Bộ 3 pháo bánh lốp
Theo RIA, pháo tự hành bánh lốp sản xuất hàng loạt đầu tiên của Nga là 2S43 Malva được đưa vào sản xuất năm 2023. Pháo được chế tạo trên khung gầm của xe dẫn động bốn bánh BAZ-6910-027 với cấu hình bánh xe 8x8.
Pháo nòng xoắn 2A64 của pháo tự hành này được phát triển từ pháo bánh xích Msta-S. Malva có thể bắn tất cả các loại đạn 152mm. Nó có thể tấn công mục tiêu ở khoảng cách lên đến 24km với đạn nổ mảnh và lên đến 28km với đạn phản lực chủ động.
Pháo tự hành 2S43 được sử dụng tích cực trong Vùng Phòng không và nhìn chung hoạt động tốt. Tuy nhiên, tầm bắn 24km của đạn nổ mảnh thường không đủ để phản công hiệu quả.
Do đó, một loại pháo tự hành mới, 2S44 Giatsint-K đã được phát triển trên nền tảng Malva. Phần nòng xoay của pháo kéo 152mm 2A36 Giatsint-B được lắp đặt trên cùng khung gầm bánh lốp BAZ-6910-027.
Nó có đường đạn mạnh hơn và có thể bắn đạn thông thường đến tầm bắn khoảng 30,5 km. Pháo tự hành này lần đầu tiên được trình diễn công khai tại Lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng năm 2025.
Pháo tự hành Mak, ra mắt tại cuộc tập trận ở Trung tâm vào đầu tháng 10, là sự phát triển tiếp theo của Giatsint-K và Malva. Khung gầm vẫn là BAZ-6910-027 và nòng pháo là 2A36. Tuy nhiên, hệ thống điện tử hoàn toàn khác biệt.
Điểm khác biệt chính là radar Doppler dùng để đo vận tốc đầu nòng. Nó ghi lại vận tốc thực tế của viên đạn và truyền dữ liệu đến máy tính đạn đạo, máy tính này sẽ tính đến độ mòn nòng, nhiệt độ thuốc phóng, mật độ không khí và các yếu tố khác.
Điều này cho phép tính toán bắn chính xác hơn mà không cần điều chỉnh lâu dài và cho phép bắn nhanh hơn, hiệu quả hơn.
Hiện chưa có thông tin chính thức nào về đặc tính hiệu năng của pháo tự hành Mak được công bố: Trọng lượng, tầm bắn, lượng đạn dược, cấp độ giáp và thời gian sản xuất hàng loạt đều chưa được tiết lộ.
Vì vậy, có thể coi pháo tự hành này là một mẫu thử nghiệm hoặc tiền sản xuất, chứ không phải là một hệ thống chiến đấu được đưa vào phục vụ.
Lý lẽ chính ủng hộ pháo tự hành bánh lốp là tính hiệu quả về chi phí và khả năng cơ động. Khung gầm bánh lốp thường rẻ hơn để sản xuất, bảo trì và vận hành so với khung gầm bánh xích.
Yếu tố thứ hai là tốc độ triển khai trên mạng lưới đường bộ. Pháo tự hành bánh lốp có thể di chuyển trên đường cao tốc với tốc độ khoảng 80-100km/h, trong khi xe bánh xích thường không vượt quá 60km/h.
Pháo tự hành có thể nhanh chóng đến vị trí, khai hỏa và rời đi trước khi kẻ địch xác định được tọa độ của nó. Yếu tố thứ ba là hậu cần. Loại pháo tự hành này tiêu thụ ít nhiên liệu hơn và gây ít áp lực hơn lên đường sá và cầu cống.
Kinh nghiệm từ phương Tây
Các quân đội phương Tây đã bắt đầu đưa vào sử dụng rộng rãi pháo tự hành bánh lốp trước Nga. Ví dụ nổi bật nhất là pháo tự hành CAESAR của Pháp, hiện đang được Lực lượng vũ trang Ukraine sử dụng tích cực.
Pháo có thể tấn công mục tiêu bằng đạn nổ mảnh 155mm ở tầm bắn lên đến 40km, với tốc độ bắn ba phát mỗi 18 giây. Chỉ mất một phút để chuyển sang trạng thái sẵn sàng chiến đấu và 40 giây để sẵn sàng di chuyển.
Loại pháo tự hành CAESAR rất khó bị tấn công khi đang ở vị trí bắn, vì vậy quân đội Nga chủ yếu tiêu diệt chúng khi đang di chuyển hoặc tại căn cứ.
Pháo tự hành Archer của Thụy Điển có tính tự động hóa cao. Kíp lái có thể nạp đạn và ngắm bắn mà không cần rời khỏi cabin bọc thép và có thể nhanh chóng rời vị trí sau khi bắn.
Các loại pháo tự hành ATMOS 2000 của Israel, Dana và Zuzana của Tiệp Khắc cũ, G6 của Nam Phi và NORA B-52 của Serbia cũng sở hữu những ưu điểm điển hình của pháo tự hành bánh lốp: Tầm bắn xa, tính cơ động cao và chi phí tương đối thấp.
Kinh nghiệm từ cuộc xung đột tại Ukraine đã làm gia tăng đáng kể sự quan tâm toàn cầu đối với các hệ thống này.
Sự phong phú của các phương tiện trinh sát, máy bay không người lái và radar chống pháo binh trên chiến trường hiện đại đã khiến việc duy trì pháo binh tại chỗ trong thời gian dài trở nên vô cùng nguy hiểm.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các loại pháo tự hành này sẽ hoàn toàn thay thế pháo binh "cổ điển" trong quân đội các nước phát triển.
Châu Âu đang mua cả các hệ thống bánh lốp CAESAR, Archer và ATMOS cũng như các hệ thống bánh xích hạng nặng K9 Thunder, Krab và PzH 2000. Đây là sự lựa chọn phụ thuộc vào địa hình, điều kiện cụ thể của chiến trường và khả năng của kẻ thù.
Tóm lại, dòng pháo tự hành Malva-Giatsint-K-Mak của Nga phản ánh xu hướng toàn cầu: Pháo binh ngày càng được chế tạo dựa trên tốc độ, khả năng tàng hình và hệ thống điều khiển hỏa lực kỹ thuật số.
Tuy nhiên, các hệ thống bánh xích vẫn có giá trị trong các ứng dụng đòi hỏi khả năng vượt địa hình cao, khả năng bảo vệ mạnh mẽ và tải trọng đạn dược lớn.
