học gồm: Trường Tiểu học Lũng Phìn, Trường Tiểu học Hố Quáng Phìn và Trường Tiểu học Sủng Trái. Thực hiện công tác chuẩn bị cho năm học 2026-2027, các nhà trường đã chủ động tổ chức các lớp làm quen, tăng cường tiếng Việt cho trẻ chuẩn bị vào lớp Một.
Đến nay, toàn xã đã mở 17 lớp với hơn 400 trẻ tham gia.
Tại các lớp học, giáo viên không đặt nặng việc truyền đạt kiến thức theo cách của một lớp học chính khóa mà chú trọng tạo môi trường để trẻ được nghe, nói và sử dụng tiếng Việt một cách tự nhiên.
Từ những câu chào hỏi, giới thiệu bản thân, gọi tên đồ vật đến kể một câu chuyện ngắn, trẻ được khuyến khích giao tiếp bằng tiếng Việt trong những tình huống gần gũi với đời sống. Cùng với đó là các hoạt động làm quen chữ cái, âm, vần và kỹ năng tiền đọc, tiền viết.
Phương pháp “học mà chơi, chơi mà học” được vận dụng linh hoạt. Trò chơi ngôn ngữ, tranh ảnh, bài hát, câu chuyện và các hoạt động giao tiếp giúp giờ học trở nên nhẹ nhàng, gần gũi. Quan trọng hơn, trẻ có cơ hội nói, được sửa lỗi và được khích lệ mỗi khi mạnh dạn sử dụng tiếng Việt.
Nền tảng để mở cánh cửa mới
Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ngôn ngữ là một trong những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp nhận chương trình giáo dục của học sinh.
Trẻ bước vào lớp Một với vốn tiếng Việt hạn chế có thể gặp khó khăn ngay từ những yêu cầu tưởng như đơn giản: nghe và hiểu lời giáo viên, diễn đạt suy nghĩ, nhận diện âm - chữ, đọc hiểu yêu cầu bài tập hay giao tiếp với bạn bè.
Nếu những khó khăn này không được hỗ trợ kịp thời, khoảng cách trong tiếp nhận kiến thức có thể xuất hiện ngay từ những năm học đầu tiên.
Bởi vậy, tăng cường tiếng Việt cho trẻ trước khi vào lớp Một không đơn thuần là dạy thêm một số từ mới hay làm quen với bảng chữ cái. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để trẻ có thể tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông, hình thành kỹ năng học tập và từng bước phát huy khả năng của bản thân.
Với trẻ em dân tộc thiểu số, việc được chuẩn bị tốt về tiếng Việt cũng đồng nghĩa với việc các em có thêm cơ hội tham gia bình đẳng vào các hoạt động học tập.
Khi mạnh dạn nói, trẻ sẽ chủ động hỏi. Khi hiểu lời giáo viên, trẻ có thể tham gia vào bài học. Khi đọc được yêu cầu, các em có thêm khả năng tự học. Từ những kỹ năng tưởng như nhỏ bé ấy, một hành trình học tập dài hơn được mở ra.
Đó cũng là lý do các trường ở Lũng Phìn đặc biệt quan tâm tới những trẻ chưa sử dụng thành thạo tiếng Việt.
Giáo viên tăng cường giao tiếp trực tiếp, thường xuyên khuyến khích trẻ sử dụng tiếng Việt trong học tập và sinh hoạt. Quá trình hỗ trợ được thực hiện từng bước, phù hợp với khả năng của mỗi em, thay vì tạo áp lực phải sử dụng tiếng Việt thành thạo trong thời gian ngắn.
Giáo dục vùng cao còn nhiều khó khăn. Địa bàn rộng, giao thông không thuận lợi, điều kiện kinh tế của một bộ phận gia đình còn hạn chế; môi trường sử dụng tiếng Việt của trẻ tại gia đình và cộng đồng chưa đồng đều.
Trong bối cảnh đó, nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn trở thành không gian quan trọng giúp trẻ mở rộng vốn ngôn ngữ, hình thành kỹ năng giao tiếp và nuôi dưỡng sự tự tin.
Một đứa trẻ biết thêm một câu tiếng Việt hôm nay có thể chưa tạo ra thay đổi lớn. Nhưng khi mỗi ngày các em có thêm một vài từ mới, biết đặt câu, biết kể lại một câu chuyện, biết hỏi khi chưa hiểu…, những thay đổi nhỏ ấy sẽ dần tạo thành nền tảng cho việc học tập.
Từ góc nhìn ấy, lớp tăng cường tiếng Việt chính là bước chuẩn bị để trẻ không bị “bỡ ngỡ” khi chính thức bước vào lớp Một.
Cùng với nỗ lực của nhà trường, vai trò của gia đình và cộng đồng cũng đặc biệt quan trọng. Xã Lũng Phìn tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động phụ huynh đưa trẻ đến lớp đầy đủ, đồng thời phối hợp tạo môi trường giao tiếp tiếng Việt thường xuyên tại gia đình.
Các trường cũng tăng cường theo dõi, đánh giá khả năng sử dụng tiếng Việt của từng trẻ để có phương pháp hỗ trợ phù hợp.
Trong giáo dục, cơ hội học tập bình đẳng không chỉ bắt đầu từ một ngôi trường đủ phòng học hay một lớp học đủ giáo viên. Với trẻ vùng cao, cơ hội ấy đôi khi bắt đầu từ việc các em có thể nghe hiểu một lời hướng dẫn, tự tin giơ tay phát biểu và đọc được những dòng chữ đầu tiên.
