Rõ nét đột phá về phát triển nguồn nhân lực

Trí thức hiến kế hoàn thiện Văn kiện

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là dấu mốc chính trị quan trọng, mở ra cơ hội để đội ngũ trí thức tham gia sâu hơn vào quá trình hoạch định tầm nhìn, chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Ông Hoàng Minh Sơn - Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng mang ý nghĩa bước ngoặt, không chỉ tổng kết 40 năm đổi mới và 35 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước, mà còn xác lập tầm nhìn phát triển đến năm 2045, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao.

Trong bối cảnh thế giới biến động sâu sắc, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, khoa học – công nghệ phát triển nhanh và khó dự báo, việc chuẩn bị Văn kiện Đại hội đòi hỏi tư duy đổi mới mạnh mẽ, tầm nhìn dài hạn cùng năng lực dự báo chiến lược ở tầm cao hơn.

Đánh giá dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, ông Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, việc đặt giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển con người vào vị trí trung tâm của mô hình tăng trưởng mới thể hiện tư duy nhất quán, xuyên suốt của Đảng. Đây không chỉ là định hướng đúng đắn, mà còn mở ra cơ hội để các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt các đại học nghiên cứu, phát huy vai trò và lợi thế của mình trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông Hoàng Minh Sơn, yêu cầu đặt ra trong thời gian tới là: Tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo; phát triển hệ thống giáo dục mở, hiện đại, hội nhập quốc tế; tăng cường tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình; đổi mới mô hình quản trị; đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo với nhu cầu thị trường lao động, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Với thế mạnh về khoa học cơ bản, khoa học xã hội và nhân văn cùng các lĩnh vực liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội có điều kiện đóng góp sâu sắc vào phát triển lý luận về đổi mới, xây dựng hệ giá trị văn hóa, đề xuất các mô hình phát triển bền vững và hoàn thiện thể chế. Qua đó góp phần hiện thực hóa tầm nhìn và mục tiêu mà Đại hội XIV của Đảng đề ra.

Động lực cốt lõi cho phát triển bền vững

Theo GS.TS Chử Đức Trình - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội), khoa học và công nghệ cần được xác lập là trụ cột then chốt của mô hình tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, nhiều doanh nghiệp hiện nay còn gặp không ít khó khăn trong hoạt động nghiên cứu và phát triển, chủ yếu do những vướng mắc về cơ chế, thể chế. Vì vậy, cần sớm xây dựng các cơ chế, chính sách đủ mạnh để doanh nghiệp thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu ở những khâu có giá trị gia tăng cao.

Đề cập đến chuyển đổi số, GS.TS Chử Đức Trình nhấn mạnh, đây không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà phải được coi là phương thức sản xuất mới, cần được triển khai quyết liệt ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Theo ông, Việt Nam cần gắn đầu tư cho khoa học và công nghệ với hiệu quả thực chất, hướng tới tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có khả năng thương mại hóa và sức cạnh tranh trên thị trường.

Cùng đó, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao có vai trò đặc biệt quan trọng, nhằm dẫn dắt và vận hành hiệu quả hệ sinh thái số quốc gia. Từ yêu cầu đó, GS.TS Chử Đức Trình cho rằng, Văn kiện Đại hội XIV cần lượng hóa rõ ràng các mục tiêu chiến lược liên quan đến khoa học – công nghệ, kinh tế số và thể chế xanh, như tỷ trọng đóng góp của kinh tế số trong GDP, mức đầu tư cho khoa học - công nghệ, hay các chỉ tiêu tăng trưởng của những ngành công nghệ then chốt.

Theo GS.TS Chử Đức Trình, việc xác định cụ thể các mục tiêu và chỉ tiêu không chỉ giúp nâng cao tính khả thi của chính sách, mà còn tạo động lực để khoa học - công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Bà Trần Thị Tuyết Nga - đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị đánh giá cao công tác chuẩn bị các dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, từ nội dung đến cách thức thể hiện đều có nhiều điểm đổi mới rõ nét. Các báo cáo được xây dựng theo hướng ngắn gọn, súc tích, nội dung rõ ràng, giảm tính hàn lâm, tăng tính định lượng và hành động, thể hiện tư duy mới, đặc biệt là dự thảo Báo cáo chính trị.

Theo bà Trần Thị Tuyết Nga, những vấn đề mang tính lý luận, được tổng kết từ thực tiễn 40 năm đổi mới đã được chắt lọc, khái quát thành các quan điểm chỉ đạo, bài học kinh nghiệm, nhiệm vụ trọng tâm và các đột phá chiến lược cho nhiệm kỳ 2026 - 2030, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Đáng chú ý, dự thảo Văn kiện đã xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu và nội dung trung tâm của mô hình phát triển. Cách tiếp cận này có sự liên kết chặt chẽ giữa các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội; từ quản trị quốc gia, phát triển kinh tế đến bảo đảm quốc phòng, an ninh và giải quyết các vấn đề xã hội cấp bách.

Góp ý về nội dung phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt giáo dục và đào tạo, bà Trần Thị Tuyết Nga cho rằng, dự thảo Văn kiện đã thể hiện nhiều điểm mới, hướng tới mục tiêu kép: Vừa nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, vừa bảo đảm công bằng xã hội trong tiếp cận và thụ hưởng các chính sách giáo dục, hiện thực hóa tinh thần “giáo dục cho mọi người” trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị ghi nhận, công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo thời gian qua đã đạt được những kết quả quan trọng. Nội dung và phương thức giáo dục tiếp tục được đổi mới; chất lượng giáo dục các cấp học từng bước nâng lên; hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo ngày càng mở rộng.

Đặc biệt, nhiều chính sách nhân văn đã triển khai như miễn, hỗ trợ học phí cho trẻ mầm non, học sinh phổ thông; đầu tư xây dựng các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới và khu vực khó khăn. Tuy nhiên, theo bà Trần Thị Tuyết Nga, khi đánh giá thành tựu giáo dục và đào tạo, Văn kiện cần tập trung vào những vấn đề lớn, có tính bản chất, tránh liệt kê dàn trải các kết quả cụ thể; đồng thời lựa chọn thành tựu tiêu biểu, có ý nghĩa chiến lược.

Đối với mục tiêu xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới, gắn với đột phá về phát triển nguồn nhân lực, bà Trần Thị Tuyết Nga nhấn mạnh, đây là yêu cầu mới, lớn và cấp thiết nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững đất nước.

Theo đó, cần xây dựng nền giáo dục mở, hiện đại, hội nhập, hướng tới đào tạo thế hệ công dân có tri thức, kỹ năng và phẩm chất đáp ứng yêu cầu của thời đại, bảo đảm công bằng, sáng tạo và phát triển toàn diện.

Lượng hóa mục tiêu, hoàn thiện thể chế

Cơ bản tán thành với các nhóm giải pháp trong dự thảo Văn kiện, bà Trần Thị Tuyết Nga cho rằng, đột phá về nhân lực cần được xác định là “linh hồn” của các đột phá chiến lược, do đó phải được cụ thể hóa rõ hơn trong định hướng và chương trình hành động.

Từ phát triển nhân lực đến kiến tạo năng lực quốc gia dựa trên con người, cần tập trung các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học gắn với nhu cầu phát triển đất nước; chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học – công nghệ, nhà giáo, nhân lực y tế; đồng thời có chính sách thu hút, trọng dụng và giữ chân nhân tài trong khu vực công và các lĩnh vực then chốt.

Theo bà Trần Thị Tuyết Nga, chương trình hành động thực hiện đột phá về nhân lực trong dự thảo hiện còn chung chung, chưa rõ nét. Vì vậy, cần sớm xây dựng chiến lược tổng thể về phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao, để đột phá này thực sự trở thành động lực cốt lõi cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn tới.

Còn PGS.TS Lê Trung Thành - Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu là bước đi tất yếu, thể hiện bản lĩnh chính trị và trí tuệ của Đảng.

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, PGS.TS Lê Trung Thành gợi mở, Việt Nam cần một thể chế năng động, đội ngũ nhân lực sáng tạo cùng hệ sinh thái khoa học - công nghệ vững mạnh, trong đó Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và toàn xã hội cùng tham gia kiến tạo tương lai phát triển.