GIEO CHỮ GIỮA NON CAO, DỰNG NGƯỜI NƠI PHÊN GIẬU (Bài 2):

Một phép tính khơi sức bật bản làng

GD&TĐ - Từ một phép tính về ngày công, thầy Phạm Văn Khiêm kiên trì giúp Giàng A Vả tìm lại hướng đi, vươn lên làm kinh tế.

Giàng A Vả (bên trái) kể với Trưởng bản Si Ma Giàng A Dinh về thành tích học tập của các con.
Giàng A Vả (bên trái) kể với Trưởng bản Si Ma Giàng A Dinh về thành tích học tập của các con.

Giữa năm 2026, hai héc-ta quế được bán với giá 700 triệu đồng. Số tiền ấy giúp gia đình Giàng A Vả, bản Si Ma (Mường Nhé, Điện Biên) có thêm vốn đầu tư cây giống, phân bón, từng bước chuyển sang trồng cà phê, mắc ca.

Đó là dấu mốc trên hành trình vươn lên của một gia đình từng sống trong căn nhà tranh tạm bợ, quanh năm làm nương, làm thuê mới đủ trang trải cuộc sống.

Nhưng phía sau 700 triệu đồng không chỉ là giá trị của một vạt quế, mà còn là kết quả của gần 15 năm kiên trì đồng hành của người thầy với một học trò từng chênh vênh, giúp anh nhận ra con đường đổi thay cuộc sống bắt đầu từ lao động.

Phép tính không cho kết quả ngay

Thầy Phạm Văn Khiêm biết Giàng A Vả qua những lần đi bản, gặp gỡ người dân và tìm hiểu hoàn cảnh các gia đình. Khi ấy, kinh tế nhà Vả gần như kiệt quệ. Người thân đau ốm không có tiền mua thuốc; con cái thiếu ăn, thiếu mặc; thời gian lao động còn bị hao hụt bởi những buổi sinh hoạt tín ngưỡng tập trung hằng tuần.

Thầy Khiêm không bắt đầu bằng những lời giáo huấn. Ông chọn cách nói về những điều gần gũi nhất với một gia đình nghèo: ngày công, miếng ăn, thuốc chữa bệnh và tương lai của những đứa trẻ. Theo phép tính thầy đưa ra, năm 2020, một người đi làm thuê có thể kiếm khoảng 150 nghìn đồng mỗi ngày. Gia đình Vả có 6 người, nếu cùng bỏ một ngày lao động thì mất 900 nghìn đồng. Bốn ngày mỗi tháng là 3,6 triệu đồng; tính cả năm, số tiền thất thu lên tới khoảng 43 triệu đồng.

Với gia đình còn phải lo từng bữa ăn, đó là khoản tiền không nhỏ. Nhưng điều thầy Khiêm muốn Vả nhìn thấy không chỉ là những con số. Mỗi ngày công bị bỏ phí đồng nghĩa với việc căn nhà cũ chưa thể sửa, người ốm chưa có tiền mua thuốc, những đứa trẻ vẫn lớn lên trong thiếu thốn.

Một phép tính có thể thực hiện trong vài phút, nhưng thay đổi một con người không thể chỉ sau một cuộc trò chuyện. Vả không lập tức từ bỏ những sinh hoạt từng cuốn mình đi. Thầy Khiêm cũng không vì thế mà quay lưng. Ông tiếp tục đến nhà trò chuyện, phân tích, giúp đỡ khi gia đình khó khăn, kiên trì để Vả nhận ra giá trị của lao động qua chính cuộc sống hằng ngày.

Thầy nhận thấy ở người đàn ông này sự nhanh nhẹn, thông minh, chịu khó và ham học hỏi. Ông tin Vả có thể thay đổi, miễn là tìm được hướng đi và có người đủ kiên trì đồng hành. “Vả dần nhận ra nếu không lao động thì cuộc sống sẽ mãi nghèo khó. Nhưng để sự thay đổi ấy thực sự bền vững là cả một quá trình kéo dài gần 15 năm”, thầy Khiêm kể.

Theo chị Lý Thị Xi, vợ anh Vả, gia đình đã dừng tham gia các hoạt động sinh hoạt tập trung từ năm 2016. Đến năm 2020, sau những lần được thầy Khiêm phân tích, giảng giải, vợ chồng chị dành nhiều thời gian, công sức hơn cho sản xuất và chăm lo con cái.

Sự chuyển biến không đến từ một quyết định ồn ào, mà thể hiện qua những ngày Vả lên nương đều đặn hơn, căn nhà dần bớt thiếu thốn và những đứa trẻ được đến trường đầy đủ. “Mình sống ở trên rừng thì phải lớn lên từ rừng và làm giàu từ rừng”, thầy Phạm Văn Khiêm nói với Giàng A Vả.

gieo-chu-giua-non-cao-dung-nguoi-noi-phen-giau-3.jpg
Kinh tế gia đình khấm khá hơn, chị Lý Thị Xi, vợ anh Vả, có thêm điều kiện chăm lo cho các con.

Dựng cuộc sống từ nương rẫy

Sau khi giúp Vả nhận ra giá trị của lao động, thầy Khiêm tiếp tục cùng anh tìm hướng phát triển kinh tế. Hành trình ấy không bắt đầu từ những mô hình lớn, mà từ việc thay đổi cách chăn nuôi.

Trước đây, người dân thường thả trâu tự do trên rừng, hiệu quả kinh tế không cao. Thầy Khiêm hướng dẫn Vả làm chuồng trại kiên cố, chuyển sang chăn nuôi tập trung, khoa học hơn. Từ đàn trâu, gia đình từng bước tích lũy vốn, mua thêm đất và chuyển sang trồng cây lâu năm.

“Thầy Khiêm đồng hành với gia đình tôi từ rất lâu, bắt đầu từ việc chăn nuôi trâu chứ không phải đến khi trồng quế hay cà phê. Gia đình tích lũy từng chút một, rồi mới mở rộng sản xuất”, chị Lý Thị Xi chia sẻ.

Khi có khoản thu đáng kể đầu tiên, gia đình dùng tiền dựng nhà, mua xe máy, cây giống, phân bón và tiếp tục đầu tư sản xuất. Căn nhà gỗ khang trang dần thay thế mái nhà tranh tạm bợ. Các con được đến trường đầy đủ, cuộc sống không còn thường xuyên chật vật với từng khoản chi tiêu.

Theo ông Giàng A Dinh, Trưởng bản Si Ma, gia đình anh Vả hiện có khoảng 12ha đất sản xuất, trong đó trước khi bán có 8ha quế. Đầu năm 2026, anh bán 2ha quế với giá 700 triệu đồng để lấy vốn chuyển đổi cây trồng. Đến nay, gia đình đã trồng khoảng 4ha cà phê và dự kiến mở rộng diện tích sa nhân.

gieo-chu-giua-non-cao-dung-nguoi-noi-phen-giau-4.jpg
Giàng A Vả hỗ trợ người dân tiếp nhận, lựa chọn giống mắc ca.

Trước khi đưa cây quế về trồng, Vả không vội mua giống theo lời giới thiệu. Khoảng năm 2020, theo định hướng của thầy Khiêm, anh sang huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, dành gần một tuần tìm hiểu kỹ thuật trồng, chăm sóc và lựa chọn giống.

Những đồi quế sinh trưởng tốt cho thấy lựa chọn ấy có cơ sở. Khi cây quế mang lại giá trị kinh tế, Vả tiếp tục tìm hướng đi mới. Với cà phê, anh cùng Trưởng bản Giàng A Dinh sang các huyện Tuần Giáo và Mường Ảng (Điện Biên) học hỏi kinh nghiệm, tìm nguồn giống rồi đưa về trồng thử tại Si Ma.

“Thầy Khiêm là người định hướng, truyền đạt nhiều kiến thức và kinh nghiệm cho anh em chúng tôi. Nếu không có thầy chỉ bảo, bà con vẫn có thể tìm được hướng đi, nhưng chắc chắn sẽ phải mất rất nhiều thời gian”, ông Dinh nói.

Với chị Lý Thị Xi, thay đổi lớn nhất không chỉ là ngôi nhà mới hay diện tích đất ngày càng mở rộng. Kinh tế khấm khá hơn giúp các con được học hành đầy đủ, gia đình có vốn quay vòng sản xuất, không còn bị cái nghèo đẩy vào cảnh bế tắc.

Sự gắn bó giữa gia đình và thầy Khiêm cũng không dừng lại sau mỗi lần hướng dẫn một giống cây. Từ chăn nuôi đến trồng quế, chuyển sang cà phê, Vả vẫn tìm gặp thầy để trao đổi. Còn thầy Khiêm tiếp tục dõi theo từng bước đi của người mà ông đã đặt niềm tin từ nhiều năm trước.

gieo-chu-giua-non-cao-dung-nguoi-noi-phen-giau-1.jpg
Anh Giàng A Thứ sửa máy cày, chuẩn bị cho vụ sản xuất mới.

Một người đi trước, cả bản bước theo

Sự thay đổi của Giàng A Vả không dừng lại trong phạm vi một gia đình. Khi những đồi quế phát triển xanh tốt, cho thấy hiệu quả rõ rệt, người dân Si Ma bắt đầu tìm đến học hỏi.

Theo Trưởng bản Giàng A Dinh, đến nay gần 30 hộ trong bản đã trồng quế theo hướng đi của Vả. Anh không chỉ chia sẻ kinh nghiệm mà còn trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc cây cho những gia đình có nhu cầu.

Ông Giàng A Thứ là một trong những người làm theo. Trước đây, dù được tuyên truyền về chuyển đổi cây trồng, ông vẫn chưa thực sự yên tâm vì trong bản chưa có mô hình thực tế để kiểm chứng.

Khi thấy đồi quế của gia đình Vả phát triển tốt, thương lái đến tận nơi thu mua, ông Thứ mới quyết định chuyển dần diện tích sản xuất sang cây lâu năm. Gia đình ông hiện có 3ha quế và tổng cộng 4ha cà phê của các thành viên. Trong thời gian chờ cây lâu năm cho thu hoạch, gia đình vẫn trồng ngô, lúa theo phương châm “lấy ngắn nuôi dài”, dành một phần thu nhập mua phân bón, chăm sóc vườn cây.

Không riêng gia đình ông Thứ, các hộ Giàng A Dinh, Sùng A Hồng, Giàng A Công và nhiều gia đình khác cũng đã trồng quế. Riêng ông Dinh phát triển được 4ha.

Từ chỗ trông chờ vào cây ngô, cây lúa trên những nương đất nhanh bạc màu, người dân Si Ma bắt đầu hướng đến những vườn cây lâu năm. Năm 2026, diện tích cà phê của bản tăng lên 25ha. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ giống cho 5ha; 20ha còn lại do người dân tự bỏ vốn, công sức đầu tư.

Vả trở thành một trong những người đi đầu, dám đi xa học hỏi, đưa giống cây mới về trồng thử nghiệm rồi chia sẻ kinh nghiệm với bà con. Người đàn ông từng quanh năm đi làm thuê giờ đây trở thành người để dân bản tin tưởng, học hỏi cách phát triển kinh tế.

Một phép tính ngày công không thể tự nó thay đổi cuộc đời. Phải có sự kiên trì gần 15 năm, niềm tin giữa hai con người và quyết tâm vươn lên của Vả, những con số trên giấy mới thành nhà cửa, nương quế, vườn cà phê và cơ hội học hành tốt hơn cho các con.

Từ hành trình ấy, thầy Khiêm còn giới thiệu Giàng A Vả và Vừ Phá Trí tham gia lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng. Một người sau đó trở thành đảng viên, vẫn duy trì nền nếp sinh hoạt dù sức khỏe giảm sút; người còn lại tiếp tục rèn luyện, trở thành hạt nhân phát triển kinh tế trong bản.

Nhưng giúp một người thay đổi không chỉ là đưa họ thoát nghèo. Khi người từng được vận động nay biết đứng lên, dẫn dắt những người khác, niềm tin đã trở thành sức mạnh góp phần giữ gìn bình yên từ bên trong bản làng.

(Còn nữa)

Với thầy Khiêm, thành quả lớn nhất không phải là giúp Vả trồng được bao nhiêu héc-ta quế hay cà phê, mà là người từng cần được giúp đỡ nay đã biết dìu dắt những gia đình khác cùng vươn lên.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ