Đó là thành quả sau gần một năm miệt mài nghiên cứu, hàng chục lần điều chỉnh đề tài, không ít thí nghiệm thất bại và nhiều tháng rèn luyện tiếng Anh để bảo vệ công trình trước hội đồng quốc tế. Thành tích ấy không chỉ là phần thưởng cho sự bền bỉ của hai học trò vùng cao mà còn khẳng định trí tuệ của học sinh Việt Nam trên đấu trường khoa học quốc tế.
Từ trăn trở đời thường đến đề tài khoa học quốc tế
Ở Trường THPT Chu Văn An (tỉnh Lai Châu), Phạm Phương Hiền, học sinh lớp 12C3 và Trần Việt Hùng, học sinh lớp 11B1, vốn được thầy cô biết đến là những học sinh say mê nghiên cứu khoa học.
Thế nhưng, ít ai nghĩ rằng hai học trò đến từ một tỉnh miền núi Tây Bắc lại có thể vượt qua hàng trăm dự án của nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ để giành Huy chương Vàng tại Olympic Phát minh và Sáng tạo Thế giới (WICO) 2026, diễn ra tại Hàn Quốc.
Điều đáng nói, hành trình ấy không bắt đầu từ một phòng thí nghiệm hiện đại hay một ý tưởng quá lớn lao. Nó khởi nguồn từ một câu hỏi rất đời thường: Liệu có thể tạo ra một loại vật liệu giúp những vết thương khó lành phục hồi nhanh và hiệu quả hơn hay không?
Từ câu hỏi ấy, hai học sinh bắt đầu bước vào thế giới của những thuật ngữ khoa học vốn xa lạ với lứa tuổi phổ thông như hydrogel, berberine hay exosome từ tế bào gốc trung mô dây rốn.
Mỗi tài liệu đều là một thử thách. Nhiều khái niệm vượt xa chương trình học ở trường, buộc các em phải tự đọc, tự tìm hiểu, trao đổi với giáo viên hướng dẫn và kiên trì tích lũy kiến thức từng ngày.
Có những tối, Hiền và Hùng miệt mài bên máy tính đến khuya để đọc tài liệu khoa học bằng tiếng Anh. Có những thí nghiệm tưởng chừng thành công nhưng kết quả cuối cùng lại không đạt yêu cầu. Tất cả lại phải bắt đầu từ đầu.
Sau gần một năm nghiên cứu, đề tài "Phát triển công nghệ làm liền vết thương thông minh bằng màng hydrogel kết hợp với berberine và exosome từ tế bào gốc trung mô dây rốn" dần được hoàn thiện.
Sản phẩm hướng tới tạo ra một loại màng hydrogel có khả năng giữ ẩm, kháng khuẩn, giảm viêm và hỗ trợ tái tạo mô, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị các vết thương sâu, vết thương mãn tính hoặc bỏng diện rộng.
Theo em Phạm Phương Hiền, khó khăn lớn nhất không phải là tìm ý tưởng mà là quá trình biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế.
“Có những lần cả nhóm phải điều chỉnh từng công thức vì màng hydrogel chưa đạt độ mềm, độ dày hoặc khả năng giải phóng hoạt chất như mong muốn. Chúng em đọc rất nhiều tài liệu, làm đi làm lại các thí nghiệm rồi dựa trên số liệu thực nghiệm để lựa chọn phương án tối ưu", Hiền chia sẻ.
Mỗi lần thất bại là thêm một lần học hỏi. Không ai nghĩ đến việc bỏ cuộc. Chính sự kiên trì ấy đã giúp đề tài ngày càng hoàn thiện và đủ sức bước ra sân chơi khoa học quốc tế.
Làm chủ khát vọng tri thức
WICO là một trong những sân chơi quốc tế dành cho học sinh, sinh viên yêu thích nghiên cứu khoa học và sáng tạo. Tại đây, các đội thi không chỉ trưng bày sản phẩm mà còn phải trực tiếp thuyết trình, phản biện và bảo vệ đề tài trước hội đồng giám khảo quốc tế hoàn toàn bằng tiếng Anh. Đó cũng là thử thách khiến Hiền và Hùng lo lắng nhất.
“Là học sinh đến từ tỉnh miền núi, điều kiện học tập còn nhiều hạn chế nên em cũng có áp lực. Nhưng em nghĩ điều quan trọng không phải mình đến từ đâu mà là mình đã chuẩn bị và nỗ lực như thế nào”, Trần Việt Hùng chia sẻ.
Để chuẩn bị cho cuộc thi, ngoài việc hoàn thiện nghiên cứu, hai học sinh còn dành nhiều tháng liên tục luyện tiếng Anh.
Hiền chủ động xây dựng bài thuyết trình, dự đoán những câu hỏi mà ban giám khảo có thể đặt ra để chuẩn bị phương án trả lời. Hùng tranh thủ luyện phát âm, học thuật ngữ chuyên ngành và nhiều lần đứng trước thầy cô để trình bày nhằm điều chỉnh cách diễn đạt.
Hai em hiểu rằng, một công trình khoa học tốt sẽ khó được đánh giá đúng nếu người thực hiện không thể truyền tải rõ giá trị của nó.
Sự chuẩn bị kỹ lưỡng ấy đã giúp hai học sinh vùng cao tự tin giới thiệu dự án trước hội đồng giám khảo quốc tế. Không chỉ gây ấn tượng bởi tính mới của đề tài, các em còn thể hiện bản lĩnh, khả năng tư duy và phong cách thuyết trình chuyên nghiệp.
Chứng kiến hai học trò bước lên bục nhận Huy chương Vàng, thầy giáo Nguyễn Văn Truyền, giáo viên Trường THPT Chu Văn An, không giấu được niềm xúc động. Theo thầy Truyền, điều đáng quý nhất ở Hiền và Hùng không chỉ là năng lực nghiên cứu mà còn là tinh thần đoàn kết, sự nghiêm túc trong học tập và ý chí không ngại khó.
“Các em luôn chủ động tìm tòi, sẵn sàng tiếp thu góp ý và không nản lòng sau những lần thử nghiệm chưa thành công. Chính sự bền bỉ ấy đã tạo nên thành công hôm nay", thầy Truyền chia sẻ.
Bà Hồ Thanh An, Hiệu trưởng Trường THPT Chu Văn An đánh giá: “Huy chương Vàng tại WICO 2026 là kết quả của cả một quá trình học tập, nghiên cứu nghiêm túc của hai học sinh cùng sự đồng hành tận tâm của các giáo viên hướng dẫn”.
Còn ông Vũ Tiến Hóa - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Lai Châu nhận định, thành tích này không chỉ là niềm tự hào của ngành Giáo dục Lai Châu mà còn góp phần khẳng định trí tuệ, bản lĩnh và khả năng hội nhập của học sinh Việt Nam trên đấu trường khoa học quốc tế.
Sau tấm Huy chương Vàng, cả Hiền và Hùng đều không xem đây là đích đến cuối cùng. Hiền mong muốn tiếp tục theo học lĩnh vực y học hoặc công nghệ sinh học để nghiên cứu các giải pháp chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Trong khi đó, Hùng đặt mục tiêu tiếp tục trau dồi tiếng Anh, theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học và phát triển thêm nhiều sản phẩm có giá trị ứng dụng trong thực tiễn.
Tấm Huy chương Vàng WICO 2026 là minh chứng sinh động rằng tri thức không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý hay điều kiện xuất phát. Từ một ngôi trường nơi miền núi Tây Bắc, hai học sinh đã mang trí tuệ Việt Nam bước lên bục vinh quang của một sân chơi khoa học quốc tế.
