Trước đây, ngày Quốc tế Thiếu nhi chỉ gắn với bóng bay, que kem hay buổi tối được bố mẹ đưa đi chơi công viên. Nhưng vài năm trở lại đây, 1/6 dần trở thành “mùa quà tặng” với đồ công nghệ, tiệc trải nghiệm, những chuyến đi ngắn ngày hay các bộ ảnh được chuẩn bị chỉn chu. Đằng sau sự đủ đầy ấy là nhiều góc nhìn về điều khiến trẻ luôn nhớ về.
“Mùa quà tặng”
Những ngày cuối tháng 5, các trung tâm thương mại, khu vui chơi tại Hà Nội và TPHCM đồng loạt tung chương trình khuyến mại cho dịp Quốc tế Thiếu nhi. Trên mạng xã hội, nhiều phụ huynh cũng bắt đầu chia sẻ kế hoạch đưa con đi chơi, săn quà hay chuẩn bị bất ngờ cho con từ sớm.
Chị Hoàng Linh (32 tuổi, Hà Nội) cho biết, năm nay chị dự định mua cho con trai đồng hồ định vị trị giá gần 3 triệu đồng, kèm chuyến đi công viên nước cuối tuần. “Ngày thường hai vợ chồng khá bận nên dịp 1/6 muốn làm gì đó đặc biệt cho con”, chị nói.
Anh Trần Minh Tuấn (35 tuổi, TPHCM) kể con gái anh mới học lớp 2 nhưng đã có “wishlist” từ trước dịp lễ cả tháng. “Con kể rằng bạn trong lớp có máy ảnh mini, có bạn được bố mẹ cho đi resort ở biển nên cũng mong được giống vậy”, anh chia sẻ.
Không khí chuẩn bị cho 1/6 hiện nay khác khá nhiều so với ký ức của nhiều thế hệ trước. Ngày Quốc tế Thiếu nhi không còn chỉ là dịp nhận vài chiếc kẹo hay được bố mẹ đưa ra công viên, mà dần trở thành một “mùa tiêu dùng” dành cho trẻ nhỏ.
Theo ghi nhận tại một số cửa hàng đồ chơi ở Hà Nội, các sản phẩm được tìm mua nhiều dịp này là Lego, đồng hồ định vị, máy ảnh mini trẻ em, đồ chơi công nghệ hay vé trải nghiệm tại khu vui chơi. Không ít phụ huynh sẵn sàng chi vài triệu đồng cho quà tặng và các hoạt động đi kèm.
Chị Trần Thị Thu Hà, chủ một cửa hàng đồ chơi tại phường Cầu Giấy, cho biết sức mua trước 1/6 thường tăng mạnh. Trước đây khách chủ yếu mua đồ chơi vài trăm nghìn đồng nhưng giờ nhiều người chọn các món có thể lên tới vài triệu đồng.
Không chỉ quà tặng, cách tổ chức ngày 1/6 cũng ngày càng được đầu tư theo hướng “trải nghiệm hóa”. Nhiều gia đình đưa con đi cắm trại, nghỉ dưỡng ngắn ngày, tham gia workshop làm bánh, vẽ tranh hoặc tổ chức tiệc mini tại nhà hàng. Trên nhiều trang mạng xã hội, các video ghi lại khoảnh khắc trẻ mở quà, bật khóc vì bất ngờ hay những bộ ảnh gia đình dịp 1/6 thu hút hàng trăm nghìn lượt xem. Với nhiều phụ huynh, ngày Quốc tế Thiếu nhi giờ đây không chỉ dành cho con mà còn là dịp lưu giữ hình ảnh gia đình.
Chị Nguyễn Mai Anh (29 tuổi, Hải Phòng), một nhà sáng tạo nội dung về đời sống gia đình trên TikTok với hơn 200.000 người theo dõi, cho biết dịp 1/6 năm ngoái, đã lên kế hoạch từ sớm cho các hoạt động cùng con. Năm nay, chị dự định đưa con đi cắm trại ngoại thành, kết hợp chụp ảnh và quay vlog lưu giữ kỷ niệm.
“Thực ra điều tôi muốn giữ lại không phải là món quà đắt tiền mà là cảm giác cả nhà cùng có thời gian với nhau. Khi đăng video, nhiều người nghĩ mình đang cố làm mọi thứ thật hoàn hảo, nhưng phần lớn phụ huynh chỉ muốn lưu lại những khoảnh khắc con còn nhỏ”, chị nói.
Tuy vậy, chị Mai Anh cũng thừa nhận mạng xã hội đôi khi vô tình tạo ra áp lực cho các bậc cha mẹ. “Khi thấy người khác tổ chức quá chỉn chu, nhiều phụ huynh dễ có cảm giác mình cũng phải làm điều gì đó đặc biệt cho con. Có những lúc chính tôi cũng bị cuốn vào tâm lý đó”, chị chia sẻ.
Áp lực vô hình của bậc phụ huynh
Theo các chuyên gia, sự thay đổi trong cách người lớn tổ chức dịp 1/6 phản ánh nhiều biến chuyển trong đời sống hiện đại, từ nhịp sống đô thị, áp lực công việc cho tới văn hóa tiêu dùng.
TS Trần Thu Hương, chuyên gia nghiên cứu tâm lý học, cho rằng quà tặng đang trở thành cách thể hiện tình cảm nhanh và dễ nhìn thấy nhất của phụ huynh hiện đại. Cha mẹ ngày nay thường thiếu thời gian đồng hành cùng con do áp lực công việc. Trong bối cảnh đó, một món quà đôi khi trở thành cách bù đắp dễ thực hiện hơn việc dành thời gian ở cạnh trẻ.
Theo chuyên gia, sự phát triển của mạng xã hội cũng khiến việc chăm sóc con cái mang tính “trình diễn” rõ hơn trước. Những hình ảnh về chuyến đi, quà tặng hay trải nghiệm của trẻ được chia sẻ liên tục tạo ra áp lực so sánh giữa các gia đình.
“Không ít phụ huynh có tâm lý sợ con mình thua thiệt hoặc cảm thấy áy náy nếu không chuẩn bị điều gì đặc biệt cho con dịp 1/6”, bà Thu Hương nhận định.
Ở góc độ khác, trẻ em hiện nay cũng chịu tác động mạnh từ môi trường tiêu dùng số. Cô giáo Nguyễn Thu Trang, giáo viên tiểu học tại Hà Nội, cho biết sau mỗi dịp lễ, học sinh thường hào hứng kể chuyện được mua gì, đi đâu hơn là nói về cảm xúc khi ở bên gia đình.
“Nhiều em nhớ rất rõ món quà mình nhận được, thậm chí so sánh với bạn bè. Các xu hướng đồ chơi trên YouTube, Facebook hay TikTok tác động đến trẻ rất nhanh”, cô nói. Theo cô Trang, việc trẻ tiếp xúc sớm với quảng cáo và mạng xã hội khiến nhu cầu vật chất xuất hiện từ rất sớm. Một số em bắt đầu có tâm lý “mong chờ phần thưởng” vào các dịp đặc biệt.
Anh Nguyễn Đức Anh, kỹ sư công nghệ thông tin tại TPHCM, thừa nhận anh từng nhiều lần chi tiêu vượt kế hoạch cho dịp 1/6 chỉ vì không muốn con cảm thấy “thua bạn bè”. Năm ngoái, dù dự định ban đầu chỉ là đưa con đi ăn và mua một bộ đồ chơi nhỏ, cuối cùng anh vẫn quyết định mua thêm máy ảnh mini và đặt một chuyến đi ngắn ngày cho cả gia đình.
“Con đi học về hay kể bạn này được bố mẹ cho đi khu vui chơi, bạn kia được mua đồng hồ hay đồ chơi mới. Nghe nhiều cũng thấy thương con, sợ con nghĩ mình không được quan tâm bằng các bạn”, anh kể.
Theo anh Đức Anh, áp lực không chỉ đến từ mong muốn của trẻ mà còn đến từ chính cảm giác áy náy của người lớn. Làm trong lĩnh vực công nghệ, anh thường xuyên về nhà muộn, nhiều hôm con đã ngủ. Những dịp như 1/6 vì thế trở thành khoảng thời gian hiếm hoi anh muốn “bù” lại cho con bằng điều gì đó đặc biệt hơn ngày thường.
“Ngày thường ít có thời gian chơi cùng con nên đôi khi tôi nghĩ ít nhất cũng phải có món quà hay chuyến đi nào đó để con thấy bố mẹ vẫn quan tâm”, anh cho biết.
Theo chuyên gia tâm lý Trần Thu Hương, trong xã hội hiện đại, giá trị vật chất thường dễ được nhìn thấy và ghi nhận hơn các giá trị tinh thần. Một món quà có thể chụp ảnh, đăng mạng xã hội, trong khi thời gian trò chuyện hay chơi cùng con lại là thứ khó đo đếm.
Quà đắt tiền hay ký ức đáng nhớ?
Dù vậy, theo các chuyên gia, việc mọi cảm xúc đều gắn với quà tặng vật chất cũng có thể để lại những tác động nhất định với trẻ nhỏ.
Chuyên gia tâm lý Trần Thu Hương cho rằng nếu trẻ dần quen với việc được thưởng bằng quà trong mọi dịp đặc biệt, các em có thể hình thành thói quen đo sự quan tâm bằng giá trị vật chất. Bà nhận định, khi kỳ vọng ngày càng lớn, trẻ dễ thất vọng nếu không được đáp ứng như mong muốn. Điều này cũng khiến việc so sánh với bạn bè xuất hiện nhiều hơn”.
Ở chiều ngược lại, áp lực cũng không nằm ngoài phía người lớn. Với nhiều gia đình thu nhập trung bình, việc chuẩn bị quà cho con đôi khi trở thành một khoản chi bắt buộc về mặt cảm xúc. Anh Nguyễn Văn Sơn, công nhân tại Bắc Ninh, cho biết dù kinh tế không dư dả nhưng năm nào anh cũng cố mua quà cho hai con dịp 1/6.
Theo TS Trần Thu Hương, ngày Quốc tế Thiếu nhi hiện nay phần nào phản chiếu áp lực làm cha mẹ trong xã hội hiện đại. Nhiều người mang tâm lý phải tạo cho con một tuổi thơ “đủ đầy”, dù đôi khi chính họ cũng mệt mỏi với guồng quay ấy. Không ít phụ huynh đang cố gắng tạo ra những ký ức đẹp cho con, nhưng đồng thời lại bị cuốn vào áp lực phải làm mọi thứ thật đặc biệt.
Điều đáng chú ý là khi nhắc về tuổi thơ, nhiều người trưởng thành lại không nhớ chính xác mình từng được tặng món quà gì trong ngày 1/6. Thứ ở lại lâu hơn thường là cảm giác được ở cạnh người thân trong một khoảnh khắc rất bình thường.
Chị Nguyễn Thị Hạnh (28 tuổi, Hà Nội) kể ký ức rõ nhất của chị về ngày Quốc tế Thiếu nhi là buổi tối được bố chở ra công viên bằng chiếc xe máy cũ. Hai bố con ăn một que kem, ngồi tô tượng dưới ánh đèn vàng rồi đi dạo quanh hồ đến khá muộn mới về.
“Hồi đó nhà tôi không khá giả, bố mẹ cũng chẳng mua được quà gì lớn. Nhưng tôi vẫn nhớ rất rõ cảm giác hôm ấy, nhớ cả việc bố ngồi chờ tôi tô tượng xong rồi mới về”, chị nói.
Đến bây giờ, khi đã đi làm và có con nhỏ, chị Hạnh vẫn cho rằng điều khiến trẻ nhớ lâu đôi khi không nằm ở món đồ được mua, mà ở cảm giác mình thực sự có một ngày được bố mẹ dành trọn sự chú ý.
“Trẻ con có thể quên món đồ chơi sau vài tháng, nhưng cảm giác được bố mẹ đưa đi chơi, được nắm tay hay cùng ăn một cây kem lại ở rất lâu. Ít nhất với tôi, ký ức về ngày 1/6 vẫn là cảm giác ấm áp đó chứ không phải giá trị món quà”, chị chia sẻ.
Có lẽ nhiều đứa trẻ không nhớ quá lâu giá tiền của món quà mình từng nhận. Nhưng cảm giác được chờ đợi, được nắm tay bố mẹ đi chơi hay được dành trọn một ngày để quan tâm thì lại ở rất lâu trong ký ức. Sau ngày 1/6, thứ còn đọng lại với nhiều đứa trẻ đôi khi không nằm trong hộp quà đã mở, mà nằm ở cảm giác mình đã có một ngày thật sự thuộc về tuổi thơ.
