'Nâng cấp' vai trò của tổ trưởng chuyên môn sau sắp xếp lại trường học

Tăng quyền, tăng trách nhiệm

Theo Thông tư 15 về Điều lệ trường phổ thông, vai trò của tổ trưởng chuyên môn được mở rộng theo hướng tham gia sâu hơn vào công tác chuyên môn của nhà trường. Bên cạnh tham mưu xây dựng kế hoạch giáo dục, tổ trưởng có thêm trách nhiệm trong đề xuất phân công giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và giáo viên văn hóa.

Bà Huỳnh Thị Thu Nguyệt, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Đình Chinh (phường Hòa Cường, TP Đà Nẵng) cho rằng, với sự điều chỉnh này, tổ trưởng tổ chuyên môn không chỉ thực hiện những công việc do ban giám hiệu giao, mà phải chủ động hơn trong việc tham mưu, tổ chức và điều phối hoạt động chuyên môn. Khi được giao quyền chủ động hơn, trách nhiệm đối với quyết định chuyên môn cũng lớn hơn.

Thầy Nguyễn Thanh Bão, Tổ trưởng Tổ KHTN Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học & THCS Trà Nam (xã Trà Linh, TP Đà Nẵng) nhận xét, điểm đáng chú ý trong các yêu cầu mới là tính tự chủ của tổ trưởng được nâng lên. Tổ trưởng phải tham mưu trực tiếp cho nhà trường về phân công giáo viên, xây dựng kế hoạch dạy học và chủ động tổ chức các hoạt động nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ.

Theo ông Thạch Cảnh Bê, Hiệu trưởng Trường THPT số 2 Đức Phổ (Quảng Ngãi), yêu cầu đối với tổ trưởng chuyên môn đã có sự dịch chuyển dịch từ “phụ trách” sang “chịu trách nhiệm”. Theo ông, trách nhiệm chuyên môn không chỉ được nhìn nhận là trách nhiệm chung của cả tổ, mà tính tự chủ và trách nhiệm cá nhân của tổ trưởng được đặt cao hơn.

Điều đó kéo theo yêu cầu tổ trưởng phải có năng lực bao quát. Với những tổ ghép nhiều phân môn, tổ trưởng không chỉ cần nắm vững chuyên môn của mình mà còn phải hiểu đủ rộng ở các phân môn khác để xây dựng kế hoạch chung, phân công giáo viên và điều phối hoạt động.

Là Tổ trưởng Tổ Địa lí, Trường THPT Thái Phiên (TP Đà Nẵng), cô Vũ Thị Hương cho rằng, khối lượng công việc của tổ trưởng sẽ tăng đáng kể khi số lượng giáo viên trong tổ lớn hơn sau sáp nhập, lại nằm ở nhiều cơ sở, điểm trường. Phân công chuyên môn phải phù hợp năng lực, bảo đảm tương đối cân đối về số tiết; đồng thời tổ trưởng phải nhận diện giáo viên có thế mạnh để phân công bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo, ôn thi tốt nghiệp THPT hay hướng dẫn học sinh tham gia các cuộc thi.

Những công việc này cho thấy tổ trưởng được đặt ở vị trí gần với hoạt động quản lý chuyên môn hơn trước. Tuy nhiên, quyền hạn và trách nhiệm của tổ trưởng chuyên môn các trường học chỉ phát huy hiệu quả khi người đảm nhiệm có đủ thời gian để thực hiện. Yêu cầu đó càng rõ trong bối cảnh trường học được sắp xếp, sáp nhập và có nhiều cơ sở.

Cánh tay nối dài của Ban giám hiệu

Theo bà Huỳnh Thị Thu Nguyệt, với mô hình trường có nhiều cơ sở - điểm trường, mỗi cơ sở sẽ có một phó hiệu trưởng phụ trách.

Tuy nhiên, phó hiệu trưởng không thể cùng lúc bao quát toàn bộ công việc chuyên môn và những vấn đề phát sinh tại cơ sở. Vì vậy, tổ trưởng chuyên môn sẽ trở thành lực lượng hỗ trợ quan trọng cho phó hiệu trưởng trong quá trình nắm tình hình và điều hành công việc.

Tuy nhiên sẽ có những cơ sở không có tổ trưởng hoặc tổ phó làm việc thường xuyên tại chỗ. Khi đó, tổ trưởng phải kết nối giáo viên trong tổ dù họ đang công tác ở những cơ sở khác nhau, đồng thời phối hợp với phó hiệu trưởng phụ trách để nắm bắt các vấn đề phát sinh.

Tổ trưởng có thể phải trực tiếp đến cơ sở, thăm lớp, dự giờ, hỗ trợ giáo viên hoặc phối hợp xử lý những vấn đề liên quan đến hoạt động chuyên môn. Những việc phát sinh trong các hoạt động ở trường học như chất lượng đường truyền, sự cố điện, nước... cũng cần được các tổ trưởng nắm bắt kịp thời để phản ánh tới người phụ trách.

Bà Nguyệt ví vai trò này như một “hiệu phó thu nhỏ”, nhưng theo nghĩa tổ trưởng là người hỗ trợ phó hiệu trưởng quán xuyến công việc ở cơ sở, chứ không thay thế chức năng của cán bộ quản lý.

Khi địa bàn rộng và số lượng cán bộ, giáo viên sau sáp nhập tăng lên, khả năng kết nối của tổ trưởng càng quan trọng. Tổ trưởng phải vừa bảo đảm sự thống nhất về chuyên môn, vừa nắm được đặc điểm từng cơ sở và tâm tư của giáo viên. Theo bà Nguyệt, việc gặp gỡ trực tiếp vẫn có ý nghĩa quan trọng. Khi trực tiếp trao đổi, tổ trưởng có thể hiểu rõ hơn khó khăn, nguyện vọng của giáo viên và phối hợp với phó hiệu trưởng để có cách hỗ trợ phù hợp.

Từ yêu cầu thực tế này, bà Nguyệt đề xuất cần tính lại thời gian làm việc của tổ trưởng. Thay vì giảm 3 tiết dạy rải rác trong tuần, có thể bố trí cho tổ trưởng nghỉ trọn một buổi. Khoảng thời gian này giúp họ có điều kiện di chuyển giữa các cơ sở, thăm lớp, dự giờ, nắm tình hình và hỗ trợ đồng nghiệp.

Trong điều kiện một trường học có nhiều cơ sở, công nghệ sẽ là công cụ hỗ trợ tổ trưởng kết nối đội ngũ. Cô Vũ Thị Hương cho rằng, tổ chuyên môn có thể xây dựng không gian chung trên Google Sheets, Padlet hoặc các nền tảng phù hợp để giáo viên cập nhật khó khăn phát sinh trong tuần, thay vì chờ đến buổi họp định kỳ.

Việc kiểm tra, lưu trữ hồ sơ chuyên môn cũng có thể chuyển dần sang hình thức số hóa. Theo thầy Bão, tổ chuyên môn đang nghiên cứu ứng dụng AI để hỗ trợ hồ sơ, số hóa văn bản và giúp giáo viên tiếp cận nhanh các nội dung chỉ đạo. Những công cụ này không thay thế việc tổ trưởng trực tiếp đến cơ sở, nhưng giúp giảm thời gian cho công việc hành chính, đồng thời duy trì kết nối thường xuyên giữa tổ trưởng và giáo viên.

Sinh hoạt chuyên môn đi vào thực chất

Nếu Thông tư 15 mở rộng trách nhiệm của tổ trưởng thì Công văn số 4069/BGDĐT-GDPT ngày 1/7/2026 về hướng dẫn tổ chức sinh hoạt chuyên môn trong các cơ sở giáo dục phổ thông và sinh hoạt cụm chuyên môn đặt ra yêu cầu cụ thể hơn đối với cách tổ chức hoạt động này.

Theo thầy Nguyễn Văn Tuấn, Tổ trưởng Tổ chuyên môn Lịch sử - Địa lí, Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng), sinh hoạt chuyên môn phải gắn với thực tiễn dạy học và sự tiến bộ của học sinh. Vì vậy, tổ trưởng không thể chỉ tổ chức họp theo lịch, triển khai văn bản rồi kết thúc.

Theo đó, trước mỗi buổi sinh hoạt, tổ trưởng cần xác định giáo viên đang vướng ở đâu: thiết kế bài dạy, tổ chức hoạt động học, kiểm tra đánh giá, dạy học phân hóa, xây dựng học liệu số hay ứng dụng công nghệ và AI.... Từ vấn đề cụ thể, tổ lựa chọn nội dung trao đổi, nghiên cứu bài học, xây dựng chuyên đề hoặc chia sẻ kinh nghiệm.

Tại Trường THPT số 2 Đức Phổ, nhà trường duy trì sinh hoạt chuyên môn định kỳ theo mô hình nghiên cứu bài học gồm các bước xây dựng nội dung, dự thảo, thảo luận, dạy học minh họa, nhận xét và kết luận. Chủ đề do tổ trưởng xây dựng trên cơ sở nhu cầu thực tế của bộ môn, sau đó trình hiệu trưởng phê duyệt.

Điểm quan trọng là kết quả sinh hoạt phải được đưa trở lại lớp học. Tổ trưởng cần theo dõi việc vận dụng, đánh giá hiệu quả và tiếp tục điều chỉnh. Khi đó, sinh hoạt chuyên môn trở thành quá trình phát hiện vấn đề, thử nghiệm giải pháp và cải tiến dạy học, thay vì chỉ tạo thêm một cuộc họp.

Đơn cử, qua phản ảnh của giáo viên trong tổ Lịch sử - Địa lí của Trường THCS Nguyễn Huệ cho thấy, học sinh còn gặp khó khăn khi khai thác bảng số liệu, biểu đồ và tư liệu trực quan trong môn Địa lí, nhất là kỹ năng nhận xét, phân tích bảng số liệu ở lớp 9.

Thay vì tổ chức chuyên đề chung về phương pháp dạy học, tổ Lịch sử - Địa lí bắt đầu bằng việc khảo sát giáo viên để xác định học sinh thường mắc lỗi ở bước nào. Sau đó, các thành viên cùng nghiên cứu một bài học, xây dựng quy trình hướng dẫn học sinh từ nhận biết số liệu, xác định xu hướng, so sánh, giải thích đến rút ra kết luận.

Một giáo viên thực hiện bài dạy thử nghiệm, các thành viên khác dự giờ tập trung vào hoạt động học và sản phẩm của học sinh. Sau tiết dạy, tổ cùng phân tích những điểm phù hợp, khó khăn còn tồn tại và điều chỉnh thiết kế bài dạy.

Với sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường, vai trò của tổ trưởng không dừng ở việc tiếp nhận thông tin rồi triển khai lại cho giáo viên. Cô Vũ THị Hương cho rằng, những vấn đề một trường khó tự giải quyết có thể được đưa ra sinh hoạt cụm, như đổi mới ra đề kiểm tra, xây dựng chủ đề tích hợp liên môn, chia sẻ tài liệu ôn thi, kinh nghiệm ôn thi tốt nghiệp THPT hay ứng dụng AI trong dạy học.

Để sinh hoạt cụm không trở thành nơi phổ biến thông tin, theo đề xuất của cô Hương, trưởng cụm, phó cụm và các tổ trưởng có thể tập hợp những vấn đề lớn từ nhu cầu thực tế của các trường, sau đó lựa chọn nội dung theo ý kiến của các đơn vị. Tổ trưởng cũng cần chủ động tham gia tham luận, chia sẻ sản phẩm và đưa những vấn đề đã thử nghiệm ở trường mình ra trao đổi.

Theo cách này, hoạt động chuyên môn có thể hình thành một chu trình liên tục: vấn đề được phát hiện ở tổ, giải quyết và thử nghiệm ở trường, sau đó đưa ra cụm để chia sẻ, hoàn thiện. Giá trị của tổ trưởng không nằm ở việc tổ chức được bao nhiêu cuộc họp, mà ở khả năng biến mỗi hoạt động chuyên môn thành một cơ hội cải tiến dạy học.

Cùng với yêu cầu về chuyên môn, năng lực số, STEM và AI cũng đặt tổ trưởng trước nhu cầu tự học, nghiên cứu nhiều hơn. Thầy Bão cho rằng, người tổ trưởng phải chủ động cập nhật phương pháp, kỹ thuật dạy học mới để có thể tham mưu cho nhà trường và hỗ trợ giáo viên.

Khi yêu cầu công việc tăng lên, vấn đề tạo động lực cũng cần được quan tâm. Thầy Bão cho rằng, tổ trưởng phải đầu tư nhiều hơn về thời gian và chất xám, vì vậy chính sách quyền lợi, phụ cấp cần tương xứng để tạo động lực cho đội ngũ.