Tư vấn hướng nghiệp học sinh lớp 9: Chọn đúng hướng đi

Thông qua nhiều hình thức đồng hành cùng phụ huynh và học sinh, nhà trường giúp các em lựa chọn nguyện vọng phù hợp với năng lực, từ đó xây dựng lộ trình học tập bền vững sau bậc THCS.

Nhà trường chủ động

Tại các trường THCS trên địa bàn TPHCM, hoạt động định hướng và tư vấn chọn trường THPT được triển khai sớm ngay từ đầu năm học lớp 9. Bên cạnh đó, nhiều trường còn tổ chức ngày hội tư vấn tuyển sinh, mời đại diện các trường THPT công lập, tư thục, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên đến giới thiệu chương trình đào tạo. Qua đó, học sinh có cơ hội tìm hiểu rõ hơn về chỉ tiêu tuyển sinh, điểm chuẩn các năm trước cũng như lộ trình học tập sau lớp 9. Song song với các hoạt động tập trung, giáo viên còn tăng cường tư vấn cá nhân hóa cho những học sinh có học lực trung bình hoặc có biểu hiện lo âu trước kỳ thi.

Tại Trường THCS Trần Hưng Đạo (phường An Phú Đông), bà Lê Thảo Hồng - Hiệu trưởng nhà trường, cho biết năm học 2025-2026 trường có 486 học sinh lớp 9. Việc tổ chức các chương trình tư vấn nhằm sớm cung cấp cho phụ huynh và học sinh những thông tin tổng quát, chính thống, kịp thời về kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập tại TPHCM năm học 2026-2027. Cùng với định hướng giảng dạy, ôn tập của nhà trường, giáo viên cũng giúp phụ huynh và học sinh yên tâm hơn trước kỳ thi quan trọng sắp tới.

“Ngay từ đầu năm học, nhiều phụ huynh đã bày tỏ mong muốn nhà trường sớm triển khai công tác tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp cho học sinh lớp 9. Sau chương trình tư vấn chung, trong buổi họp phụ huynh cuối học kỳ I, nhà trường tiếp tục trao đổi sâu hơn về kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và cách lựa chọn nguyện vọng trường THPT dựa trên kết quả học tập của học sinh trong học kỳ. Khi phụ huynh nắm được thông tin tổng quan về kỳ thi và việc chọn trường, kết hợp với kết quả học tập của con em mình, họ sẽ có hình dung rõ ràng hơn để lựa chọn trường phù hợp. Điều này cũng giúp công tác tư vấn của nhà trường đạt hiệu quả cao hơn”, bà Hồng cho biết.

Tương tự, tại Trường THCS Nguyễn Văn Luông (phường Bình Phú), Hiệu trưởng Đinh Phú Cường cho biết thời gian qua nhà trường đã tổ chức khảo sát năng lực học tập của học sinh theo từng nhóm đối tượng. Trên cơ sở đó, giáo viên chủ nhiệm phối hợp với giáo viên bộ môn tư vấn nguyện vọng phù hợp.

Theo thầy Cường, giáo viên không đợi đến khi có thông báo tuyển sinh mới bắt đầu tư vấn. Ngay từ học kỳ I, giáo viên đã phân tích học lực và trao đổi trực tiếp với phụ huynh để định hướng thực tế. Quan điểm của nhà trường là lựa chọn đúng với năng lực sẽ giúp học sinh giảm áp lực và có cơ hội phát triển bền vững.

“Bên cạnh đó, nhà trường chủ động phối hợp với các trường THPT tư thục và trung tâm giáo dục thường xuyên để tư vấn hướng nghiệp trực tiếp tại lớp, giúp học sinh tiếp cận thông tin nhanh hơn. So với việc nghe tư vấn chung tại sân trường, hình thức này giúp học sinh được cung cấp thông tin đầy đủ, cụ thể hơn.

Giáo viên cũng dễ dàng khoanh vùng, tư vấn từng nhóm học sinh dựa trên học lực và hoàn cảnh gia đình. Thời gian tới, sau khi UBND TPHCM ban hành kế hoạch tuyển sinh đầu cấp năm học 2026-2027, ban giám hiệu sẽ tiếp tục tư vấn thêm cho phụ huynh nhằm giúp họ hiểu và đồng hành cùng con trong việc lựa chọn nguyện vọng”, ông Cường thông tin.

Lựa chọn nguyện vọng phù hợp năng lực

Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 tại TPHCM được tổ chức theo phương thức thi tuyển với ba môn: Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ (chủ yếu là tiếng Anh). Đồng thời, thành phố sẽ thực hiện xét tuyển vào lớp 10 tại các trường THPT thuộc xã Thạnh An và đặc khu Côn Đảo, dành cho học sinh tốt nghiệp THCS tại hai địa phương này. Dự kiến trong năm học này, ít nhất 70% trong tổng số khoảng 170.000 học sinh lớp 9 của TPHCM sẽ trúng tuyển vào lớp 10 công lập.

Từ thực tế nhiều năm làm công tác quản lý, bà Nguyễn Đoan Trang - Hiệu trưởng Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Tân Định), nhận định áp lực kỳ thi lớp 10 đã giảm so với trước, khi tỷ lệ học sinh trúng tuyển vào trường công lập trong năm học vừa qua đạt 92% tổng số thí sinh dự thi. Tuy vậy, theo bà, phụ huynh cần tiếp cận thông tin chính thống và đánh giá đúng năng lực học tập của con để lựa chọn trường phù hợp với điều kiện gia đình. “Chọn đúng trường THPT sẽ tạo môi trường thuận lợi để học sinh phát triển toàn diện về phẩm chất, năng lực và định hướng tương lai”, bà Trang nhấn mạnh.

Đồng quan điểm về yếu tố “phù hợp”, ông Nguyễn Tấn Tài - Hiệu trưởng Trường THPT Trần Quang Khải (phường Hòa Bình), cho biết qua công tác tư vấn hướng nghiệp cho thấy học sinh hiện nay không còn quá nặng tâm lý chọn trường theo danh tiếng hay theo số đông.

Thay vào đó, các em quan tâm nhiều hơn đến sự tương thích giữa tổ hợp môn học ở lớp 10 với năng lực bản thân. Theo ông, học sinh nên cân nhắc ba yếu tố quan trọng khi chọn trường: Sở thích, năng lực và khoảng cách từ nhà đến trường. Đây là những yếu tố nền tảng cho lộ trình học tập và định hướng nghề nghiệp lâu dài.

Trong khi đó, ông Nguyễn Bảo Quốc - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, lưu ý các trường cần tư vấn thận trọng khi hướng dẫn học sinh đăng ký nguyện vọng. “Trường THCS và giáo viên chủ nhiệm lớp 9 cần tránh tư vấn cho phụ huynh, học sinh đăng ký nguyện vọng vào các trường quá xa nơi cư trú với tâm lý ‘nguyện vọng an toàn’, ‘nguyện vọng dự phòng’ chỉ vì những trường này có điểm chuẩn thấp và khả năng trúng tuyển cao.

Điều này có thể dẫn đến tình trạng học sinh dù trúng tuyển cũng không thể theo học do khó khăn trong việc di chuyển, vô tình làm mất cơ hội học tập của chính các em cũng như của những học sinh khác sống gần trường, đồng thời ảnh hưởng đến công tác tuyển sinh của các trường THPT”, ông Quốc nhấn mạnh.

Ở góc độ chuyên gia, TS tâm lý Bùi Hồng Quân (Trường Đại học Sư phạm TPHCM) cho rằng kỳ thi vào lớp 10 tại TPHCM nhiều năm qua luôn tạo áp lực lớn đối với học sinh lớp 9. Nếu không được định hướng sớm, các em dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, tự ti hoặc học lệch.

Theo ông, phụ huynh cần thay đổi quan điểm “bằng mọi giá vào công lập”, thay vào đó nên quan sát sở thích, thế mạnh và mục tiêu dài hạn của con. Có những học sinh phù hợp với môi trường THPT truyền thống, nhưng cũng có em thiên về thực hành, nếu được học nghề sớm sẽ phát huy năng lực tốt hơn. “Khi lựa chọn đúng hướng đi, học sinh sẽ tự tin và có thể thành công theo cách riêng của mình”, TS Quân nhận định.