Ý tưởng khoa học từ đời sống sản xuất
Cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật quốc gia dành cho học sinh trung học năm học 2025-2026 tổ chức tại Hà Nội quy tụ nhiều đề tài đến từ các trường THPT trên cả nước. Giữa sân chơi trí tuệ ấy, đề tài “Máy tách, tuốt vỏ cây Tế – Nguyên liệu sản xuất sản phẩm tiêu dùng xanh” của hai học sinh Trường THPT Điện Biên Phủ đã để lại dấu ấn và đạt giải Tư.
Chủ nhân của đề tài là các em Nguyễn Tiến Mạnh (lớp 11B7) và Dương Thị Duyên (lớp 11B6). Ý tưởng nghiên cứu của các em không bắt đầu từ phòng thí nghiệm hiện đại mà xuất phát từ thực tế sản xuất tại địa phương, nơi người dân vẫn tách vỏ cây Tế bằng phương pháp thủ công, công việc nặng nhọc, có thể gây nguy hiểm cho nhân công và năng suất thấp.
Qua quá trình tìm hiểu, các em nhận thấy công đoạn tách vỏ không chỉ tốn nhiều công sức mà còn dễ làm hỏng lõi cây, phần có giá trị kinh tế cao nhất. Phần vỏ sau khi tách thường bị bỏ đi hoặc đốt bỏ gây lãng phí. Từ thực tế ấy, các em nảy sinh ý tưởng chế tạo máy tách, tuốt vỏ cây Tế nhằm cơ giới hóa một công đoạn sản xuất thủ công đã tồn tại nhiều năm.
Chia sẻ về quá trình nghiên cứu, em Nguyễn Tiến Mạnh cho biết: việc chế tạo máy gặp nhiều khó khăn do thiếu thiết bị và vật tư, nhiều chi tiết phải thử nghiệm nhiều lần mới đạt yêu cầu. Tuy nhiên, chính quá trình thử nghiệm đó đã giúp các em hiểu sâu hơn về cơ khí, nguyên liệu và quy trình sản xuất.
Giải thưởng đạt được tại cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia không chỉ là niềm vui của hai học sinh hay nhà trường, mà còn minh chứng cho sự nỗ lực vươn lên của học sinh vùng cao Điện Biên. Dù điều kiện học tập, nghiên cứu còn nhiều khó khăn so với các trường ở thành phố lớn, nhưng bằng sự sáng tạo, tinh thần ham học hỏi và sự đồng hành của thầy cô, các em vẫn có thể tham gia nghiên cứu khoa học và khẳng định mình ở sân chơi trí tuệ cấp quốc gia.
Em Dương Thị Duyên chia sẻ, tham gia cuộc thi không chỉ là cơ hội để giới thiệu đề tài mà còn giúp các em học hỏi được nhiều kiến thức, phương pháp nghiên cứu và cách trình bày khoa học từ các bạn học sinh trên cả nước.
Từ phố núi Điện Biên, những học sinh trung học đã bước ra sân chơi khoa học cấp quốc gia bằng chính những ý tưởng gắn với quê hương mình. Giải thưởng đạt được có thể chỉ là bước khởi đầu, nhưng hành trình ấy đã mở ra niềm tin học sinh vùng cao hoàn toàn có thể chinh phục những sân chơi trí tuệ lớn bằng ý chí, đam mê và tinh thần vượt khó.
Đồng hành, tiếp sức
Để đề tài có thể hoàn thiện và tham gia cuộc thi cấp quốc gia, sự đồng hành của giáo viên hướng dẫn đóng vai trò rất quan trọng. Hai giáo viên Nguyễn Thùy Dương và Lý Thu Thảo đã hỗ trợ học sinh từ việc hoàn thiện ý tưởng, xây dựng báo cáo khoa học đến thử nghiệm sản phẩm.
Cô giáo Nguyễn Thùy Dương chia sẻ: “Điều đáng quý ở đề tài là học sinh không lựa chọn những vấn đề xa vời mà xuất phát từ chính thực tiễn sản xuất tại địa phương. Trong quá trình thực hiện, các em rất kiên trì, nhiều chi tiết phải điều chỉnh nhiều lần mới đạt yêu cầu. Qua đề tài, học sinh không chỉ học kiến thức mà còn học cách nghiên cứu, giải quyết vấn đề từ thực tiễn”.
Cô giáo Lý Thu Thảo chia sẻ: “Trong suốt quá trình thực hiện, các em đã gặp không ít khó khăn, đặc biệt trong việc hoàn thiện sản phẩm và thử nghiệm thực tế. Tuy nhiên, điều đáng quý là các em luôn kiên trì, chủ động tìm tòi và không ngừng cải tiến. Đây không chỉ là thành quả của sự nỗ lực bền bỉ mà còn là minh chứng cho tinh thần sáng tạo và ham học hỏi của các em, đồng thời điều này giúp lan tỏa niềm đam mê nghiên cứu khoa học đến các em học sinh khác”.
Đồng hành cùng đoàn học sinh tham dự cuộc thi, ông Cù Huy Hoàn – Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Điện Biên, Trưởng đoàn công tác cho rằng kết quả đạt được tại cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia rất đáng ghi nhận đối với học sinh tỉnh miền núi như Điện Biên.
Theo ông Cù Huy Hoàn, điều đáng quý không chỉ là giải thưởng mà ở quá trình học sinh tham gia nghiên cứu khoa học, hình thành tư duy sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây cũng là mục tiêu mà ngành Giáo dục địa phương đang hướng tới trong quá trình đổi mới giáo dục, chuyển từ dạy học kiến thức sang phát triển năng lực học sinh.
Ông cũng cho biết, trong thời gian tới ngành Giáo dục tỉnh sẽ tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện để học sinh tham gia nghiên cứu khoa học, coi đây là một trong những hoạt động quan trọng nhằm phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng lực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn của tỉnh.
Thành tích của hai học sinh Trường THPT Điện Biên Phủ cũng cho thấy sự chuyển biến trong hoạt động dạy và học tại các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh. Nghiên cứu khoa học không còn là hoạt động xa lạ mà đang trở thành môi trường để học sinh phát huy khả năng sáng tạo, tư duy khoa học và khả năng giải quyết vấn đề từ thực tiễn.
