Yêu cầu cấp thiết về một hệ thống công nhận kỹ năng hiệu quả
Ngày 17/7, tại Hà Nội, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (VNIES) phối hợp với Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) tại Việt Nam tổ chức Hội thảo “Thúc đẩy công nhận kỹ năng hướng tới dịch chuyển lao động có kỹ năng trong bối cảnh chuyển đổi xanh tại Việt Nam”.
Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến, với hơn 100 đại biểu đến từ các cơ quan chính phủ, cơ sở giáo dục và đào tạo, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế cùng các chuyên gia trong và ngoài nước.
Hội thảo tập trung thảo luận các giải pháp nhằm tăng cường công nhận kỹ năng, thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động, đồng thời thúc đẩy dịch chuyển lao động có kỹ năng một cách an toàn, hợp pháp và bền vững trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế.
Theo Cục Quản lý Lao động ngoài nước (Bộ Nội vụ), hiện có khoảng 860.00 lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (tính đến cuối năm 2025). Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một hệ thống công nhận kỹ năng hiệu quả để người lao động có thể nắm bắt những cơ hội mới của thị trường lao động trong nước và quốc tế.
Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhấn mạnh, việc xây dựng một hệ thống công nhận kỹ năng minh bạch, tin cậy, tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế không chỉ mở rộng cơ hội việc làm cho người lao động, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.
GS.TS Lê Anh Vinh gợi mở, cần tăng cường tính liên thông giữa các loại hình đào tạo, thúc đẩy đào tạo mở và phát huy vai trò của doanh nghiệp trong xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo nhằm bảo đảm kỹ năng của người học gắn với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.
Khuyến nghị chính sách nhằm hoàn thiện cơ chế công nhận kỹ năng
Bà Kendra Rinas - Trưởng Phái đoàn IOM tại Việt Nam nhìn nhận, khi kỹ năng được công nhận trong nước và được thừa nhận giữa các quốc gia, thì người lao động, doanh nghiệp và các nền kinh tế đều được hưởng lợi, đồng thời góp phần thúc đẩy di cư an toàn, trật tự và hợp pháp.
Bà Kendra Rinas cho rằng, quá trình công nhận kỹ năng chỉ có thể đạt hiệu quả khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, đơn vị tuyển dụng, các công ty phái cử lao động và các tổ chức phát triển.
Những quan hệ đối tác về dịch chuyển kỹ năng không chỉ góp phần giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động mà còn thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực, chuyển giao kỹ năng và hỗ trợ người lao động sau khi trở về nước.
Quá trình công nhận kỹ năng hiệu quả yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ của tất cả các bên, trong đó bao gồm các cơ quan chính phủ, các đơn vị đào tạo và giáo dục nghề nghiệp, các nhà tuyển dụng lao động, các công ty phái cử lao động, và các đối tác phát triển.
“Không chỉ giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động, quan hệ đối tác trong dịch chuyển kỹ năng sẽ đóng góp vào việc phát triển nguồn nhân lực của các nước nguồn, thúc đẩy chuyển đổi kỹ năng và hỗ trợ người di cư trở về” - bà Kendra Rinas nhấn mạnh.
Chia sẻ tại hội thảo, bà Thunyamart Limugsorn, đại diện Viện Chứng nhận trình độ nghề nghiệp Thái Lan (TPQI) cho biết, nước này đã xây dựng hệ thống công nhận kỹ năng quốc gia với sự tham gia của Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.
Người lao động có thể được công nhận kỹ năng thông qua đánh giá thực hành, công nhận kinh nghiệm làm việc, kết quả học tập trước đây (RPL) hoặc các chứng chỉ tương đương, qua đó nâng cao cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp.
Thái Lan cũng đã tham chiếu Khung trình độ nghề nghiệp với Khung trình độ quốc gia và Khung tham chiếu trình độ ASEAN (AQRF), đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong công nhận kỹ năng, hỗ trợ lao động di cư và lao động hồi hương. “Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy dịch chuyển lao động có kỹ năng an toàn, hợp pháp và bền vững” - bà Thunyamart Limugsorn nhấn mạnh.
Còn theo TS Nguyễn Quang Việt - chuyên gia về Đảm bảo chất lượng và Công nhận kỹ năng cho rằng, Việt Nam cần xây dựng hệ thống công nhận kỹ năng như một cấu phần quan trọng của hệ thống phát triển kỹ năng quốc gia.
Bên cạnh đó, cần tăng cường vai trò của doanh nghiệp và người sử dụng lao động trong quá trình xây dựng, vận hành hệ thống, đồng thời nâng cao tính minh bạch, khả năng đối sánh với các chuẩn mực khu vực và quốc tế nhằm tạo niềm tin và thúc đẩy công nhận kỹ năng giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới.
Tại hội thảo, các đại biểu đã chia sẻ kinh nghiệm trong nước, quốc tế và trao đổi về xu hướng dịch chuyển lao động có kỹ năng, nhu cầu kỹ năng của các thị trường lao động tiếp nhận, công tác đào tạo kỹ năng tại Việt Nam, cũng như các giải pháp tăng cường độ tin cậy của hệ thống công nhận kỹ năng
Các tham luận cũng ghi nhận những bước tiến của Việt Nam trong việc tham chiếu Khung trình độ quốc gia với Khung tham chiếu trình độ ASEAN (AQRF) và xây dựng Khung tham chiếu trình độ và kỹ năng quốc gia theo chuẩn mực quốc tế. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy công nhận kỹ năng, công nhận kết quả học tập trước đây (RPL), phát triển chứng chỉ vi mô (micro-credentials), qua đó mở rộng cơ hội dịch chuyển lao động có kỹ năng.
Kết thúc hội thảo, các đại biểu thống nhất cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường phối hợp giữa Nhà nước, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế nhằm xây dựng hệ thống công nhận kỹ năng minh bạch, tin cậy và liên thông, góp phần thúc đẩy dịch chuyển lao động an toàn, hợp pháp và phát triển bền vững.
Kết quả của hội thảo sẽ được tổng hợp và tích hợp vào nghiên cứu so sánh hệ thống kỹ năng và trình độ giữa Việt Nam với các quốc gia đối tác, làm cơ sở xây dựng các khuyến nghị chính sách nhằm hoàn thiện cơ chế công nhận kỹ năng, thúc đẩy dịch chuyển lao động có kỹ năng và đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.
