Sinh viên mở rộng tư duy từ việc quốc tế hóa sân chơi khởi nghiệp

Vòng chung kết năm 2026 diễn ra tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), quy tụ 57 dự án, trong đó có các đội thi đến từ 8 quốc gia. Mùa giải năm nay ghi nhận 408 dự án đăng ký từ Việt Nam và hơn 20 quốc gia trên thế giới, cho thấy sức hút ngày càng mở rộng của cuộc thi.

Trải qua 9 mùa tổ chức, Bách Khoa Innovation (BKI) từng bước mở rộng quy mô và không gian kết nối quốc tế, trở thành sân chơi thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong sinh viên.

Báo Giáo dục và Thời đại phỏng vấn PGS.TS. Phạm Đình Anh Khôi, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), nhằm làm rõ sức hút của cuộc thi và những giải pháp hỗ trợ dành cho sinh viên trong quá trình phát triển ý tưởng khởi nghiệp.

- Nhìn lại chặng đường phát triển của cuộc thi trong 9 năm qua, ông đánh giá như thế nào về những chuyển biến nổi bật của BKI, từ quy mô, chất lượng dự án đến sức hút đối với sinh viên trong nước và quốc tế?

- Theo tôi, chuyển biến nổi bật nhất sau 9 mùa tổ chức là BKI đã mở rộng từ một sân chơi ý tưởng thành môi trường phát triển các giải pháp khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo gắn với thực tiễn doanh nghiệp.

Từ cuộc thi dành cho sinh viên Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) với 50 dự án đăng ký ở mùa đầu tiên năm 2018, quy mô cuộc thi không ngừng mở rộng. Đến mùa thứ 9, cuộc thi có 408 dự án đăng ký, trong đó 38 dự án quốc tế; 57 dự án vào vòng chung kết, với 9 đội quốc tế đến từ 8 quốc gia.

Từ một bảng thi Đại học ở mùa đầu tiên, cuộc thi đã phát triển thành hai nhóm bảng: Khởi nghiệp sáng tạo (gồm ba bảng Trung học phổ thông, Đại học và Startup) và Đại học - Doanh nghiệp. Trong đó, các bảng thuộc nhóm Đại học - Doanh nghiệp được tổ chức cùng doanh nghiệp, tạo môi trường phát triển các giải pháp đổi mới sáng tạo nhằm giải quyết những vấn đề thực tiễn do doanh nghiệp đặt ra.

Về chất lượng dự án, các giải pháp ngày càng thể hiện khả năng giải quyết những vấn đề của xã hội hiện đại, gắn với chuyển đổi số. Tiêu biểu, ở bảng Đại học năm nay có dự án VieGrand AI Plus, kết hợp camera AI, robot VieBot, thiết bị đeo tay và ứng dụng di động, hướng tới hỗ trợ theo dõi sức khỏe, cảnh báo té ngã và nguy cơ đột quỵ ở người cao tuổi. Ở bảng Đại học - Doanh nghiệp cùng Dow Vietnam, dự án ECOVAL phát triển gạch thông gió không nung từ bao bì nhựa đa lớp và trấu, kết hợp nền tảng số ứng dụng AI.

Qua đó, cuộc thi tạo nền tảng ban đầu về công nghệ và thị trường để các dự án tiến tới thương mại hóa thông qua việc hoàn thiện sản phẩm dựa trên phản hồi của khách hàng và hiệu quả sử dụng.

- Đâu là những yếu tố giúp cuộc thi từng bước tạo dựng vị thế như hiện nay?

- Tôi cho rằng sinh viên trong nước và quốc tế đến với BKI bởi đây là cuộc thi có thương hiệu, uy tín trong phạm vi Đông Nam Á, với lộ trình và các hình thức hỗ trợ cần thiết, phù hợp để phát triển kiến thức, tư duy khởi nghiệp sáng tạo. Bên cạnh đó, các đội thi có cơ hội vận dụng kiến thức liên ngành để giải quyết những nhu cầu cụ thể do các doanh nghiệp uy tín trong nước và quốc tế đề xuất, đồng thời được đồng hành cùng chuyên gia và mạng lưới đối tác đa dạng của Trường Đại học Bách khoa.

Các đội thi trong nước được mở rộng môi trường trải nghiệm quốc tế ngay tại Việt Nam, trong khi các đội quốc tế có thêm cơ hội tìm hiểu bài toán thực tiễn và kết nối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước. Đội FloodGuard Technologies đến từ Universiti Malaya (Malaysia), giành giải Nhất bảng Đại học với giải pháp UAV hỗ trợ cứu hộ lũ lụt tích hợp AI, là một ví dụ cụ thể về chất lượng giao lưu chuyên môn.

Với sinh viên, sức hấp dẫn của cuộc thi còn nằm ở quá trình hoàn thiện sản phẩm, rèn luyện kỹ năng phát triển và trình bày dự án, cũng như xây dựng những kết nối có thể tiếp tục sau vòng chung kết.

Mạng lưới đồng hành cũng góp phần tạo thêm nguồn lực và bảo đảm độ tin cậy cho cuộc thi. Các đơn vị bảo trợ gồm Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Cục Đổi mới sáng tạo và Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM. Đại sứ quán Pháp vừa là đối tác chiến lược, vừa là nhà tài trợ kim cương, cùng với hệ thống doanh nghiệp trong nước và quốc tế tài trợ, tiêu biểu như Tập đoàn VNPT và Công ty TISI từ Nhật Bản.

Về những yếu tố tạo dựng vị thế của cuộc thi, theo tôi, nền tảng đầu tiên là năng lực, uy tín, thương hiệu, thế mạnh về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và mạng lưới doanh nghiệp, đối tác của Trường Đại học Bách khoa. Cùng với đó là nỗ lực duy trì, phát triển và nâng tầm quốc tế cuộc thi theo định hướng chiến lược về đổi mới sáng tạo và quốc tế hóa của nhà trường qua từng mùa.

Tiếp đó là cách tổ chức gắn việc phát triển ý tưởng với phản biện và hợp tác doanh nghiệp. Tại nhóm bảng Đại học - Doanh nghiệp của BKI 2026, Dow Vietnam, Schneider Electric và Indefol GmbH đã trực tiếp đưa ra các thách thức về tuần hoàn nhựa, quản lý năng lượng và phát triển bền vững.

- Quá trình quốc tế hóa BKI mở ra cơ hội giao lưu, học hỏi và cọ xát với các đội thi đến từ nhiều quốc gia. Theo ông, quá trình này mang lại những giá trị cụ thể nào cho sinh viên Việt Nam?

- Giá trị quan trọng nhất của việc quốc tế hóa cuộc thi là giúp sinh viên Việt Nam mở rộng cách nhìn nhận vấn đề và chuẩn đánh giá giải pháp trong bối cảnh tư duy đổi mới sáng tạo không biên giới, gắn với môi trường kinh tế - xã hội toàn cầu.

Cùng một nhu cầu, các đội thi ở những quốc gia khác nhau có thể lựa chọn công nghệ, khách hàng mục tiêu hoặc mô hình kinh doanh khác nhau. Qua quá trình phát triển dự án xuyên suốt cuộc thi, sinh viên hiểu rằng một giải pháp tốt cần phù hợp với điều kiện sử dụng, khả năng chi trả và bối cảnh văn hóa của từng thị trường.

Giá trị thứ hai là rèn luyện và phát triển năng lực làm việc trong môi trường quốc tế. Thông qua cuộc thi, sinh viên Việt Nam có cơ hội thực hành diễn đạt ý tưởng trôi chảy bằng tiếng Anh, trình bày bằng chứng, trả lời những câu hỏi khó và tôn trọng các cách tiếp cận khác biệt.

Tiếp theo là hình thành những kết nối có thể phát triển thành hoạt động trao đổi chuyên môn, đồng phát triển sản phẩm hoặc tìm hiểu thị trường địa phương giữa các đội thi Việt Nam và quốc tế; giữa các đội thi với mạng lưới chuyên gia, doanh nghiệp trong nước và quốc tế của Trường Đại học Bách khoa.

Đây là cơ hội quan trọng giúp các đội mở rộng khả năng phát triển dự án, hướng tới chinh phục thị trường toàn cầu trong tương lai.

Thông qua việc tranh tài với các đội quốc tế, sinh viên Việt Nam có thể nhận diện rõ hơn điểm mạnh và hạn chế của mình để tiếp tục nâng cao năng lực sáng tạo, khả năng đưa ý tưởng ra thị trường.

Theo tôi, các đội có thể tự đối chiếu theo bốn khía cạnh chính từ góc nhìn thị trường toàn cầu: vấn đề và khách hàng đã được xác thực đến đâu; công nghệ có tiềm năng đăng ký quyền sở hữu trí tuệ hay không và nguyên mẫu đã có những bằng chứng kiểm thử nào; mô hình kinh doanh có giải thích thuyết phục về chi phí, doanh thu và cách tiếp cận thị trường hay không; đội ngũ có đủ năng lực triển khai và hợp tác hay không.

Việc tự đánh giá theo những khía cạnh này không chỉ hữu ích cho quá trình phát triển giải pháp mà còn giúp các đội cải thiện năng lực khởi nghiệp sáng tạo của từng cá nhân và tập thể.

Với sinh viên Việt Nam, nền tảng chuyên môn và hiểu biết về nhu cầu địa phương có thể trở thành lợi thế nếu được chuyển hóa thành sản phẩm có bằng chứng rõ ràng. Tôi nghĩ rằng mỗi đội thi, dù trong nước hay quốc tế, đều có những điểm mạnh và hạn chế riêng. Điều quan trọng là các đội cần dựa trên phản hồi cụ thể để xác định những khoảng trống của mình. Khi sinh viên Việt Nam biết học hỏi từ bằng chứng và linh hoạt điều chỉnh giải pháp theo nhu cầu thị trường, trải nghiệm quốc tế sẽ giúp họ phát triển năng lực sáng tạo và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

- Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo ngày càng có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế, ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của hoạt động khởi nghiệp đối với quá trình đào tạo sinh viên đại học?

- Hoạt động khởi nghiệp gắn với đổi mới sáng tạo có ý nghĩa ngày càng lớn đối với xã hội nói chung, đặc biệt là sinh viên đại học.

Được đào tạo và trải nghiệm khởi nghiệp sáng tạo trong quá trình học là phương thức giúp sinh viên phát triển khả năng tạo ra và kiểm chứng giá trị cho thị trường từ những kiến thức, kỹ năng được trang bị trên giảng đường. Qua quá trình học tập và trải nghiệm, sinh viên từng bước hoàn thiện các năng lực như nhận diện vấn đề từ góc độ thị trường, phối hợp kiến thức liên ngành, huy động nguồn lực, hợp tác, học hỏi từ trải nghiệm và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Những năng lực này sẽ hữu ích cho sinh viên sau khi tốt nghiệp, dù lựa chọn làm việc trong môi trường doanh nghiệp để tích lũy kinh nghiệm, vốn sống hay quyết định khởi nghiệp.

- Từ kinh nghiệm triển khai các hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cho sinh viên, theo ông, các trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm cần làm gì để hỗ trợ sinh viên phát triển ý tưởng, hoàn thiện sản phẩm và từng bước đưa sản phẩm ra thị trường?

- Tôi nghĩ, nhà trường và các đơn vị trên có 4 công việc chính.

Thứ nhất, nhà trường cần tiếp tục hoàn thiện khung và lộ trình đào tạo khởi nghiệp sáng tạo theo chuẩn quốc tế trong chương trình học của tất cả các ngành, chuyên ngành, đặc biệt là khối ngành kỹ thuật.

Trong đề cương các học phần, bao gồm cả đồ án, nhà trường cần phối hợp với doanh nghiệp đối tác đưa vào những bài toán thực tiễn gắn với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường. Việc này giúp trang bị cho sinh viên kiến thức nền tảng cần thiết để phát triển tư duy khởi nghiệp sáng tạo trong quá trình học tập.

Thứ hai, cần truyền cảm hứng, tạo động lực để sinh viên tham gia các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo. Theo đó, các trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm cần tổ chức những sự kiện như hội thảo, tọa đàm, triển lãm..., chia sẻ kinh nghiệm, câu chuyện thành công và những giá trị mà các đội nhóm có thể tạo dựng trong tương lai. Qua đó, sinh viên có thêm nhận thức và động lực để đầu tư phù hợp cho ý tưởng của mình.

Thứ ba, nhà trường cần tạo điều kiện và cơ hội để sinh viên trải nghiệm các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, tiêu biểu là đề tài nghiên cứu khoa học ứng dụng, đề tài liên kết doanh nghiệp và các cuộc thi khởi nghiệp sáng tạo như BKI.

Các trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm cần tăng cường mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, đưa những bài toán, nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp vào nội dung đề tài hoặc cuộc thi, đồng thời phát huy sự hỗ trợ của mạng lưới đối tác trong quá trình triển khai. Những hoạt động nghiên cứu và cuộc thi khởi nghiệp dành cho sinh viên cũng cần được nhà trường đầu tư để tổ chức hiệu quả, mang lại hỗ trợ và giá trị thiết thực cho các bên tham gia.

Cuối cùng, những dự án khởi nghiệp sáng tạo tiềm năng của sinh viên sau khi chứng minh được giá trị ban đầu với doanh nghiệp hoặc thị trường thông qua hợp tác doanh nghiệp hay các cuộc thi cần được tiếp tục ươm tạo để đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế.

Để thực hiện hiệu quả, các trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm cần có chương trình ươm tạo bài bản, nguồn lực hỗ trợ và sự đồng hành của các tổ chức hỗ trợ, quỹ đầu tư, doanh nghiệp tiếp nhận...

- Trân trọng cảm ơn ông.