Tính từ ngày 14 đến 20/10, TPHCM ghi nhận 5 ca mắc bệnh do não mô cầu, toàn bộ bệnh nhân đều là học sinh, trong đó có một trường hợp đã tử vong. Sau chùm 4 ca bệnh tại Trường THCS Hai Bà Trưng, đến chiều 21/10, thành phố tiếp tục ghi nhận ca bệnh thứ 5 tại xã Thường Tân.
Bệnh nhân là nam sinh 12 tuổi, học tại Trường TH-THCS-THPT Ngô Thời Nhiệm. Em sốt, đau họng, đau đầu dữ dội từ ngày 13/10 và nhập Bệnh viện Nhi đồng 2 vào ngày 15/10. Kết quả xét nghiệm PCR dịch não tủy xác định bệnh nhi dương tính với vi khuẩn Neisseria meningitidis, Viện Pasteur TPHCM kết luận trẻ nhiễm não mô cầu nhóm B.
Đáng lưu ý, bệnh nhi từng tiêm một mũi vaccine nhóm A, C, Y, W nhưng chưa tiêm phòng vaccine nhóm B. Hiện, sức khỏe bệnh nhân đã tạm ổn định, hết sốt, giảm đau đầu và đang tiếp tục được điều trị, theo dõi sát sao.
Nguy cơ lây truyền âm thầm trong môi trường học đường
Theo thống kê từ Viện Pasteur TPHCM, từ đầu năm đến nay, khu vực phía Nam ghi nhận 42 ca mắc não mô cầu với 7 ca tử vong. Đáng báo động, nhóm trẻ 11–15 tuổi chiếm tỷ lệ mắc cao nhất, lên tới gần 30%, phản ánh môi trường học đường với mật độ tập trung đông đúc đang tiềm ẩn nguy cơ lây lan rất lớn.
TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM), cho biết vi khuẩn Neisseria meningitidis có đặc tính dịch tễ đáng ngại là có thể cư trú âm thầm ở vùng hầu họng người hoàn toàn khỏe mạnh mà không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Tỷ lệ người mang trùng không triệu chứng trong cộng đồng dao động từ 5% đến 25%. Riêng ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ tuổi, tỷ lệ này có thể lên đến 24%, tức gần 1 trong 4 người mang vi khuẩn mà không hề hay biết.
Người mang trùng vẫn học tập, sinh hoạt bình thường nhưng có thể truyền bệnh qua giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi, trò chuyện gần hoặc dùng chung đồ vật dính nước bọt. Vi khuẩn có thể văng xa 2 mét trong không khí và tồn tại trên bàn ghế, tay nắm cửa tới 2 giờ. Thời điểm hiện tại, các bệnh đường hô hấp như cúm gia tăng cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn não mô cầu xâm lấn, bùng phát bệnh cảnh nặng.
Bệnh não mô cầu nguy hiểm ở chỗ có thể diễn tiến tối cấp chỉ trong vòng 24 giờ. Sau thời gian ủ bệnh 3 - 4 ngày, dấu hiệu ban đầu thường chỉ sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu, rất dễ nhầm lẫn với cảm cúm hay nhiễm siêu vi. Tuy nhiên, khi vi khuẩn tấn công vào máu và hệ thần kinh trung ương, chúng lập tức gây viêm màng não, rối loạn đông máu, sốc nhiễm trùng, ban xuất huyết hoại tử và suy đa cơ quan. Ngay cả khi được điều trị, tỷ lệ tử vong vẫn khoảng 10% và có thể lên tới 50% nếu can thiệp muộn. Khoảng 20% bệnh nhân sống sót phải chịu đựng những di chứng nặng nề suốt đời như đoạn chi, điếc, mù lòa hay chậm phát triển trí tuệ.
Khẩn trương khoanh vùng dập dịch và tăng cường tiêm phòng sớm
Ngay khi phát hiện các ca bệnh liên tiếp, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC) khẩn trương phối hợp cùng các đơn vị y tế địa phương điều tra dịch tễ và khoanh vùng dập dịch. Đối với chùm ca bệnh tại Trường THCS Hai Bà Trưng, chuỗi lây truyền đã được kiểm soát tốt sau khi cấp phát thuốc kháng sinh điều trị dự phòng cho 2.031 người tiếp xúc gần. Riêng với ca bệnh tại xã Thường Tân, ngành y tế đã lập danh sách 99 người tiếp xúc gần ở gia đình và trường học để uống kháng sinh dự phòng Azithromycin, đồng thời theo dõi sức khỏe liên tục trong 10 ngày. Môi trường lớp học và các vật dụng sinh hoạt bán trú như chăn, chiếu, gối nệm cũng được tổng vệ sinh, khử khuẩn toàn diện.
Trước tình hình dịch bệnh phức tạp, nhu cầu tiêm vaccine phòng não mô cầu của người dân tăng vọt. BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết chỉ trong 6 ngày (từ ngày 16 đến 21/10), gần 300 trung tâm VNVC trên toàn quốc đã tiêm hơn 50.000 mũi vaccine não mô cầu, tăng gấp 3 lần so với tháng trước. Nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết, VNVC chủ động điều phối lượng lớn vaccine, tăng cường nhân sự phục vụ xuyên trưa, kéo dài thời gian đón tiếp và áp dụng nhiều chính sách ưu đãi cho học sinh, sinh viên, giáo viên, đồng thời sẵn sàng tổ chức tiêm chủng lưu động tại trường học.
Hiện các đơn vị cung cấp đầy đủ các loại vaccine bao phủ 5 nhóm huyết thanh gây bệnh nguy hiểm gồm A, B, C, Y, W. Trong đó, vaccine thế hệ mới nhóm B tiêm cho trẻ từ 2 tháng đến người 50 tuổi; vaccine nhóm ACYW tiêm từ 6 tuần tuổi; vaccine nhóm BC sử dụng cho trẻ từ 6 tháng đến người 45 tuổi. Đáng chú ý, vaccine nhóm B và ACYW hoàn toàn có thể tiêm cùng buổi tại hai vị trí khác nhau để tạo miễn dịch sớm.
“Người dân không nên chờ xuất hiện ca bệnh tại địa phương mới đi phòng ngừa, mà cần chủ động tiêm đúng độ tuổi, đủ mũi và đúng lịch. Ngoài ra, mỗi cá nhân cần duy trì thói quen rửa tay, che miệng khi ho, giữ nơi ở và lớp học thông thoáng, đồng thời đưa người bệnh đi viện cấp cứu ngay khi có biểu hiện sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn ói hoặc phát ban hoại tử”, BS Chính khuyến cáo.
