Trong đó, gia đình hạt nhân - nơi trẻ lớn lên cùng cha mẹ trong một không gian sống riêng tư - được cho là tạo điều kiện thuận lợi cho việc nuôi dưỡng tính độc lập, sự ổn định và các kỹ năng xã hội cần thiết trong cuộc sống hiện đại.
Ngày càng phổ biến
Trong cuốn sách “Từ điển Xã hội học”, nhà xã hội học G. Duncan Mitchell định nghĩa gia đình hạt nhân là: “Một nhóm nhỏ gồm vợ chồng và con chưa trưởng thành, tạo thành một đơn vị tách biệt với phần còn lại của cộng đồng”. Định nghĩa này cho thấy, gia đình hạt nhân bao gồm cha mẹ và con sống chung dưới một mái nhà, không có người thân nào khác sống cùng.
Gia đình hạt nhân đóng vai trò là khuôn khổ chính mà qua đó, người lớn nuôi dạy con và truyền lại các giá trị văn hóa và bản sắc qua các thế hệ. Nó trái ngược với gia đình mở rộng như ông bà, cô dì, chú bác và anh chị em họ và là khuôn mẫu của xã hội trong nhiều thế kỷ.
Gia đình hạt nhân đã được coi là cấu trúc gia đình thống trị trong các xã hội phương Tây suốt nhiều thế kỷ và thường được xem là mẫu gia đình lý tưởng. Tuy nhiên, tại các nền văn hóa châu Á, nơi mạng lưới họ hàng mở rộng, những người thân, họ hàng thường sống chung và hỗ trợ lẫn nhau cũng như người lớn tuổi trong suốt cuộc đời. Mô hình gia đình hạt nhân đã trải qua những biến đổi đáng kể trong nhiều thập kỷ, phản ánh thay đổi trong xã hội hiện đại và cấu trúc của các xã hội công nghiệp.
Sự gia tăng của mô hình gia đình hạt nhân có thể được lý giải bởi nhiều yếu tố như đô thị hóa ngày càng tăng, sự khan hiếm không gian sống ở các thành phố lớn, sự thay đổi quan niệm, mong muốn có nhiều sự riêng tư hơn, tác động của phương Tây hóa,... Mặc dù hệ thống gia đình hạt nhân vẫn tiếp tục phát triển, nhưng giống như bất kỳ hệ thống nào khác, nó không hoàn hảo và cũng có những ưu - nhược điểm riêng.
Xây dựng phẩm chất tích cực ở trẻ
Dù không phải là mô hình gia đình duy nhất, nhưng gia đình hạt nhân vẫn được đánh giá cao nhờ những ưu điểm nổi bật phù hợp với nhịp sống hiện đại. Với phụ huynh trong gia đình hạt nhân, họ thường có sự tự do và riêng tư hơn. Việc có thể trò chuyện với nhau trong bữa tối rất quan trọng đối với các cặp vợ chồng đi làm. Sự riêng tư cho phép các cặp đôi dành thời gian cho nhau, hiểu nhu cầu của đối phương và hỗ trợ lẫn nhau
Trong hệ thống gia đình hạt nhân hiện đại, các cặp đôi tự do hơn trong việc bày tỏ kỳ vọng của mình đối với nhau. Hơn nữa, sống trong gia đình hạt nhân cũng đồng nghĩa là các cặp đôi được tự do hơn trong việc cùng con đưa ra quyết định.
Với mô hình gia đình này, các thành viên cũng sẽ chia sẻ trách nhiệm và có sự phụ thuộc lẫn nhau. Cha mẹ được tự do quyết định về các trách nhiệm chung trong gia đình. Trong đó, cùng nhau làm việc nhà và các hoạt động là một cách tuyệt vời để gắn kết, hỗ trợ và cùng tham gia vào vấn đề gia đình. Điều này khiến mọi người trong gia đình cảm thấy có trách nhiệm và hiểu được sự gắn kết giữa mình và những thành viên khác. Cùng nhau gánh vác trách nhiệm gia đình khiến vợ chồng trân trọng nhau hơn. Đối với trẻ em, không gì tốt hơn việc chứng kiến cha mẹ trò chuyện cởi mở, quan tâm, thấu hiểu và yêu thương nhau.
Trong gia đình hạt nhân, người phụ nữ thường có sự nghiệp, giúp họ độc lập về tài chính và quyết đoán hơn trong các vấn đề liên quan đến gia đình. Họ trở thành người đưa ra quyết định quan trọng khi đáp ứng nhu cầu của gia đình và nhà cửa - quyết định về trường học của con, lập kế hoạch ngân sách gia đình, sắp xếp các buổi gặp mặt, các buổi chơi chung và trang trí nhà cửa. Điều này giúp phụ nữ cảm thấy tự tin vào khả năng của mình. Bên cạnh đó, trong gia đình hạt nhân, việc cả hai vợ chồng cùng nhau nuôi dạy con và tìm ra những cách riêng để nuôi dạy trẻ sẽ dễ dàng hơn khi sống trong đại gia đình.
Không chỉ với phụ huynh, trẻ em sống trong gia đình hạt nhân cũng nhận được nhiều lợi ích. Theo các chuyên gia, trẻ lớn lên trong gia đình hạt nhân thường có tính độc lập cao. Đây là một phẩm chất tích cực mà tất cả trẻ em cần được nuôi dưỡng. Đó là một lối sống, là sức mạnh giúp trẻ thức dậy mỗi sáng và định hướng cuộc sống theo cách bản thân mong muốn
Trẻ em lớn lên trong gia đình nhiều thế hệ thường được nuông chiều hơn và dễ đánh mất tính độc lập. Mặt khác, trẻ em trong gia đình hạt nhân có tính cá nhân và tự lập cao. Những đứa trẻ này học cách tự chịu trách nhiệm về tương lai của mình và có khả năng tự nhận thức tốt.
Nhiều gia đình hạt nhân có đủ sự ổn định kinh tế để cung cấp cho trẻ em những điều kiện sống tốt, cơ hội và một môi trường an toàn. Trung tâm Nghiên cứu Pew (Mỹ) cho biết, trẻ em trong gia đình hạt nhân có thể dễ dàng tham gia các lớp học khiêu vũ, thể dục dụng cụ, âm nhạc hoặc lớp học khác, đặc biệt là khi cả hai người lớn trong gia đình đều đi làm để tạo ra thu nhập chung. Trẻ em được tạo điều kiện như vậy có nhiều khả năng đạt được thành công về học tập và xã hội trong suốt cuộc đời.
Gia đình hạt nhân hạnh phúc thường mang lại cho trẻ em sự nhất quán trong việc chăm sóc. Kỳ vọng và hậu quả về hành vi được duy trì ổn định trong một gia đình có hai cha mẹ cùng nhau nỗ lực tạo ra cấu trúc và thói quen trong cuộc sống hằng ngày của trẻ. Trẻ em có cả sự ổn định và nhất quán trong cuộc sống có nhiều khả năng thể hiện hành vi tích cực, đạt điểm cao trong học tập và tham gia nhiều hơn vào hoạt động cộng đồng cũng như ngoại khóa. Lý do là vì trẻ có cảm giác an toàn và thuộc về một cộng đồng. Gia đình hạt nhân có thể ăn tối cùng nhau thường xuyên, đi nghỉ mát… Tất cả những điều này giúp củng cố các mối quan hệ và xây dựng nền tảng vững chắc cho các mục tiêu cuộc sống trong tương lai.
Một phân tích của Hội đồng Gia đình Đương đại chỉ ra rằng, cha mẹ có học thức ít có khả năng ly hôn hơn và có nhiều nguồn lực để chu cấp cho con. Trong khi đó, Trung tâm Nghiên cứu Pew cho biết, cha mẹ có bằng cấp có nhiều khả năng tham gia lực lượng lao động hơn. Điều này làm tăng mức thu nhập gia đình trong các gia đình hạt nhân có trình độ học vấn cao. Việc coi trọng giáo dục kết hợp với mức thu nhập cao hơn sẽ cải thiện tương lai học tập của con.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, trẻ em trong các gia đình hạt nhân hạnh phúc có sức khỏe thể chất, tinh thần và xã hội tốt hơn so với những trẻ em khác. Trẻ em được nuôi dưỡng trong gia đình hạt nhân có xu hướng ít chứng kiến bạo lực hơn so với trẻ em trong các gia đình đơn thân. Gia đình hạt nhân cũng có nhiều khả năng, điều kiện để cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt cho trẻ em.
Một lợi ích khác là quá trình giao tiếp giữa các thành viên trong gia đình hạt nhân ít gặp trở ngại và xao nhãng vì có ít cá nhân trong nhà. Với sự tiến bộ của công nghệ, những gia đình này cũng có khả năng tăng cường giao tiếp từ bên ngoài. Theo phân tích của Dự án Pew Internet & American Life, gia đình hạt nhân là kiểu gia đình có nhiều khả năng sử dụng Internet và điện thoại di động nhất. Điều này cho phép cha mẹ giám sát tốt hơn việc sử dụng Internet của con và tham gia vào các hoạt động trực tuyến với trẻ.
Những người lớn lên trong một gia đình hạt nhân ổn định có cơ hội tốt hơn để giữ gìn mối quan hệ gia đình và do đó có các kết nối gia đình trong quá trình trưởng thành. Khi lớn lên trong gia đình hạt nhân, trẻ sẽ nhận được nhiều sự hỗ trợ từ gia đình hơn so với trẻ em chỉ có cha hoặc mẹ và không có anh chị em. Điều này có thể mang lại lợi thế cho những đứa trẻ trong gia đình hạt nhân về mặt hỗ trợ kinh tế và tình cảm.
Mỗi mô hình gia đình đều có những ưu điểm và hạn chế riêng. Trong đó, gia đình hạt nhân cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, trong điều kiện xã hội hiện đại với nhịp sống nhanh và yêu cầu cao về tính linh hoạt, gia đình hạt nhân cho thấy nhiều lợi thế trong việc thích nghi, tổ chức đời sống và chăm sóc con.
