Hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản lý khoáng sản
Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, nên việc quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần phục vụ phát triển hạ tầng đô thị, nâng cao chất lượng sống của người dân và bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.
Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa nhanh, hoạt động khai thác khoáng sản, nhất là khoáng sản nhóm IV như cát, sỏi, đất san lấp, đã cung cấp nguồn vật liệu thiết yếu cho nhiều công trình giao thông, xây dựng và dân sinh trên địa bàn Thủ đô. Tuy nhiên, khoáng sản là tài nguyên không tái tạo, đòi hỏi phải được quản lý chặt chẽ, khai thác hợp lý, gắn liền với yêu cầu bảo vệ môi trường và lợi ích cộng đồng.
Vì vậy, quản lý khoáng sản gắn với phát triển bền vững và bảo vệ môi trường không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài, mang tính chiến lược đối với Hà Nội trong quá trình xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại.
Trong những năm qua, Hà Nội đã tích cực triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về quản lý tài nguyên khoáng sản. Hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn cơ bản đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng, đồng thời từng bước được đưa vào nền nếp.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục tăng cường công tác quản lý, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các dự án trọng điểm của Thủ đô ngày càng lớn. Trên tinh thần đó, Hà Nội đã chủ động rà soát quy hoạch khoáng sản, kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân được cấp phép khai thác, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm.
Theo Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, Nhà nước thống nhất quản lý tài nguyên khoáng sản, thực hiện cấp phép, giám sát và thu hồi giấy phép khai thác đối với các trường hợp vi phạm hoặc không còn phù hợp với quy hoạch. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội triển khai công tác quản lý khoáng sản một cách đồng bộ, minh bạch và hiệu quả.
Đặc biệt, tháng 12/2025, Quốc hội khóa XV thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và Khoáng sản với tỷ lệ tán thành rất cao, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc quản lý chặt chẽ tài nguyên khoáng sản - nguồn lực quan trọng của quốc gia. Đây cũng là cơ sở pháp lý để Hà Nội tâp trung quản lý có hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản.
Gắn khai thác khoáng sản với bảo vệ môi trường và lợi ích cộng đồng
Một trong những định hướng xuyên suốt của Hà Nội trong công tác quản lý khoáng sản là gắn chặt hoạt động khai thác với bảo vệ môi trường, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Thành phố xác định rõ, phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.
Thực tế cho thấy, nếu hoạt động khai thác khoáng sản không được kiểm soát chặt chẽ, có thể phát sinh các tác động tiêu cực như sạt lở bờ sông, suy giảm nguồn nước, ô nhiễm không khí và ảnh hưởng đến đời sống người dân. Nhận thức rõ điều đó, Hà Nội đã tăng cường yêu cầu các doanh nghiệp khai thác khoáng sản thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về bảo vệ môi trường ngay từ khâu lập dự án.
Theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường trước khi khai thác là một trong những công cụ quan trọng nhằm nâng cao trách nhiệm của chủ mỏ. Khoản ký quỹ này được sử dụng để xử lý các tác động môi trường trong trường hợp doanh nghiệp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ cam kết sau khi kết thúc khai thác. Hà Nội đã nghiêm túc triển khai quy định này, coi đây là điều kiện bắt buộc khi xem xét cấp phép khai thác khoáng sản.
Bên cạnh đó, công tác đánh giá tác động môi trường tiếp tục được siết chặt, được xem là “hàng rào kỹ thuật” quan trọng nhằm sàng lọc các dự án khai thác khoáng sản. Chỉ những dự án đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về môi trường, công nghệ khai thác và phương án phục hồi sinh thái mới được xem xét triển khai.
Không chỉ dừng lại ở yêu cầu pháp lý, Hà Nội còn chủ động lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường khoáng sản vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đô thị và quy hoạch sử dụng đất. Việc phân bổ hợp lý các khu vực khai thác, hạn chế tối đa tác động đến đất nông nghiệp, khu dân cư và hệ thống đê điều được xác định là định hướng ưu tiên trong giai đoạn hiện nay.
Cùng với nỗ lực của các cơ quan quản lý nhà nước, vai trò giám sát của cộng đồng dân cư ngày càng được đề cao. Đây là kênh thông tin quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản tại Hà Nội.
Có thể khẳng định, quản lý khoáng sản gắn với phát triển bền vững và bảo vệ môi trường là hướng đi đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới. Thực hiện tốt mục tiêu này sẽ góp phần sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên không tái tạo, bảo vệ môi trường sống, giữ gìn cảnh quan đô thị, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội của Hà Nội trong tương lai.
Quan điểm xuyên suốt này cũng phù hợp với định hướng chung của Chính phủ. Tại nhiều hội nghị, diễn đàn trong nước và quốc tế, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nhiều lần khẳng định Việt Nam kiên định không hy sinh môi trường để đổi lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Đây chính là kim chỉ nam để Hà Nội tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý khoáng sản, hướng tới xây dựng Thủ đô xanh, văn minh, hiện đại.
