Cuộc chiến Mỹ-Iran đã cho thấy ưu thế về công nghệ và hỏa lực chưa chắc đã giúp cho một cường quốc quân sự nhanh chóng đạt mục tiêu trước một đối thủ yếu hơn mình nhiều lần.
Theo phân tích trên tạp chí Foreign Affairs, trong 24 giờ đầu tiên của chiến dịch, Mỹ và Israel đã sử dụng bom, tên lửa và máy bay không người lái đánh vào khoảng 1.000 mục tiêu tại Iran.
Trong 37 ngày tiếp theo, 2 nước này tiếp tục thực hiện thêm khoảng 12.000 cuộc tấn công gây ra thiệt hại lớn cho cơ sở hạ tầng quân sự Iran, nhưng chính quyền Iran vẫn trụ vững và tiếp tục đáp trả mãnh liệt, kể cả sau hơn 6 tháng bị Mỹ và đồng minh tấn công liên tục.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là Iran đã chuẩn bị từ lâu cho khả năng xảy ra chiến tranh với Mỹ và Israel.
Iran xây dựng hệ thống có khả năng duy trì hoạt động của chính quyền ngay cả khi các nhân vật lãnh đạo cấp cao bị loại khỏi vòng chiến đấu. Bên cạnh đó, Iran tìm cách duy trì nền kinh tế và bảo đảm nguồn cung thiết yếu trong điều kiện bị phong tỏa và chịu sức ép quân sự.
Tuy nhiên, yếu tố đáng chú ý nhất nằm ở kho vũ khí giá rẻ nhưng tương đối chính xác mà Iran đã phát triển trong nhiều năm.
Iran không thể cạnh tranh ngang hàng với Mỹ về máy bay tàng hình, hệ thống cảm biến hay các loại vũ khí công nghệ cao; nên thay vào đó, Iran tập trung sản xuất số lượng lớn UAV và tên lửa đạn đạo có chi phí thấp hơn nhiều.
Những vũ khí này cho phép Iran liên tục tiến hành các cuộc tập kích nhằm vào căn cứ Mỹ và những mục tiêu quan trọng trong khu vực.
Phân tích của Foreign Affairs cho rằng, đây có thể là bài học quan trọng đối với chiến tranh hiện đại.
Một hệ thống vũ khí đắt tiền chỉ tạo lợi thế lớn nếu đối phương cũng buộc phải sử dụng những hệ thống tương tự, nhưng nếu một bên có thể sản xuất hàng loạt vũ khí tấn công với chi phí chỉ vài chục nghìn USD, bên phòng thủ có thể phải bỏ ra hàng triệu USD cho mỗi tên lửa đánh chặn.
Điều này tạo ra bài toán khó cho Mỹ và các đồng minh, bởi Iran không cần sở hữu lực lượng quân sự tương đương Mỹ để gây sức ép, mà Iran chỉ cần duy trì được số lượng lớn tên lửa và UAV cũng là đủ để buộc đối phương tiêu hao nguồn lực phòng không đắt đỏ để đối phó.
Theo tác giả Paul Scharre, chiến tranh Iran cho thấy công nghệ đang nhanh chóng phổ biến và làm thu hẹp khoảng cách giữa các cường quốc quân sự với những quốc gia có tiềm lực hạn chế hơn.
Những loại vũ khí không quá tiên tiến nhưng có thể sản xuất hàng loạt với chi phí thấp đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng trên chiến trường.
Bài học này cũng đặt ra thách thức đối với Mỹ khi phải cân bằng giữa việc phát triển những hệ thống vũ khí tinh vi, đắt tiền và nhu cầu sở hữu số lượng lớn các phương tiện tấn công, đánh chặn giá rẻ hơn.
Foreign Affairs nhận định, cuộc chiến Mỹ-Iran có thể đánh dấu sự bước sang một thời kỳ mới, trong đó vũ khí chính xác, giá thành thấp và khả năng sản xuất hàng loạt trở thành nhân tố quan trọng định hình cán cân quân sự.
