Hướng nghiệp học sinh THCS: 'Mắt thấy, tai nghe' nghề nghiệp tương lai

Cách làm này không chỉ giúp học sinh sớm định hình lộ trình học tập sau THCS mà còn góp phần thay đổi nhận thức của phụ huynh về giáo dục nghề nghiệp.

Trải nghiệm thực tế tại trường nghề

Trong học kỳ I vừa qua, học sinh lớp 9 Trường THCS Huỳnh Tấn Phát (phường Tân Thuận, TPHCM) đã có chuyến học tập, trải nghiệm thực tế tại Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh (phường Tân Thuận). Hoạt động nằm trong khuôn khổ Ngày hội tuyển sinh, hướng nghiệp giáo dục nghề nghiệp TPHCM năm học 2025-2026. Tại đây, ngoài việc lắng nghe các chuyên gia chia sẻ về những hướng đi sau THCS và cơ hội học tập trong môi trường giáo dục nghề nghiệp, học sinh còn được trực tiếp tham quan cơ sở vật chất, trải nghiệm không gian học tập. Nhiều ngành nghề được giáo viên giới thiệu ngay tại lớp học, giúp các em hiểu rõ hơn đặc thù công việc cũng như cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp. Được “mắt thấy, tai nghe” máy móc, trang thiết bị hiện đại, nhiều học sinh tỏ ra thích thú và hào hứng tham gia các hoạt động trải nghiệm nghề.

Đỗ Duy Khoa - học sinh lớp 9, Trường THCS Huỳnh Tấn Phát, cho biết chuyến tham quan tại Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh mang lại nhiều trải nghiệm mới mẻ và bổ ích. Trước đây, em chỉ biết đến các ngành nghề qua sách vở hoặc lời giới thiệu, nhưng khi trực tiếp đến trường, tham quan cơ sở vật chất và quan sát thiết bị học tập, em cảm thấy rất hứng thú.

Đặc biệt, với nghề sửa chữa ô tô, nhà trường trang bị ô tô thật làm giáo cụ, giúp học sinh quan sát và hiểu rõ hơn về công việc. “Những hoạt động như vậy giúp em và các bạn có cơ hội ‘mắt thấy, tai nghe’, hiểu rõ hơn về môi trường học nghề cũng như các ngành đào tạo của trường. Nhờ đó, em dễ hình dung con đường học tập sau THCS để cân nhắc lựa chọn hướng đi phù hợp với sở thích và khả năng của mình”, Khoa chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Hoài Bắc - Hiệu trưởng Trường THCS Huỳnh Tấn Phát, cho biết sau chuyến trải nghiệm tại trường nghề, nhiều học sinh lớp 9 của trường bày tỏ sự hào hứng. Bên cạnh việc tiếp cận kiến thức hướng nghiệp từ các chuyên gia, các em còn trực tiếp quan sát môi trường đào tạo nghề; không ít em bất ngờ trước cơ sở vật chất và trang thiết bị của các trường nghề hiện nay.

Theo bà Bắc, những trải nghiệm thực tế như vậy giúp học sinh có thêm góc nhìn rõ ràng hơn về con đường học tập sau THCS và mạnh dạn cân nhắc các lựa chọn phù hợp với năng lực, sở thích của bản thân. “Năm học này, toàn trường có 499 học sinh lớp 9. Mỗi năm, khoảng 10-20% học sinh lựa chọn chuyển sang học nghề, giáo dục thường xuyên hoặc các trường THPT ngoài công lập”, bà Bắc cho biết.

Việc “mang trường nghề đến với học sinh THCS” là điểm mới trong chương trình tư vấn hướng nghiệp, phân luồng học sinh sau THCS năm học 2025-2026 tại TPHCM. Bà Trương Hải Thanh - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, cho biết trong năm học này, thành phố tổ chức nhiều ngày hội hướng nghiệp và tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp dành cho học sinh lớp 8, lớp 9, song song với các hoạt động tư vấn truyền thống tại từng trường THCS. Đáng chú ý, sự tham gia của nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn TPHCM đã mang đến môi trường trải nghiệm nghề nghiệp thực tế cho học sinh.

Qua đó, các em có thêm kiến thức và kỹ năng trong việc lựa chọn ngành nghề, đặc biệt các lĩnh vực trọng điểm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của thành phố, phù hợp với điều kiện bản thân và gia đình sau khi tốt nghiệp THCS. “Mục tiêu của các ngày hội là tạo cơ hội để học sinh trải nghiệm nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tiếp cận thông tin về các ngành đào tạo, từ đó định hướng lộ trình học tập và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp trong tương lai”, bà Thanh cho biết.

Hướng nghiệp cho cả phụ huynh

Theo ông Nguyễn Hồng Đức - Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Trãi (phường An Hội Đông), năm học 2024-2025, nhà trường có hơn 630 học sinh khối 9. Thời gian qua, ngoài việc định hướng cho học sinh lựa chọn trường THPT phù hợp với năng lực, nhà trường đã triển khai nhiều hoạt động tư vấn hướng nghiệp dựa trên kết quả học tập và định hướng nghề nghiệp của học sinh.

“Bên cạnh đó, hằng năm nhà trường còn kết nối với một số cơ sở đào tạo nghề như Trường Cao đẳng Lý Tự Trọng, Trường Trung cấp nghề Quang Trung, Trường Trung cấp Nguyễn Tất Thành và Trung tâm GDTX trên địa bàn để tư vấn, cung cấp thêm thông tin cho học sinh”, ông Đức nói.

Tuy nhiên, hiệu trưởng này cho rằng, khó khăn lớn nhất trong công tác hướng nghiệp hiện nay là “rào cản” từ phía phụ huynh. Vì vậy, trong mỗi chương trình tư vấn, nhà trường đều mời phụ huynh tham gia nhằm giúp họ hiểu rõ hơn và đồng hành cùng con trong việc lựa chọn hướng đi sau khi tốt nghiệp THCS. Qua các hoạt động này, học sinh có thêm góc nhìn về nghề nghiệp, từ đó sớm xác định định hướng phù hợp cho tương lai.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Hoài Bắc cho rằng thực tế tại Trường THCS Huỳnh Tấn Phát cũng như một số trường khác cho thấy phụ huynh còn băn khoăn khi con lựa chọn giáo dục nghề nghiệp. Thiếu thông tin hoặc thông tin chưa đầy đủ khiến nhiều gia đình còn e ngại. Không ít phụ huynh cho rằng học nghề sẽ thiệt thòi hơn so với học THPT, hoặc lo ngại cơ sở vật chất đào tạo nghề còn hạn chế.

“Vì vậy, đổi mới công tác tư vấn hướng nghiệp rất cần thiết. Nhà trường thường xuyên lồng ghép giáo dục hướng nghiệp trong nhiều môn học, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp. Những ngày hội hướng nghiệp, tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp với hình thức mới trong năm học này sẽ góp phần thay đổi mạnh mẽ nhận thức của phụ huynh và học sinh về giáo dục nghề nghiệp”, bà Bắc đánh giá.

Cùng quan điểm trên, ông Đào Phi Trường - chuyên viên Phòng Giáo dục thường xuyên - nghề nghiệp và Đại học (Sở GD&ĐT TPHCM), nhận định, nếu các buổi tư vấn chỉ dừng ở lý thuyết thì khó cung cấp đầy đủ thông tin cho phụ huynh. Vì vậy, việc đổi mới hình thức tư vấn, tổ chức trải nghiệm thực tế là cần thiết để phụ huynh có góc nhìn đầy đủ và khách quan hơn về ngành nghề, trường học, từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp.