Đồ uống tăng lực là loại thức uống thường chứa hàm lượng cao caffeine và các chất kích thích khác. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc tiêu thụ đồ uống tăng lực — đặc biệt là khi dùng quá mức — với nhiều rủi ro tiềm ẩn đối với sức khỏe.
Tiêu thụ caffeine ở mức độ vừa phải có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe, nhưng việc lạm dụng đồ uống tăng lực lại gắn liền với các rủi ro tim mạch tiềm ẩn, bao gồm loạn nhịp tim, nhịp tim nhanh và tăng huyết áp, đặc biệt là ở người trẻ tuổi. Mặc dù hiện tại Hoa Kỳ chưa có quy định liên bang về giới hạn độ tuổi mua đồ uống tăng lực, nhưng đã có những đề xuất hạn chế bán loại sản phẩm này cho người dưới 18 tuổi.
Những phát hiện này rất đáng chú ý vì các biến cố tim mạch thường ít phổ biến hơn ở người trẻ so với người lớn tuổi; thế nhưng, gần một nửa số báo cáo liên kết các sản phẩm chứa chất kích thích với các biến cố tim mạch lại rơi vào nhóm người từ 18 đến 34 tuổi.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng những kết quả này chỉ cho thấy mối liên hệ chứ không khẳng định quan hệ nhân quả.
Nghiên cứu cũng dựa trên các báo cáo tự nguyện về biến cố bất lợi, nghĩa là không thể xác định chính xác tần suất xảy ra các biến cố này ở những người tiêu thụ đồ uống tăng lực hoặc thực phẩm bổ sung.
Ngoài ra, cần lưu ý rằng đây mới chỉ là những phát hiện sơ bộ và chưa trải qua quá trình bình duyệt.
Nghiên cứu phát hiện điều gì về đồ uống tăng lực?
Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học đã phân tích 28.345 báo cáo về các biến cố bất lợi tiềm ẩn, được ghi nhận trong cơ sở dữ liệu an toàn của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) từ năm 2017 đến năm 2025.
Trong số các báo cáo này, có 854 trường hợp liên quan đến đồ uống tăng lực hoặc các loại thực phẩm bổ sung có chứa caffeine hoặc các chất kích thích khác.
Các nhà nghiên cứu đã so sánh những báo cáo này với 27.491 báo cáo liên quan đến các sản phẩm không chứa những thành phần kể trên, bao gồm nước ngọt, thanh protein, đồ uống thay thế bữa ăn, sinh tố và vitamin. Kết quả phân tích cho thấy sự khác biệt đáng kể về tần suất xảy ra các biến cố tim mạch được báo cáo.
So với các báo cáo về những sản phẩm không chứa caffeine hoặc chất kích thích, các báo cáo liên quan đến sản phẩm có chứa chất kích thích cho thấy:
- Tỷ lệ đề cập đến tình trạng ngừng tim cao hơn khoảng 11 lần;
- Tỷ lệ đề cập đến nhồi máu cơ tim cao hơn khoảng 4,5 lần;
- Tỷ lệ đề cập đến các rối loạn nhịp thất hoặc đánh trống ngực cao hơn 4 lần;
- Tỷ lệ đề cập đến tình trạng nhịp tim tăng cao cao hơn gần 3 lần;
- Tỷ lệ đề cập đến đau ngực cao hơn 2,71 lần;
- Tỷ lệ đề cập đến tình trạng ngất xỉu cao hơn khoảng 2 lần.
Điều quan trọng cần lưu ý là những con số này phản ánh sự khác biệt về tần suất các biến cố được báo cáo cho FDA, chứ không phải sự khác biệt về nguy cơ thực tế gặp phải một biến cố tim mạch. Nghiên cứu không xác định được có bao nhiêu người đã sử dụng các sản phẩm này mà không gặp phải bất kỳ tác dụng phụ nào.
“Những phát hiện này rất đáng lo ngại, nhưng cũng không hoàn toàn gây ngạc nhiên", Bác sĩ Cheng-Han Chen, chuyên gia tim mạch can thiệp và Giám đốc y khoa của Chương trình Tim cấu trúc tại Trung tâm Y tế MemorialCare Saddleback ở Laguna Hills, California (người không tham gia vào nghiên cứu này) chia sẻ với Medical News Today.
Về tác động của đồ uống tăng lực đối với sức khỏe, Bác sĩ Cheng-Han Chen cho rằng: “Chúng ta biết rằng đồ uống tăng lực có thể gây ra những tác động đáng kể lên hệ tim mạch, chủ yếu là do đặc tính kích thích của chúng. Caffeine có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim; trong khi đó, các thành phần khác như guarana và taurine có thể góp phần hơn nữa vào việc kích thích hệ tim mạch và làm tăng nồng độ các hormone gây căng thẳng".
“Điều đặc biệt đáng lo ngại là khả năng các sản phẩm này có thể kích hoạt những biến chứng nghiêm trọng, bao gồm các rối loạn nhịp tim, đặc biệt là ở những người vốn đã có các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn”, bác sĩ Chen cho biết thêm: “Mặc dù việc thỉnh thoảng sử dụng đồ uống tăng lực thường không gây ra hậu quả lâu dài đối với hầu hết những người khỏe mạnh, nhưng việc tiêu thụ thường xuyên hoặc quá mức có thể làm tăng nguy cơ mắc chứng cao huyết áp và các rối loạn nhịp tim"..
Tại sao đồ uống tăng lực có thể ảnh hưởng đến hệ tim mạch?
Caffeine là một chất kích thích tác động lên hệ thần kinh trung ương, giúp con người cảm thấy tỉnh táo hơn và bớt mệt mỏi. Tuy nhiên, nó cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng tim mạch, đặc biệt là khi dùng với liều lượng cao hoặc ở những người nhạy cảm với tác động của nó.
Ảnh minh họa.
Các nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ tới 400 miligam (mg) caffeine mỗi ngày thường được coi là an toàn đối với hầu hết người trưởng thành khỏe mạnh. Lượng này tương đương với khoảng 4 đến 5 tách cà phê pha thông thường (mỗi tách khoảng 8 ounce - khoảng 240ml), mặc dù hàm lượng caffeine có thể thay đổi tùy theo cách pha chế.
Đồ uống tăng lực và các loại thực phẩm bổ sung dùng trước khi tập luyện có thể chứa hàm lượng caffeine trên mỗi đơn vị thể tích cao hơn nhiều so với cà phê pha thông thường. Một số sản phẩm còn chứa thêm các thành phần kích thích khác, góp phần tạo nên những tác động sinh lý tổng thể.
Sự kết hợp giữa caffeine và các chất kích thích khác có thể là yếu tố cần xem xét khi đánh giá các tác động tiềm tàng đối với hệ tim mạch. Tuy nhiên, nghiên cứu hiện tại chưa xác định được cụ thể thành phần, liều lượng hay sự kết hợp nào là nguyên nhân dẫn đến các biểu hiện được ghi nhận trong các báo cáo.
Tại Hoa Kỳ, đồ uống tăng lực và các loại thực phẩm bổ sung chứa chất kích thích được quản lý theo quy định khác với các loại dược phẩm. Do thường được phân loại là thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung, các sản phẩm này không phải trải qua quy trình phê duyệt trước khi lưu hành hay các yêu cầu kiểm định an toàn nghiêm ngặt như đối với thuốc kê đơn.
“Caffeine kích thích hệ tim mạch, chủ yếu thông qua việc gia tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm. Điều này có thể khiến tim đập nhanh hơn, làm tăng huyết áp và gia tăng áp lực lên tim. Đồ uống tăng lực có thể chứa thêm các chất kích thích khác, chẳng hạn như guarana và taurine, vốn có khả năng làm tăng huyết áp và nồng độ các hormone gây căng thẳng", bác sĩ Chen giải thích.
"Khi tiêu thụ quá mức, những tác động này có thể trở nên rõ rệt hơn và có khả năng gây nhiễu hoạt động điện bình thường của tim, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim. Những người có sẵn các bệnh lý tim mạch, đặc biệt là tăng huyết áp hoặc có cơ địa dễ bị rối loạn nhịp tim, có thể đặc biệt nhạy cảm với những tác động này", Bác sĩ Cheng-Han Chen
Tại sao người trẻ chiếm tỷ lệ đáng kể trong các báo cáo?
Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người từ 18 đến 34 tuổi chiếm khoảng 45% số báo cáo liên quan đến các sản phẩm chứa caffeine và chất kích thích dẫn đến các biến cố tim mạch. Nghiên cứu chưa xác định được lý do tại sao nhóm tuổi này lại chiếm tỷ lệ cao như vậy, nhưng các nhà nghiên cứu đã đưa ra một số cách giải thích khả thi.
Người trẻ tuổi có thể tiêu thụ đồ uống tăng lực và các loại thực phẩm bổ sung chứa chất kích thích thường xuyên hơn, đặc biệt là để tăng sự tỉnh táo, hỗ trợ tập luyện hoặc chống mệt mỏi. Thời điểm và hoàn cảnh sử dụng cũng có thể là những yếu tố liên quan, chẳng hạn như dùng các sản phẩm chứa chất kích thích trước khi vận động mạnh, hoặc kết hợp chúng với rượu bia hay các chất khác.
Họ cũng lưu ý rằng nhiều người có thể đánh giá thấp các rủi ro tiềm ẩn và vô tình vượt quá giới hạn tiêu thụ caffeine hàng ngày, nhất là khi các loại đồ uống tăng lực và thực phẩm bổ sung hiện nay rất dễ tìm mua.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, các chuyên gia y tế nên hỏi những người trẻ tuổi gặp các triệu chứng như hồi hộp, đau ngực hoặc ngất xỉu về việc họ có sử dụng đồ uống tăng lực hay các thực phẩm bổ sung chứa chất kích thích hay không.
“Ngày càng có nhiều lo ngại về tác động đối với hệ tim mạch của các loại đồ uống tăng lực và thực phẩm bổ sung chứa chất kích thích, đặc biệt là ở người trẻ tuổi. Một vấn đề đặt ra là người trẻ có thể không nhận thức được rằng những sản phẩm này có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến tim và huyết áp, nhất là khi được sử dụng thường xuyên hoặc kết hợp với các sản phẩm khác có chứa caffeine",Bác sĩ Cheng-Han Chen.
Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng một số cá nhân có thể đang mắc các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn mà chưa được chẩn đoán.
Bác sĩ Chen giải thích: “Với tư cách là một bác sĩ tim mạch, tôi đặc biệt lo ngại về những người có thể đang mắc các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn mà chưa được phát hiện. Việc tiêu thụ quá nhiều chất kích thích có thể gây ra các triệu chứng như hồi hộp, khó chịu ở ngực và chóng mặt. Ở những người có cơ địa nhạy cảm, điều này còn có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến chứng nghiêm trọng hơn, bao gồm cả tình trạng rối loạn nhịp tim".
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tỷ lệ báo cáo liên quan đến người trẻ tuổi không nhất thiết đồng nghĩa với việc nhóm đối tượng này có nguy cơ gặp biến chứng tim mạch cao hơn các nhóm tuổi khác. Những khác biệt về thói quen tiêu thụ, hành vi báo cáo sự việc và số lượng người sử dụng các sản phẩm này đều có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu.
Đồ uống tăng lực có gây ra đau tim hoặc ngừng tim không?
Mặc dù các kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên hệ, nhưng nghiên cứu này không thể khẳng định rằng đồ uống tăng lực hoặc các sản phẩm bổ sung chứa chất kích thích là nguyên nhân trực tiếp gây ra tình trạng ngừng tim, đau tim hay các biến cố tim mạch khác.
Dù các báo cáo gửi tới Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ có thể giúp xác định những dấu hiệu cảnh báo về an toàn, chúng không cung cấp bức tranh toàn diện về tần suất xảy ra các biến cố bất lợi.
Ngoài ra, phân tích này chưa tính đến các yếu tố khác có thể góp phần gây ra những biến cố được báo cáo, chẳng hạn như các bệnh lý nền, việc sử dụng các loại thuốc hoặc chất khác, hoạt động thể chất và tổng lượng caffeine tiêu thụ.
Cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn để xác định liệu các sản phẩm chứa chất kích thích có phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các biến chứng tim mạch hay không, đồng thời làm rõ những thành phần, liều lượng và cách thức sử dụng nào có thể tiềm ẩn rủi ro cao nhất.
Những điều cần biết về đồ uống tăng lực
Các kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát lượng caffeine và các chất kích thích khác mà một người tiêu thụ, đặc biệt là khi sử dụng nhiều sản phẩm khác nhau trong cùng một ngày.
Ảnh minh họa.
Caffeine có thể có trong cà phê, trà, đồ uống tăng lực, các sản phẩm bổ sung dùng trước khi tập luyện và những loại thực phẩm bổ sung khác. Người tiêu dùng khi kết hợp các sản phẩm này có thể gặp khó khăn trong việc ước tính tổng lượng caffeine nạp vào cơ thể mỗi ngày.
Việc kiểm tra nhãn sản phẩm và cân nhắc tổng lượng caffeine từ tất cả các nguồn có thể giúp mọi người tránh vô tình tiêu thụ quá mức.
“Một số dấu hiệu cảnh báo khi tiêu thụ quá nhiều chất kích thích bao gồm tim đập nhanh, đau ngực và chóng mặt. Tùy vào mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng này, người dùng có thể cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế", Bác sĩ Chen lưu ý.
Tiêu thụ bao nhiêu caffeine mỗi ngày thì tốt?
“Đối với hầu hết người trưởng thành khỏe mạnh, chúng tôi thường khuyến nghị giới hạn tổng lượng caffeine tiêu thụ hàng ngày ở mức không quá 400 miligam. Tuy nhiên, khả năng dung nạp của mỗi người là khác nhau; những người có bệnh lý tim mạch nền — đặc biệt là cao huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim — có thể cần hạn chế hoặc tránh hoàn toàn caffeine", Bác sĩ Chen cũng chỉ ra rằng đồ uống tăng lực có thể có hàm lượng caffeine và kích cỡ khẩu phần khác nhau, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tổng lượng caffeine mà một người tiêu thụ.
“Tùy vào từng loại sản phẩm, một lon nước tăng lực có thể chứa từ 80 đến 300 miligam caffeine. Điều này có nghĩa là chỉ cần tiêu thụ một hoặc hai lon cũng có thể khiến một người đạt đến hoặc vượt quá giới hạn caffeine khuyến nghị hàng ngày, nhất là khi kết hợp với cà phê, trà hoặc các loại thực phẩm bổ sung có chứa caffeine khác", ông cho biết.
“Tôi khuyên mọi người nên đọc kỹ nhãn sản phẩm và lưu tâm đến tổng lượng caffeine tiêu thụ mỗi ngày. Cũng cần lưu ý rằng caffeine không phải là vấn đề duy nhất đáng lo ngại, vì nhiều loại nước tăng lực còn chứa các chất kích thích khác có thể làm tăng thêm huyết áp và gây áp lực lên hệ tim mạch", ông Chen nói.
“Tôi đặc biệt khuyến cáo những người có bệnh lý tim mạch tiềm ẩn nên tránh sử dụng nước tăng lực", ông kết luận.
Những người gặp phải các triệu chứng như đau ngực, ngất xỉu, hoặc tim đập nhanh/ đập không đều nên tìm kiếm sự thăm khám y tế phù hợp.
Mặc dù các phát hiện này làm dấy lên lo ngại về những rủi ro tiềm ẩn liên quan đến các sản phẩm nêu trên, nhưng vẫn cần có những nghiên cứu quy mô lớn hơn và chặt chẽ hơn để xác định tác động trực tiếp của caffeine cùng các chất kích thích khác đối với sức khỏe tim mạch.
