Những lỗ hổng tích tụ suốt nhiều thập kỷ đang đặt ra thách thức cải cách mang tính dài hạn và có hệ thống cho ngành giáo dục nước này.
Theo báo cáo mới đây của Ủy ban Giáo dục Quốc hội lần thứ hai (EDCOM 2), chỉ có 4 trong một nghìn học sinh THPT Philippines đạt mức thành thạo các kỹ năng cốt lõi như giải quyết vấn đề, phân tích dữ liệu, quản lý và truyền đạt thông tin. Đáng chú ý, mức độ thành thạo học tập giảm mạnh theo từng cấp học, từ khoảng 30% ở lớp 3 xuống còn 0,4% ở lớp 12.
Những con số này phản ánh một vấn đề mang tính hệ thống. Khoảng 70% học sinh lớp 3 gặp khó khăn với các kỹ năng nền tảng như nhận diện chữ cái, đọc từ thông dụng, hiểu văn bản ngắn và thực hiện các phép toán cơ bản. Đến lớp 6, tỷ lệ học sinh đạt chuẩn chỉ còn 19%, trước khi sụt giảm nghiêm trọng ở bậc trung học.
Dữ liệu của Cơ quan Thống kê Philippines cũng cho thấy hơn 18 triệu học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông đang ở tình trạng “mù chữ chức năng”, tức không đủ khả năng sử dụng kỹ năng đọc, viết và tính toán trong đời sống hằng ngày.
Báo cáo được đưa ra trong bối cảnh Philippines thông qua ngân sách giáo dục trị giá 23 tỷ USD. Đây được xem là một quyết định có “tính lịch sử” đối với hệ thống giáo dục nước này. Tuy nhiên, theo ước tính của EDCOM 2, Philippines cần ít nhất 10 năm để thu hẹp khoảng cách học tập và đưa hệ thống giáo dục đạt chuẩn trình độ cơ bản.
Khủng hoảng học tập tại Philippines không chỉ bắt nguồn từ chương trình hay phương pháp giảng dạy, mà còn bị trầm trọng hóa bởi các yếu tố bên ngoài lớp học. Việc gián đoạn học tập kéo dài do dịch Covid-19, với thiên tai thường xuyên, đã làm suy yếu đáng kể quá trình học tập liên tục của học sinh. Trong bối cảnh đó, ngân sách giáo dục 23 tỷ USD vẫn bị nhiều nhóm chuyên gia cho là chưa đủ để bù đắp những thiếu hụt tích tụ qua nhiều năm.
Trong khi đó, Liên minh Giáo viên Quan tâm (ACT) cho rằng, nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng là nhiều thập kỷ thiếu đầu tư có hệ thống cho giáo dục. Dù ngân sách mới tăng mạnh, chi tiêu cho giáo dục của Philippines vẫn chỉ đạt khoảng 2/3 chuẩn quốc tế là 6% GDP. Hệ quả là lớp học quá đông, thiếu tài liệu học tập, giáo viên quá tải và lương thấp, khiến chất lượng giảng dạy suy giảm.
ACT cũng chỉ trích việc triển khai vội vàng chương trình K-12 từ năm 2012, vốn kéo dài thời gian học phổ thông từ 10 lên 12 năm nhằm tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.
Một yếu tố khác được các chuyên gia nhấn mạnh là chính sách “lên lớp hàng loạt”, cho phép học sinh tự động lên lớp bất kể năng lực. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt học tập tích lũy, khi những lỗ hổng kiến thức ở bậc tiểu học không bao giờ được xử lý triệt để và chỉ bộc lộ rõ ở các cấp học cao hơn.
Khoảng 16,3 tỷ USD trong ngân sách mới được phân bổ cho cơ sở hạ tầng, bao gồm dự kiến xây dựng 35 nghìn phòng học mới. Hiện tại, Philippines thiếu khoảng 165 nghìn phòng học trên toàn quốc, buộc nhiều trường phải tổ chức học ca sớm hoặc cho học sinh nghỉ học luân phiên.
