Hôm 1/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã trình bày bài phát biểu quan trọng hàng năm và trả lời các câu hỏi của khán giả tại Diễn đàn Thảo luận Quốc tế Valdai diễn ra ở ngoại ô Moscow.
Trong phiên thảo luận kéo dài hơn 3 giờ do chuyên gia đối ngoại Fyodor Lukyanov điều phối, ông Putin đã đề cập đến nhiều chủ đề rộng lớn, gồm căng thẳng với phương Tây, xung đột tại Ukraine và trí tuệ nhân tạo (AI).
Thế giới biến động và sự xuất hiện của trật tự toàn cầu mới
Tổng thống Putin nhận định thế giới đã tới một thời điểm bước ngoặt, được định hình bởi những chuyển dịch sâu sắc trong chính trị, kinh tế, nhân khẩu học toàn cầu cũng như sự phát triển bùng nổ của công nghệ, trong đó có AI.
“Chúng tôi tin tưởng rằng, về lâu dài, khi chúng ta rời xa sự bá quyền của phương Tây, tình hình toàn cầu sẽ dần thay đổi theo hướng tích cực hơn - hướng tới một trật tự quốc tế đa cực tự do, dân chủ và ổn định hơn”, ông nhấn mạnh.
Nguy cơ bùng phát các xung đột mới
Theo ông Putin, sự thay đổi về công nghệ và xã hội đang làm gia tăng cảm giác bất an cùng căng thẳng quốc tế. Chính phủ các nước có thể tìm cách duy trì sự ổn định trong nước bằng cách “xuất khẩu sự bất ổn” ra bên ngoài, trong khi những cơ hội mới lại “kích thích tham vọng” và thúc đẩy các quốc gia chấp nhận rủi ro lớn hơn.
Hậu quả là “việc tiếp diễn các xung đột quốc tế, đáng tiếc thay, lại có khả năng xảy ra rất cao,” ông Putin nhận định.
AI có thể mở ra kỷ nguyên 'chủ nghĩa toàn trị kỹ thuật số'
Nhà lãnh đạo Nga cảnh báo sự bùng nổ của AI có thể dẫn đến “chủ nghĩa toàn trị kỹ thuật số”, nhào nặn con người và tước đi bản sắc riêng thông qua các thuật toán do bên khác thiết lập.
Theo ông Putin, chủ nghĩa toàn trị kỹ thuật số như vậy cũng sẽ là một bế tắc - tăm tối và phi nhân tính - giống như các xã hội toàn trị trong quá khứ mà chúng ta đã quá quen thuộc.
Ông Putin kêu gọi các quốc gia và cộng đồng cần hợp lực để tìm ra các giải pháp chấp nhận được cho những thách thức do AI cùng các công nghệ có khả năng tác động đến hành vi, bản dạng và tư duy con người gây ra.
Mặc dù AI là một công cụ hữu ích, ông nhấn mạnh mọi quyết định chính trị cuối cùng bắt buộc phải nằm trong tay con người.
Quan hệ với phương Tây
Tổng thống Nga cho rằng, căng thẳng hiện nay giữa Nga và phương Tây bắt nguồn từ thời điểm Liên Xô sụp đổ, khi một số nhà lãnh đạo phương Tây tìm cách làm suy yếu thêm nước Nga thay vì chào đón Nga vào hệ thống an ninh châu Âu.
“Mặc dù nước Nga mới đã có nhiều năm - tôi muốn nhấn mạnh là nhiều năm - nỗ lực trở thành một phần của cái gọi là văn minh phương Tây, nhưng trên thực tế họ đã làm mọi cách để cô lập và chia rẽ sâu sắc hơn nữa chính Liên bang Nga,” Tổng thống Nga phát biểu.
“Ngay cả hôm nay, tại các sự kiện và cuộc gặp khác nhau, họ vẫn nói: "Chúng ta cần hoàn tất việc đập tan đế chế này"", ông Putin nói thêm.
Tổng thống cũng chỉ ra sự mở rộng về phía Đông của NATO - điều mà ông cho rằng đã vi phạm những cam kết đưa ra với Nga.
Ông Putin cũng cho rằng các chính trị gia châu Âu đang sử dụng leo thang lời lẽ đe dọa với Nga nhằm đánh lạc hướng dư luận khỏi các vấn đề kinh tế, chính trị trong nước.
Không đe dọa quân sự quanh vùng Kaliningrad
Tổng thống Putin nhắc lại Nga sẽ đáp trả bất kỳ đòn tấn công tiềm tàng nào nhắm vào vùng Kaliningrad - vùng lãnh thổ ngoại giáp biển Baltic nằm giữa 2 thành viên NATO là Ba Lan và Lithuania. Bất kỳ cuộc tấn công nào vào lãnh thổ Nga sẽ “tất yếu” được coi là căn cứ để sử dụng mọi loại vũ khí mà Nga có trong tay.
Phát biểu này của ông Putin nhằm đáp trả những tuyên bố gần đây từ các quan chức phương Tây, gồm Ngoại trưởng Lithuania Kestutis Budrys và Ngoại trưởng Ba Lan Radoslaw Sikorski. Họ cho rằng NATO nên chuẩn bị cho kịch bản xung đột tiềm tàng liên quan đến Kaliningrad.
Vũ khí hạt nhân và nguyên lý "cây súng của Chekhov"
Tổng thống Nga cảnh báo một cuộc chiến tranh thông thường hoàn toàn có thể leo thang thành một cuộc xung đột hạt nhân.
“Ngày nay, khi các cường quốc hàng đầu thế giới sở hữu những vũ khí có khả năng hủy diệt mọi sự sống hoặc ít nhất là đưa Trái Đất vào tình trạng thảm họa, liệu chúng ta có thể chắc chắn rằng những vũ khí này sẽ không bao giờ được sử dụng? Dĩ nhiên là không,” ông Putin phát biểu.
Ông so sánh rủi ro từ sự tồn tại của vũ khí hạt nhân với nguyên lý “cây súng của Chekhov” - một nguyên lý kịch nghệ của nhà văn Anton Chekhov cho rằng, nếu một cây súng xuất hiện ở đầu vở kịch thì đến cuối kịch nó nhất định sẽ cướp cò.
Nhà lãnh đạo Nga nói: “Chúng ta phải ghi nhớ điều đó và ngăn chặn kịch bản này xảy ra”.
“Nếu chúng ta muốn sống - và ai cũng muốn sống, thì như tôi đã từng nói trong một bài phát biểu công khai, hãy sống trong hòa bình. Hãy cùng nhau tìm cách hiện thực hóa điều đó,” ông nhấn mạnh.
Xung đột Ukraine và mục tiêu của Nga
Ông Putin khẳng định cuộc xung đột tại Ukraine - vốn sắp bước sang năm thứ 5 vào tháng 2 tới - là vì an ninh của Nga chứ không xuất phát từ tham vọng lãnh thổ. Ông nhắc lại yêu cầu của Nga rằng Ukraine phải từ bỏ kế hoạch gia nhập NATO để chuyển sang trạng thái trung lập vĩnh viễn.
"Nga sẵn sàng chấm dứt xung đột, nhưng chỉ theo những điều khoản mà Nga chấp nhận được", ông Putin tuyên bố.
